Luật chế độ phục vụ của sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam năm 1958 được ban hành bởi Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh, quy định toàn diện về chế độ phục vụ, hệ thống quân hàm, chức vụ, nghĩa vụ và quyền lợi của sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam nhằm xây dựng quân đội chính quy và hiện đại.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Luật này áp dụng đối với tất cả quân nhân thuộc các cấp Tướng, cấp Tá, cấp Úy trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Các quy định điều chỉnh trực tiếp đối với sĩ quan tại ngũ (bao gồm sĩ quan tại ngũ ở đơn vị và sĩ quan biệt phái) và sĩ quan dự bị (được phân làm hạng 1 và hạng 2 dựa trên hạn tuổi phục vụ).

Phân loại và nguồn bổ sung sĩ quan

• Phân loại theo nghiệp vụ: Sĩ quan trong Quân đội được chia thành các ngành nghiệp vụ cụ thể bao gồm: sĩ quan chỉ huy, sĩ quan chính trị, sĩ quan hậu cần, sĩ quan kỹ thuật, sĩ quan quân y và thú y, sĩ quan quân pháp, và sĩ quan hành chính.
• Nguồn bổ sung sĩ quan tại ngũ: Trong thời bình, nguồn bổ sung gồm quân nhân tốt nghiệp các trường đào tạo sĩ quan của Bộ Quốc phòng và sĩ quan dự bị được gọi ra phục vụ. Trong thời chiến, bổ sung thêm sĩ quan dự bị được tổng động viên, hạ sĩ quan và binh sĩ lập chiến công xuất sắc, cùng cán bộ ngoài quân đội được Bộ Quốc phòng trưng tập.
• Nguồn bổ sung sĩ quan dự bị: Gồm sĩ quan chuyển sang ngạch dự bị; hạ sĩ quan hết hạn tại ngũ hoặc đang trong thời gian dự bị trúng tuyển kỳ thi sĩ quan dự bị; học sinh tốt nghiệp các trường đại học và kỹ thuật chuyên nghiệp trúng tuyển kỳ thi sĩ quan dự bị hoặc có trình độ chuyên môn phù hợp.

Hệ thống quân hàm và chế độ phong, thăng, giáng cấp bậc

• Hệ thống cấp bậc quân hàm: Gồm 3 cấp và 12 bậc. Cấp Tướng gồm Đại tướng, Thượng tướng, Trung tướng, Thiếu tướng. Cấp Tá gồm Đại tá, Thượng tá, Trung tá, Thiếu tá. Cấp Úy gồm Đại úy, Thượng úy, Trung úy, Thiếu úy. Cấp Chuẩn úy được xác định là cấp chuẩn bị lên sĩ quan, chưa phải là sĩ quan chính thức.
• Tiêu chuẩn phong, thăng cấp: Căn cứ vào phẩm chất chính trị, năng lực nghiệp vụ, cấp bậc và chức vụ hiện tại, thành tích phục vụ trong quân đội và công lao đối với Cách mạng.
• Niên hạn thăng cấp tối thiểu đối với sĩ quan tại ngũ: Từ Thiếu úy lên Trung úy là 3 năm; Trung úy lên Thượng úy là 3 năm; Thượng úy lên Đại úy là 4 năm; Đại úy lên Thiếu tá là 4 năm; Thiếu tá lên Trung tá là 4 năm; Trung tá lên Thượng tá là 4 năm; Thượng tá lên Đại tá là 5 năm. Từ cấp Đại tá trở lên, việc thăng cấp căn cứ vào nhu cầu của quân đội, đức tài và thành tích của sĩ quan. Thời gian học tập tại các trường quân sự được tính vào niên hạn thăng cấp. Sĩ quan lập công xuất sắc có thể được thăng cấp trước niên hạn hoặc vượt bậc. Trường hợp đủ niên hạn nhưng chưa đủ tiêu chuẩn thăng cấp có thể bị kéo dài niên hạn từ 1 đến 3 năm, nếu vẫn không đủ điều kiện sẽ chuyển sang ngạch dự bị.
• Thẩm quyền phong và thăng cấp bậc quân hàm: Chủ tịch nước quyết định đối với cấp Tướng; Thủ tướng Chính phủ quyết định đối với cấp Thượng tá và Đại tá; Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định đối với cấp Thiếu úy đến Trung tá. Ngoài ra, Tổng Tham mưu trưởng, Chủ nhiệm các Tổng cục, Tổng thanh tra Quân đội, Tư lệnh và Chính ủy Quân khu có thẩm quyền quyết định thăng cấp lên Trung úy và Thượng úy cho cấp dưới thuộc quyền theo phân cấp.
• Quy định về giáng cấp và tước quân hàm: Cấp có thẩm quyền thăng cấp bậc nào thì có quyền giáng cấp bậc đó. Mỗi lần giáng cấp chỉ được giáng xuống một bậc (trừ trường hợp đặc biệt giáng nhiều bậc do Chủ tịch nước, Thủ tướng hoặc Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định theo phân cấp). Kỷ luật giáng cấp không áp dụng đối với Thiếu úy. Sĩ quan phạm pháp bị tòa án xử phạt tù có thể bị tước quân hàm sĩ quan.

