Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12636-11:2021 về Quan trắc khí tượng thủy văn - Phần 11: Quan trắc lưu lượng chất lơ lửng vùng sông ảnh hưởng thủy triều được ban hành nhằm thiết lập các quy chuẩn kỹ thuật thống nhất trong việc đo đạc, tính toán và quản lý số liệu lưu lượng chất lơ lửng tại các vùng sông chịu tác động của chế độ triều trên cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với công tác quan trắc lưu lượng chất lơ lửng tại các trạm thủy văn thuộc mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia và các trạm chuyên dùng. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân thực hiện các hoạt động liên quan đến quan trắc, điều tra cơ bản, dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn và tài nguyên nước vùng sông ảnh hưởng thủy triều.

Nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn (Từ Điều 1 đến Điều 4)

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định giới hạn không gian áp dụng tiêu chuẩn là các đoạn sông, cửa sông chịu ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp của thủy triều, nơi có sự biến đổi phức tạp về mực nước, vận tốc và chiều dòng chảy.
• Quy định các nội dung kỹ thuật bắt buộc phải tuân thủ khi tiến hành đo đạc lưu lượng chất lơ lửng để đảm bảo tính chính xác và đồng bộ của chuỗi số liệu thủy văn quốc gia.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Hệ thống các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến quan trắc lưu lượng nước, phương pháp lấy mẫu nước và phân tích hàm lượng chất lơ lửng trong phòng thí nghiệm.
• Các văn bản hướng dẫn về kiểm định, hiệu chuẩn thiết bị đo đạc thủy văn chuyên dụng.

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Chất lơ lửng (Suspended sediment): Là các hạt đất, cát, sét hoặc chất hữu cơ di chuyển trong cột nước dưới tác dụng của lực động lực học dòng chảy mà không lắng xuống đáy sông.
• Lưu lượng chất lơ lửng (Suspended sediment discharge): Khối lượng chất lơ lửng đi qua một mặt cắt ngang sông trong một đơn vị thời gian xác định (thường tính bằng kg/s hoặc tấn/ngày).
• Vùng sông ảnh hưởng thủy triều: Phân đoạn sông có chế độ thủy động lực học bị chi phối bởi dao động triều, đặc trưng bởi hiện tượng dòng chảy hai chiều (triều lên và triều rút) và thời điểm nước đứng (vận tốc dòng chảy bằng không).

- Quy định chung về quan trắc lưu lượng chất lơ lửng (Điều 4)

• Yêu cầu về vị trí quan trắc: Vị trí đặt mặt cắt quan trắc phải đại diện cho chế độ dòng chảy và bồi tích của đoạn sông; hạn chế tối đa các yếu tố gây nhiễu dòng chảy như công trình nhân tạo, bến cảng, hoặc khu vực sạt lở bờ cục bộ.
• Thiết bị và dụng cụ đo đạc: Quy định việc sử dụng các thiết bị lấy mẫu tích hợp theo thời gian, thiết bị lấy mẫu tích hợp theo chiều sâu, hoặc các công nghệ đo tiên tiến như thiết bị đo dòng chảy bằng sóng âm (ADCP) kết hợp hiệu chuẩn mẫu thực tế. Tất cả thiết bị phải được kiểm định chất lượng định kỳ.
• Phương pháp và tần suất quan trắc: Do đặc thù dòng chảy vùng triều biến đổi liên tục, việc lấy mẫu chất lơ lửng phải được thực hiện đồng bộ với quá trình đo lưu lượng nước. Tần suất quan trắc phải bao phủ được các pha triều chủ đạo (triều lên, triều rút, nước lớn, nước ròng) và các thời kỳ đặc trưng trong năm (mùa lũ, mùa kiệt, triều cường, triều kém).
• An toàn lao động: Đảm bảo tuyệt đối an toàn cho quan trắc viên và phương tiện thủy khi tác nghiệp trong điều kiện thời tiết xấu, sóng lớn, dòng chảy xiết hoặc khi có tàu thuyền qua lại mật độ cao.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12636-11:2021 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành theo quyết định của Bộ Khoa học và Công nghệ, đóng vai trò là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng cho việc chuẩn hóa dữ liệu tài nguyên nước vùng cửa sông ven biển Việt Nam.