Nghị định số 106/2004/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quy định chi tiết về chính sách tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước. Đây là một chính sách kinh tế vĩ mô quan trọng nhằm hỗ trợ tài chính cho các dự án đầu tư phát triển thuộc các thành phần kinh tế nằm trong các ngành, lĩnh vực then chốt hoặc chương trình kinh tế lớn, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tăng trưởng kinh tế bền vững.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này điều chỉnh toàn bộ hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, bao gồm ba hình thức hỗ trợ cốt lõi: cho vay đầu tư (gồm cho vay dự án trong nước và cho vay theo Hiệp định của Chính phủ), hỗ trợ lãi suất sau đầu tư, và bảo lãnh tín dụng đầu tư. Đối tượng áp dụng là các chủ đầu tư (tổ chức, cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ) sở hữu các dự án có khả năng thu hồi vốn trực tiếp thuộc danh mục ưu đãi do Chính phủ quy định trong từng thời kỳ.

- Nguyên tắc tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước

• Chỉ tập trung hỗ trợ cho các dự án có khả năng thu hồi vốn trực tiếp, thuộc các ngành, lĩnh vực quan trọng hoặc chương trình kinh tế lớn, bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội và có khả năng hoàn trả vốn vay.
• Một dự án đầu tư có thể được áp dụng đồng thời hình thức cho vay đầu tư một phần kết hợp với hỗ trợ lãi suất sau đầu tư, hoặc cho vay đầu tư một phần kết hợp với bảo lãnh tín dụng đầu tư. Tuy nhiên, tổng mức hỗ trợ tài chính từ các hình thức này không được vượt quá 85% tổng vốn đầu tư của dự án đó.
• Tất cả các dự án đề nghị vay vốn hoặc bảo lãnh tín dụng đều phải được Quỹ hỗ trợ phát triển thẩm định kỹ lưỡng về phương án tài chính và phương án trả nợ trước khi có quyết định đầu tư.
• Chủ đầu tư có trách nhiệm sử dụng vốn vay đúng mục đích đã cam kết, đồng thời thực hiện nghĩa vụ hoàn trả nợ gốc và lãi vay đầy đủ, đúng hạn theo hợp đồng tín dụng.

- Kế hoạch tín dụng đầu tư phát triển hàng năm

• Kế hoạch tín dụng đầu tư phát triển là một bộ phận cấu thành của kế hoạch đầu tư phát triển chung của Nhà nước nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội theo từng thời kỳ.
• Các chỉ tiêu chủ yếu được thông báo hàng năm bao gồm: tổng mức tín dụng đầu tư phát triển (phân bổ cho từng hình thức cho vay, hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh), nguồn vốn thực hiện và tổng mức cấp bù chênh lệch lãi suất từ ngân sách nhà nước.
• Quỹ hỗ trợ phát triển có trách nhiệm dự thảo kế hoạch gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Bộ Tài chính để tổng hợp, trình Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch trước tháng 12 của năm trước năm kế hoạch. Trường hợp nhu cầu vốn trong năm vượt kế hoạch, Quỹ phải báo cáo liên Bộ để trình Thủ tướng Chính phủ quyết định điều chỉnh.

- Quy định chi tiết về hình thức cho vay đầu tư

• Đối tượng và điều kiện cho vay: Áp dụng cho các dự án thuộc danh mục ưu đãi do Chính phủ ban hành (thời hạn ưu đãi đối với Danh mục kèm theo Nghị định áp dụng đến hết ngày 31/12/2005). Chủ đầu tư phải hoàn thành đầy đủ thủ tục đầu tư, có tình hình tài chính lành mạnh (đối với dự án mở rộng, đổi mới công nghệ), có phương án sản xuất kinh doanh có lãi, được Quỹ hỗ trợ phát triển thẩm định chấp thuận và thực hiện các biện pháp bảo đảm tiền vay. Chủ đầu tư cũng phải cam kết mua bảo hiểm tài sản bắt buộc đối với tài sản hình thành từ vốn vay.
• Mức vốn cho vay: Do Quỹ hỗ trợ phát triển quyết định dựa trên kết quả thẩm định, tối đa không quá 70% tổng mức vốn đầu tư của dự án. Chủ đầu tư phải tự cân đối và chứng minh được nguồn vốn 30% còn lại để bảo đảm tính khả thi của dự án.
• Thời hạn cho vay: Được xác định linh hoạt theo khả năng thu hồi vốn của từng dự án nhưng tối đa không quá 12 năm. Đối với một số dự án đặc thù có chu kỳ thu hồi vốn dài như trồng rừng, thời hạn cho vay tối đa có thể lên đến 15 năm.
• Lãi suất cho vay: Được xác định tương đương 70% lãi suất cho vay trung và dài hạn bình quân của các ngân hàng thương mại nhà nước do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định. Lãi suất được giữ cố định suốt thời hạn vay tính từ thời điểm ký hợp đồng tín dụng đầu tiên. Khi lãi suất thị trường biến động từ 15% trở lên, Bộ trưởng Bộ Tài chính được quyền điều chỉnh lãi suất cho vay (tối đa 2 lần/năm). Lãi suất nợ quá hạn bằng 150% lãi suất trong hạn. Trong thời gian ân hạn, chủ đầu tư chưa phải trả nợ gốc nhưng phải trả lãi vay phát sinh.

