Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-1:2018/BYT do Bộ Y tế ban hành quy định về mức giới hạn các thông số chất lượng đối với nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng thông qua việc kiểm soát chặt chẽ chất lượng nguồn nước sử dụng hàng ngày.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Quy chuẩn

Quy chuẩn này tập trung điều chỉnh các giới hạn thông số chất lượng đối với nước sạch dùng cho mục đích sinh hoạt (bao gồm ăn uống, vệ sinh của con người). Đối tượng áp dụng cụ thể bao gồm:

• Các tổ chức, cá nhân thực hiện một phần hoặc toàn bộ các hoạt động khai thác, sản xuất, truyền dẫn, bán buôn, bán lẻ nước sạch theo hệ thống cấp nước tập trung hoàn chỉnh (gọi tắt là đơn vị cấp nước).
• Các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về thanh tra, kiểm tra, giám sát chất lượng nước sạch.
• Các phòng thử nghiệm và tổ chức chứng nhận các thông số chất lượng nước.
• Lưu ý loại trừ: Quy chuẩn này không áp dụng đối với nước uống trực tiếp tại vòi, nước đóng bình, đóng chai, nước khoáng thiên nhiên đóng bình, đóng chai, nước sản xuất từ các bình lọc nước, hệ thống lọc nước và các loại nước không dùng cho mục đích sinh hoạt.

Giải thích các thuật ngữ chuyên ngành cốt lõi

Để đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng, Quy chuẩn đưa ra định nghĩa cho một số thuật ngữ kỹ thuật quan trọng:

• Nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt: Là nguồn nước đã qua xử lý có chất lượng bảo đảm, đáp ứng các yêu cầu sử dụng cho mục đích ăn uống, vệ sinh của con người.
• Thông số cảm quan: Là các yếu tố về màu sắc, mùi vị mà con người có thể cảm nhận trực tiếp bằng các giác quan.
• Các ký hiệu viết tắt chuyên ngành bao gồm: CFU (đơn vị hình thành khuẩn lạc), FCR (clo dư tự do), NTU (đơn vị đo độ đục), TCU (đơn vị đo màu sắc), cùng các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế như AOAC, SMEWW, và US EPA.

Quy định về thử nghiệm các thông số chất lượng nước sạch

Việc thử nghiệm chất lượng nước sạch phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện về năng lực kỹ thuật và tần suất thực hiện:

• Yêu cầu đối với phòng thử nghiệm: Tất cả các thông số chất lượng nước sạch phải được thực hiện tại phòng thử nghiệm hoặc tổ chức chứng nhận được công nhận phù hợp với tiêu chuẩn TCVN ISO/IEC 17025 và đã đăng ký hoạt động thử nghiệm theo quy định tại Nghị định số 107/2016/NĐ-CP.
• Phân nhóm thông số thử nghiệm:
  • Thông số nhóm A: Tất cả các đơn vị cấp nước bắt buộc phải tiến hành thử nghiệm định kỳ.
  • Thông số nhóm B: Các thông số thử nghiệm được thực hiện theo Quy chuẩn kỹ thuật địa phương do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh/thành phố ban hành, dựa trên việc lựa chọn các thông số đặc thù phù hợp với thực tế địa phương.
• Các trường hợp bắt buộc thử nghiệm toàn bộ thông số (Nhóm A và Nhóm B): Đơn vị cấp nước phải thử nghiệm toàn bộ danh mục thông số trong các trường hợp: trước khi vận hành lần đầu; sau khi nâng cấp hoặc sửa chữa lớn có tác động đến hệ thống sản xuất; khi xảy ra sự cố môi trường có nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng nước; khi xuất hiện rủi ro trong quá trình sản xuất hoặc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền; và định kỳ 03 năm một lần kể từ lần thử nghiệm toàn bộ gần nhất.
• Tần suất thử nghiệm định kỳ: Đối với thông số nhóm A, tần suất thử nghiệm tối thiểu là 01 lần/tháng. Đối với thông số nhóm B, tần suất tối thiểu là 01 lần/6 tháng. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có quyền quy định tần suất dày hơn tùy theo tình hình thực tế tại địa phương.

Quy định về số lượng và vị trí lấy mẫu thử nghiệm

Quy chuẩn thiết lập các quy tắc cụ thể về việc lấy mẫu nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan của kết quả kiểm nghiệm:

• Số lượng mẫu lấy theo quy mô dân số:
  • Đơn vị cấp nước phục vụ dưới 100.000 dân: Lấy ít nhất 03 mẫu nước sạch cho mỗi lần thử nghiệm.
  • Đơn vị cấp nước phục vụ từ 100.000 dân trở lên: Lấy ít nhất 04 mẫu nước sạch, và cứ mỗi 100.000 dân tăng thêm thì phải lấy thêm ít nhất 01 mẫu.
• Vị trí lấy mẫu trên hệ thống: Phải bao gồm ít nhất 01 mẫu tại bể chứa nước đã xử lý trước khi đưa vào mạng lưới phân phối, 01 mẫu ngẫu nhiên tại vòi sử dụng cuối mạng lưới đường ống, và các mẫu còn lại lấy ngẫu nhiên tại các vòi sử dụng khác trên mạng lưới (bao gồm cả xe bồn hoặc ghe chở nước).
• Đối với các khu vực đặc thù (chung cư, bệnh viện, trường học, doanh nghiệp có bể chứa tập trung): Lấy ít nhất 02 mẫu (01 mẫu tại bể chứa tập trung và 01 mẫu ngẫu nhiên tại vòi sử dụng). Nếu có từ 02 bể chứa tập trung trở lên, mỗi bể phải lấy ít nhất 01 mẫu tại bể và 01 mẫu tại vòi.
• Trong trường hợp xảy ra nguy cơ ô nhiễm nguồn nước hoặc dịch bệnh, số lượng mẫu nước và vị trí lấy mẫu có thể được tăng cường để kiểm soát rủi ro.

Quy trình công bố hợp quy và phương pháp thử

Để đưa nguồn nước vào lưu thông và sử dụng hợp pháp, các đơn vị sản xuất phải thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý:

• Phương pháp lấy mẫu và thử nghiệm: Phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết được quy định tại Phụ lục số 01 ban hành kèm theo Quy chuẩn này.
• Thủ tục công bố hợp quy: Đơn vị sản xuất nước phải tự thực hiện đánh giá hợp quy theo quy định tại Thông tư số 28/2012/TT-BKHCN và Thông tư số 02/2017/TT-BKHCN. Sau khi đánh giá hợp quy theo phương thức quy định, đơn vị phải gửi bản tự công bố hợp quy về Sở Y tế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi đơn vị có trụ sở chính.

Trách nhiệm tổ chức thực hiện và điều khoản chuyển tiếp

Quy chuẩn phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước và hướng dẫn áp dụng khi có sự thay đổi về mặt pháp lý:

• Trách nhiệm thực hiện: Cục Quản lý môi trường y tế là cơ quan chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan để hướng dẫn triển khai, tổ chức thực hiện quy chuẩn này, đồng thời có trách nhiệm tổng hợp kiến nghị Bộ Y tế sửa đổi, bổ sung quy chuẩn cho phù hợp với thực tiễn quản lý.
• Quy định chuyển tiếp: Trong trường hợp các tiêu chuẩn quốc gia hoặc văn bản quy phạm pháp luật được viện dẫn trong Quy chuẩn này có sự thay đổi, bổ sung hoặc bị thay thế bằng văn bản mới, các đơn vị phải áp dụng theo các quy định và văn bản mới nhất đó.