Hệ thống chức vụ và thẩm quyền bổ nhiệm, bãi miễn

• Nguyên tắc bố trí chức vụ: Mỗi cấp bậc quân hàm tương đương với một chức vụ trong biên chế. Việc bổ nhiệm căn cứ vào phẩm chất chính trị, năng lực nghiệp vụ và nhu cầu biên chế. Sĩ quan có thể giữ chức vụ thấp hơn quân hàm do nhu cầu công tác hoặc sức khỏe mà không bị coi là giáng chức.
• Thẩm quyền bổ nhiệm, giáng chức và bãi chức: Chủ tịch nước quyết định các chức vụ cao cấp như Tổng Tư lệnh, Tổng Tham mưu trưởng, Tổng Tham mưu phó, Chủ nhiệm và Phó Chủ nhiệm các Tổng cục, Tổng Thanh tra và Phó Tổng Thanh tra Quân đội, Tư lệnh và Chính ủy Quân khu. Thủ tướng Chính phủ quyết định các chức vụ Quân khu phó, Tham mưu trưởng và Chủ nhiệm chính trị quân khu, Sư đoàn trưởng, Chính ủy sư đoàn, Sư đoàn phó. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định từ Trung đoàn trưởng, Chính ủy Trung đoàn trở xuống (có thể ủy quyền cho cấp dưới quyết định từ Tiểu đoàn trưởng trở xuống).
• Quyền đình chỉ chức vụ khẩn cấp: Thủ trưởng đơn vị từ cấp Trung đoàn trưởng trở lên có quyền đình chỉ chức vụ đối với sĩ quan thuộc quyền dưới mình hai cấp trong trường hợp khẩn cấp và chỉ định người thay thế tạm thời, nhưng phải báo cáo ngay lên cấp trên có thẩm quyền.

Chế độ sĩ quan biệt phái, xuất ngũ và ngạch dự bị

• Sĩ quan biệt phái: Là sĩ quan tại ngũ được cử đến công tác tại các ngành ngoài quân đội để phụ trách công tác quân sự hoặc quốc phòng. Họ giữ nguyên nghĩa vụ, quyền lợi như sĩ quan tại ngũ khác, được cơ quan sử dụng đài thọ lương và phụ cấp không thấp hơn mức trước đó trong quân đội. Việc thay đổi công tác của sĩ quan biệt phái phải có sự đồng ý của Bộ Quốc phòng.
• Điều kiện xuất ngũ: Sĩ quan được xuất ngũ khi quá tuổi tại ngũ, không đủ sức khỏe, quân đội giảm biên chế, chuyển ngành, thiếu năng lực chuyên môn hoặc theo nguyện vọng cá nhân được chuẩn y.
• Chế độ sĩ quan dự bị: Sĩ quan xuất ngũ đủ điều kiện được xếp vào ngạch dự bị. Sĩ quan dự bị phải tham gia huấn luyện quân sự, có thể được thăng cấp nếu lập thành tích xuất sắc, chịu sự xét xử của Tòa án binh nếu phạm tội trong thời gian huấn luyện, và được gọi ra phục vụ tại ngũ khi có lệnh. Sĩ quan dự bị được giải ngạch khi hết tuổi dự bị hạng 2 hoặc bị thương tật, bệnh tật không thể phục vụ. Sĩ quan xuất ngũ, dự bị và giải ngạch vẫn được giữ danh hiệu cấp bậc quân hàm cũ.
• Thẩm quyền quyết định xuất ngũ, dự bị, giải ngạch: Tương đương với thẩm quyền phong, thăng cấp bậc quân hàm của từng cấp bậc tương ứng.