- Cho dự án vay theo Hiệp định Chính phủ

• Áp dụng đối với các dự án đầu tư tại nước ngoài được Chính phủ Việt Nam hỗ trợ bằng nguồn vốn viện trợ hoặc cho vay theo các Hiệp định song phương đã ký kết.
• Điều kiện bắt buộc là dự án phải ưu tiên mua sắm thiết bị, sản phẩm do Việt Nam sản xuất, hoặc sử dụng chuyên gia, lao động Việt Nam để thực hiện.
• Hàng năm, Bộ Tài chính chuyển vốn cho Quỹ hỗ trợ phát triển để thực hiện giải ngân, thanh toán trực tiếp cho các nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ của Việt Nam theo đúng nội dung Hiệp định.

- Bảo đảm tiền vay, trả nợ và xử lý rủi ro tín dụng

• Tài sản bảo đảm: Chủ đầu tư được dùng tài sản hình thành từ vốn vay để làm tài sản bảo đảm tiền vay. Trong thời gian chưa trả hết nợ, chủ đầu tư tuyệt đối không được chuyển nhượng, bán, thế chấp hoặc cầm cố tài sản này để vay vốn nơi khác. Nếu chủ đầu tư giải thể hoặc phá sản, Quỹ hỗ trợ phát triển có quyền xử lý tài sản bảo đảm này để thu hồi nợ theo quy định pháp luật.
• Trả nợ và gia hạn nợ: Chủ đầu tư phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ đúng hạn. Nếu quá hạn 10 ngày làm việc mà không trả được nợ và không được chấp thuận gia hạn, khoản nợ sẽ bị chuyển sang nợ quá hạn và chịu lãi suất phạt. Trường hợp gặp khó khăn khách quan, chủ đầu tư được xem xét gia hạn nợ với thời gian gia hạn tối đa bằng 1/3 thời hạn trả nợ ghi trong hợp đồng tín dụng.
• Xử lý rủi ro: Chủ đầu tư được xem xét áp dụng các biện pháp gia hạn nợ, khoanh nợ, xóa nợ hoặc miễn, giảm lãi vay nếu gặp rủi ro bất khả kháng do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ gây thiệt hại tài sản hoặc do Nhà nước thay đổi chính sách.
• Quỹ dự phòng rủi ro: Quỹ hỗ trợ phát triển được trích lập Quỹ dự phòng rủi ro hàng năm với mức tối đa bằng 0,2% trên dư nợ bình quân cho vay đầu tư và nghĩa vụ bảo lãnh, được hạch toán trực tiếp vào chi phí hoạt động nghiệp vụ của Quỹ.
• Thẩm quyền xử lý rủi ro: Tổng giám đốc Quỹ hỗ trợ phát triển quyết định điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, thời hạn ân hạn. Bộ trưởng Bộ Tài chính trình Thủ tướng Chính phủ quyết định khoanh nợ, xóa nợ, miễn giảm lãi suất. Đối với các dự án vay theo Hiệp định Chính phủ, việc xử lý rủi ro hoàn toàn do Thủ tướng Chính phủ quyết định.

- Chính sách hỗ trợ lãi suất sau đầu tư

• Đối tượng được hỗ trợ: Các dự án thuộc diện ưu đãi vay vốn đầu tư nhưng mới chỉ được vay một phần hoặc chưa được vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước; hoặc các dự án thuộc danh mục khuyến khích đầu tư theo Luật Khuyến khích đầu tư trong nước nhưng không thuộc đối tượng cho vay trực tiếp và không được bảo lãnh bởi Quỹ hỗ trợ phát triển.
• Điều kiện hỗ trợ: Dự án đầu tư phải hoàn thành, được đưa vào khai thác sử dụng và chủ đầu tư đã thực hiện hoàn trả được vốn vay cho tổ chức tín dụng.
• Mức hỗ trợ lãi suất: Đối với khoản vay bằng Đồng Việt Nam, mức hỗ trợ bằng nợ gốc thực trả nhân với 50% lãi suất tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước nhân với thời hạn thực vay quy đổi theo năm. Đối với khoản vay bằng ngoại tệ, mức hỗ trợ bằng nợ gốc nguyên tệ thực trả nhân với 35% lãi suất vay ngoại tệ theo hợp đồng nhân với thời hạn thực vay quy đổi theo năm. Quỹ hỗ trợ phát triển thực hiện chi trả khoản hỗ trợ này từ 1 đến 2 lần trong năm.

