Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11980:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 113:2010) về Ổ lăn - Gối đỡ ghép để đỡ ổ lăn - Kích thước bao quy định các thông số kích thước hình học cơ bản cho các loại gối đỡ ghép dùng cho ổ lăn. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất thiết kế, chế tạo và đảm bảo tính lắp lẫn của các cụm gối đỡ trong ngành cơ khí chế tạo máy tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các kích thước bao và dung sai tương ứng cho gối đỡ ghép (gối đỡ hai nửa) được sử dụng để lắp đặt các loại ổ lăn. Các kích thước này được thiết lập nhằm đảm bảo tính tương thích hoàn toàn giữa gối đỡ và ổ lăn từ các nhà sản xuất khác nhau trên thị trường.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thiết kế, chế tạo, thử nghiệm, nhập khẩu và sử dụng các loại gối đỡ ghép và ổ lăn trong các hệ thống truyền động cơ khí.

Các nội dung quy định cốt lõi của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn tập trung vào việc chuẩn hóa các thông số kích thước hình học quan trọng nhất của gối đỡ ghép để đảm bảo khả năng lắp ráp chính xác và vận hành ổn định của hệ thống trục máy. Các nội dung chi tiết bao gồm:

• Kích thước bao cơ bản của gối đỡ: Quy định cụ thể các kích thước danh nghĩa bao gồm chiều cao tâm trục (khoảng cách từ mặt phẳng đế đến tâm lỗ lắp ổ lăn), chiều dài tổng thể của đế, chiều rộng đế, và khoảng cách định vị giữa các tâm lỗ bu lông bắt chặt trên đế gối đỡ.
• Đường kính lỗ lắp ổ lăn: Xác định dải đường kính lỗ trong của gối đỡ tương ứng với các nhóm kích thước đường kính ngoài của ổ lăn, đảm bảo độ dôi hoặc độ hở lắp ghép phù hợp theo các yêu cầu kỹ thuật vận hành.
• Dung sai kích thước và hình học: Quy định nghiêm ngặt giới hạn sai lệch cho phép đối với chiều cao tâm trục nhằm đảm bảo độ đồng tâm tối đa khi lắp đặt hệ thống nhiều gối đỡ trên cùng một đường trục truyền động. Đồng thời, tiêu chuẩn cũng quy định dung sai khoảng cách giữa các lỗ bu lông để thuận tiện cho việc gá đặt lên bệ máy đã gia công sẵn.
• Yêu cầu về kết cấu ghép nối: Gối đỡ ghép gồm hai nửa (nửa trên và nửa dưới) được liên kết chặt chẽ bằng bu lông. Tiêu chuẩn định hướng thiết kế bề mặt phân cách và vị trí các bu lông ghép để đảm bảo độ cứng vững cao nhất, tránh hiện tượng biến dạng lỗ lắp ổ lăn khi siết chặt lực.
• Hệ thống ký hiệu và ghi nhãn: Hướng dẫn phương pháp thiết lập ký hiệu cho gối đỡ ghép dựa trên các thông số kích thước chính, giúp người sử dụng dễ dàng tra cứu, phân loại và lựa chọn sản phẩm thay thế phù hợp trong quá trình bảo trì, sửa chữa.

Ý nghĩa và hiệu lực áp dụng

TCVN 11980:2017 giúp đồng bộ hóa hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật trong nước với tiêu chuẩn quốc tế ISO, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu thiết bị cơ khí và nâng cao năng lực nội địa hóa chi tiết máy. Tiêu chuẩn do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 4 Ổ lăn biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố và có hiệu lực kể từ ngày ban hành.