Hạn tuổi phục vụ cao nhất của sĩ quan

• Đối với sĩ quan Lục quân: Thiếu úy và Trung úy (Tại ngũ: 33 tuổi, Dự bị 1: 43 tuổi, Dự bị 2: 48 tuổi); Thượng úy và Đại úy (Tại ngũ: 38 tuổi, Dự bị 1: 48 tuổi, Dự bị 2: 52-53 tuổi); Thiếu tá (Tại ngũ: 43 tuổi, Dự bị 1: 53 tuổi, Dự bị 2: 58 tuổi); Trung tá (Tại ngũ: 48 tuổi, Dự bị 1: 58 tuổi, Dự bị 2: 63 tuổi); Thượng tá và Đại tá (Tại ngũ: 50 tuổi, Dự bị 1: 58 tuổi, Dự bị 2: 63 tuổi); Thiếu tướng (Tại ngũ: 55 tuổi, Dự bị 1: 60 tuổi, Dự bị 2: 65 tuổi).
• Đối với sĩ quan Hải quân và Không quân: Thiếu úy và Trung úy (Tại ngũ: 38 tuổi, Dự bị 1: 43 tuổi, Dự bị 2: 48 tuổi); Thượng úy và Đại úy (Tại ngũ: 43 tuổi, Dự bị 1: 48 tuổi, Dự bị 2: 53 tuổi); Thiếu tá (Tại ngũ: 48 tuổi, Dự bị 1: 53 tuổi, Dự bị 2: 58 tuổi); Trung tá và Thượng tá (Tại ngũ: 53 tuổi, Dự bị 1: 58 tuổi, Dự bị 2: 63 tuổi); Đại tá (Tại ngũ: 55 tuổi, Dự bị 1: 58 tuổi, Dự bị 2: 63 tuổi); Thiếu tướng (Tại ngũ: 58 tuổi, Dự bị 1: 60 tuổi, Dự bị 2: 65 tuổi).
• Các trường hợp đặc biệt: Từ cấp Trung tướng trở lên không quy định hạn tuổi phục vụ cao nhất. Hạn tuổi của sĩ quan chuyên môn kỹ thuật, quân y, thú y do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định riêng. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có quyền kéo dài thời hạn tại ngũ của sĩ quan từ Thiếu úy đến Đại tá đến hết hạn dự bị hạng 2; đối với Thiếu tướng phải được Thủ tướng Chính phủ chuẩn y.

Quyền lợi, nghĩa vụ và kỷ luật của sĩ quan

• Quyền lợi và nghĩa vụ công dân: Sĩ quan có đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ công dân theo Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Sĩ quan lập công trạng được tặng thưởng huân chương, huy chương, bằng khen hoặc danh hiệu vinh dự. Trong thời bình, sĩ quan được nghỉ phép hàng năm, nhưng phải lập tức trở về đơn vị khi có tuyên bố tình trạng chiến tranh, nếu vi phạm sẽ bị kỷ luật.
• Quan hệ cấp trên - cấp dưới: Sĩ quan cấp bậc cao hơn là cấp trên của sĩ quan cấp bậc thấp hơn. Trường hợp chức vụ phụ thuộc vào người có quân hàm thấp hơn hoặc ngang bằng thì người giữ chức vụ phụ thuộc là cấp dưới. Sĩ quan phải chấp hành nghiêm chỉnh mệnh lệnh giao công tác của cấp trên, nếu từ chối hoặc trì hoãn không có lý do chính đáng sẽ bị kỷ luật.
• Trang phục và cấp hiệu: Sĩ quan có nghĩa vụ đeo đúng cấp hiệu của cấp bậc mình. Sĩ quan dự bị chỉ được mang cấp hiệu trong thời gian huấn luyện quân sự.

Hiệu lực thi hành và điều khoản bãi bỏ

Luật chế độ phục vụ của sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam năm 1958 chính thức bãi bỏ Sắc lệnh số 116/SL ngày 25 tháng 1 năm 1948 về hệ thống quân hàm, Sắc lệnh số 131/SL ngày 15 tháng 2 năm 1948 về phân hạng và định hạn thăng cấp cho Đại úy, Thiếu tá, Trung tá, cùng các điều khoản trong các văn bản pháp luật khác ban hành trước đây trái với Luật này. Chính phủ chịu trách nhiệm quy định chi tiết thi hành Luật.