- Chính sách bảo lãnh tín dụng đầu tư

• Đối tượng và điều kiện bảo lãnh: Áp dụng cho các dự án thuộc diện ưu đãi đầu tư nhưng chưa được vay vốn từ Quỹ hỗ trợ phát triển và không áp dụng đồng thời với hình thức hỗ trợ lãi suất sau đầu tư cho cùng một khoản vay. Dự án phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về năng lực pháp lý, tính khả thi tài chính và được Quỹ hỗ trợ phát triển thẩm định chấp thuận phương án trả nợ.
• Mức bảo lãnh và phí bảo lãnh: Mức bảo lãnh tối đa không vượt quá 70% tổng vốn đầu tư tài sản cố định được duyệt của dự án. Chủ đầu tư được miễn hoàn toàn phí bảo lãnh.
• Trách nhiệm tài chính khi phát sinh rủi ro: Nếu chủ đầu tư không trả được nợ vay đúng hạn cho tổ chức tín dụng, Quỹ hỗ trợ phát triển có trách nhiệm trả nợ thay cho phần vốn đã nhận bảo lãnh. Sau đó, chủ đầu tư phải nhận nợ bắt buộc với Quỹ hỗ trợ phát triển đối với số tiền đã được trả thay, đồng thời chịu mức lãi suất phạt bằng 150% lãi suất vay của tổ chức tín dụng.

- Nguồn vốn và cơ chế tài chính của Quỹ hỗ trợ phát triển

• Nguồn vốn hoạt động: Bao gồm vốn ngân sách nhà nước (vốn điều lệ, vốn cấp bổ sung hàng năm, vốn chương trình dự án được giao, vốn cho nước ngoài vay) và vốn do Quỹ tự huy động (phát hành trái phiếu Chính phủ, vay các tổ chức tài chính trong và ngoài nước, vốn ODA và vốn vay nước ngoài của Chính phủ để cho vay lại).
• Cơ chế tài chính: Quỹ hỗ trợ phát triển hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, được Nhà nước bảo đảm khả năng thanh toán, miễn thuế và các khoản nộp ngân sách. Ngân sách nhà nước thực hiện cấp bù chênh lệch lãi suất, hỗ trợ lãi suất sau đầu tư và cấp phí hoạt động thực tế hàng năm cho Quỹ.

- Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

• Bộ Tài chính: Quản lý nhà nước về tài chính đối với Quỹ; quyết định lãi suất huy động, lãi suất cho vay và điều chỉnh lãi suất; chủ trì trình Chính phủ danh mục dự án ưu đãi; kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn và thực hiện giải ngân.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Tổng hợp kế hoạch tín dụng đầu tư phát triển hàng năm trình Thủ tướng Chính phủ; chủ trì lập dự toán ngân sách cấp bù lãi suất; công bố quy hoạch, chiến lược phát triển ngành, vùng để làm căn cứ thẩm định dự án.
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Quản lý nhà nước về tiền tệ, ngoại hối liên quan đến tín dụng đầu tư; hướng dẫn Quỹ tham gia hệ thống thanh toán; chỉ đạo các tổ chức tín dụng phối hợp thực hiện nghiệp vụ ủy thác, bảo lãnh.
• Các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Công bố quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật ngành; giám sát chủ đầu tư thực hiện dự án đúng tiến độ; phối hợp xử lý tài sản, thu hồi nợ đối với các dự án gặp rủi ro hoặc bị đình chỉ.

- Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

• Mọi hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước đều phải chịu sự thanh tra, kiểm tra nghiêm ngặt của các cơ quan chức năng ở tất cả các khâu từ chuẩn bị đầu tư đến hoàn trả vốn vay.
• Tổ chức, cá nhân vi phạm quy định tùy theo mức độ sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm pháp lý, bồi thường thiệt hại nếu có. Người quyết định đầu tư sai gây hậu quả nghiêm trọng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 106/2004/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Nghị định này thay thế hoàn toàn Nghị định số 43/1999/NĐ-CP ngày 29 tháng 6 năm 1999 của Chính phủ. Đối với các dự án đã ký hợp đồng tín dụng, bảo lãnh hoặc hỗ trợ lãi suất trước ngày Nghị định này có hiệu lực thì tiếp tục thực hiện theo các điều khoản đã cam kết trong hợp đồng đã ký.