Pháp lệnh Tổ chức luật sư năm 1987 được Hội đồng Nhà nước ban hành ngày 18 tháng 12 năm 1987 nhằm thiết lập hệ thống tổ chức Đoàn luật sư, quy định tiêu chuẩn, quyền hạn, nghĩa vụ của luật sư và cơ chế quản lý nhà nước đối với hoạt động luật sư tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh này áp dụng đối với các tổ chức luật sư (Đoàn luật sư), các luật sư, luật sư tập sự, các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan tiến hành tố tụng, cùng toàn thể công dân và tổ chức có nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý trên phạm vi cả nước.

Vị trí, vai trò và nguyên tắc hoạt động của tổ chức luật sư

• Tổ chức luật sư tại Việt Nam là các Đoàn luật sư được thành lập ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và đơn vị hành chính tương đương nhằm hỗ trợ pháp lý cho công dân và tổ chức.
• Hoạt động của luật sư góp phần bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, tăng cường quản lý kinh tế - xã hội theo pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, bảo đảm xét xử khách quan và thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa.
• Tổ chức luật sư và luật sư phải hoạt động tuân thủ pháp luật, tôn trọng sự thật khách quan, được Nhà nước và xã hội khuyến khích, tạo điều kiện hoạt động.

Quản lý nhà nước và giám sát hoạt động luật sư

• Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra về tổ chức và hoạt động của các Đoàn luật sư theo Quy chế do Hội đồng Bộ trưởng ban hành.
• Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cùng cấp thực hiện giám sát hoạt động của Đoàn luật sư tại địa phương, đồng thời hỗ trợ tạo điều kiện cho luật sư thực hiện nhiệm vụ.

Thành lập và cơ cấu tổ chức của Đoàn luật sư

• Đoàn luật sư là tổ chức nghề nghiệp có tư cách pháp nhân, hoạt động kể từ ngày đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Điều kiện thành lập: Có từ hai người trở lên đủ tiêu chuẩn làm luật sư đề nghị, được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp tỉnh giới thiệu và Ủy ban nhân dân cùng cấp quyết định cho phép thành lập sau khi thống nhất ý kiến với Bộ trưởng Bộ Tư pháp.
• Cơ quan cao nhất của Đoàn luật sư là Hội nghị toàn thể Đoàn luật sư. Hội nghị bầu ra Ban chủ nhiệm và Ban kiểm tra với nhiệm kỳ 3 năm để điều hành và kiểm tra các hoạt động của Đoàn.

Tiêu chuẩn gia nhập và chế độ tập sự luật sư

• Tiêu chuẩn gia nhập: Là công dân Việt Nam, có phẩm chất đạo đức tốt, tốt nghiệp đại học pháp lý hoặc có trình độ pháp lý tương đương.
• Đối tượng loại trừ: Những người đang công tác tại các cơ quan chuyên trách bảo vệ pháp chế không được gia nhập Đoàn luật sư, ngoại trừ người làm công tác nghiên cứu, giảng dạy pháp lý tại các viện, trường thuộc các cơ quan đó.
• Thủ tục gia nhập: Phải được Hội nghị toàn thể Đoàn luật sư thông qua theo đề nghị của Ban chủ nhiệm.
• Chế độ tập sự: Người mới gia nhập phải tập sự từ 6 tháng đến 2 năm và trải qua kỳ kiểm tra để được công nhận là luật sư chính thức. Luật sư tập sự có các quyền và nghĩa vụ như luật sư chính thức (bao gồm quyền bào chữa), trừ quyền bầu cử và ứng cử vào Ban chủ nhiệm, Ban kiểm tra.

Hình thức giúp đỡ pháp lý và quyền hạn của luật sư

• Các hình thức giúp đỡ pháp lý bao gồm: Tham gia tố tụng (bào chữa cho bị can, bị cáo, đại diện cho người bị hại, đương sự trong các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, lao động); tư vấn pháp luật cho các tổ chức kinh tế trong và ngoài nước; thực hiện các dịch vụ pháp lý khác.
• Quyền của luật sư khi tham gia tố tụng: Bình đẳng với các thành phần khác trước Tòa án; không bị buộc làm chứng về thông tin biết được khi thực hiện nhiệm vụ; nghiên cứu hồ sơ, gặp riêng bị can, bị cáo; đề xuất chứng cứ, trưng cầu giám định; đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng; tham gia tranh luận tại phiên tòa; kháng cáo bản án đối với người chưa thành niên hoặc người có nhược điểm thể chất, tâm thần.
• Quyền đại diện: Luật sư làm tư vấn pháp luật cho tổ chức kinh tế có quyền đại diện cho tổ chức đó trước Trọng tài kinh tế hoặc cơ quan xét xử khác.

Nghĩa vụ và các trường hợp không được hành nghề của luật sư

• Nghĩa vụ của luật sư: Sử dụng các biện pháp hợp pháp để bảo vệ quyền lợi cho khách hàng; không được từ chối bào chữa, đại diện đã đảm nhận hoặc được chỉ định nếu không có lý do chính đáng; giữ bí mật thông tin biết được trong quá trình hành nghề.
• Trường hợp không được bào chữa, đại diện: Đã tham gia tố tụng trong cùng vụ án với tư cách điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, hội thẩm nhân dân, người làm chứng, giám định, phiên dịch; hoặc là người thân thích của những người tiến hành tố tụng trong vụ án đó.
• Quy tắc đại diện: Một luật sư có thể bào chữa cho nhiều người trong cùng vụ án nếu quyền lợi của họ không đối lập; nhiều luật sư có thể cùng bào chữa cho một người.

Chế độ tài chính, thù lao và bảo hiểm xã hội

• Phạm vi hoạt động: Luật sư được phép thực hiện hoạt động giúp đỡ pháp lý ngoài phạm vi địa phương nơi mình đăng ký hoạt động.
• Thù lao: Khách hàng phải trả thù lao khi nhờ luật sư giúp đỡ. Luật sư nhận thù lao thông qua Đoàn luật sư với tỷ lệ hưởng từ 70% đến 80% tiền thù lao của mỗi vụ việc (tỷ lệ cụ thể do Hội nghị toàn thể quyết định).
• Quỹ của Đoàn luật sư: Được trích từ một phần tiền thù lao thu được và các nguồn thu hợp pháp khác, việc sử dụng quỹ do Hội nghị toàn thể quyết định.
• Chế độ bảo hiểm: Luật sư và nhân viên giúp việc của Đoàn luật sư được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định chung của pháp luật.

Khen thưởng, kỷ luật và điều khoản thi hành

• Việc khen thưởng và xử lý kỷ luật đối với Đoàn luật sư và luật sư được thực hiện theo Quy chế Đoàn luật sư.
• Hội đồng Bộ trưởng có trách nhiệm ban hành Quy chế Đoàn luật sư sau khi lấy ý kiến của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh này.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh Tổ chức luật sư năm 1987 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, ngày 18 tháng 12 năm 1987.