Nghị định số 68/1998/NĐ-CP do Chính phủ ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Pháp lệnh Thuế tài nguyên (sửa đổi). Văn bản này quy định chi tiết về đối tượng chịu thuế, đối tượng nộp thuế, căn cứ tính thuế, chế độ kê khai, nộp thuế, cũng như các trường hợp được miễn, giảm thuế tài nguyên áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng nộp thuế tài nguyên

Nghị định quy định rõ ràng về các đối tượng phải nộp thuế và các loại tài nguyên thiên nhiên thuộc diện chịu thuế như sau:

• Đối tượng nộp thuế: Mọi tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế tiến hành khai thác tài nguyên thiên nhiên dưới mọi hình thức, bao gồm doanh nghiệp Nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp tư nhân, hộ tư nhân sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc Bên nước ngoài tham gia hợp đồng hợp tác kinh doanh theo Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
• Trường hợp loại trừ: Bên Việt Nam tham gia liên doanh với nước ngoài góp vốn pháp định bằng các nguồn tài nguyên thì doanh nghiệp liên doanh không phải nộp thuế tài nguyên đối với phần tài nguyên dùng để góp vốn này.
• Đối với doanh nghiệp liên doanh, hợp tác kinh doanh và chia sản phẩm: Thuế tài nguyên phải được xác định rõ trong hợp đồng liên doanh và tính vào phần sản phẩm chia cho Bên Việt Nam. Bên Việt Nam có trách nhiệm nộp khoản thuế này vào ngân sách Nhà nước theo quy định của Luật Ngân sách.
• Đối tượng chịu thuế: Tất cả các loại tài nguyên thiên nhiên trong phạm vi đất liền, hải đảo, nội thuỷ, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam, bao gồm: khoáng sản kim loại và phi kim loại (kể cả đất khai thác để san lấp, xây dựng); dầu mỏ và khí đốt; sản phẩm của rừng tự nhiên (thực vật, động vật); thuỷ sản tự nhiên; nước thiên nhiên (nước mặt, nước dưới lòng đất, trừ nước khoáng và nước nóng thiên nhiên đã thuộc nhóm khoáng sản); và các loại tài nguyên thiên nhiên khác.

Căn cứ và phương pháp tính thuế tài nguyên

Thuế tài nguyên được xác định dựa trên ba yếu tố cốt lõi: sản lượng tài nguyên thương phẩm thực tế khai thác, giá tính thuế và thuế suất.

• Sản lượng tài nguyên tính thuế: Là số lượng, trọng lượng hoặc khối lượng tài nguyên thực tế khai thác được trong kỳ nộp thuế, không phụ thuộc vào mục đích sử dụng sau khi khai thác.
• Giá tính thuế tài nguyên: Được xác định là giá bán đơn vị sản phẩm tài nguyên tại nơi khai thác. Đối với tài nguyên chưa có giá bán trực tiếp (như khai thác để tiếp tục gia công, chế biến hoặc tài nguyên chứa nhiều hợp chất), giá tính thuế được xác định dựa trên giá bán của tài nguyên tương đương, giá trị sản phẩm nguyên chất và hàm lượng, hoặc giá bán sản phẩm hoàn thiện trừ đi chi phí chế biến.
• Quy định giá tính thuế đặc thù: Đối với nước thiên nhiên dùng sản xuất thuỷ điện, giá tính thuế là giá bán điện thương phẩm; đối với gỗ là giá bán tại bãi 2; đối với dầu mỏ và khí đốt thực hiện theo quy định riêng của Luật Dầu khí. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền quy định cụ thể giá tính thuế cho từng loại tài nguyên tại địa phương theo hướng dẫn của Bộ Tài chính.
• Biểu thuế suất: Thuế suất áp dụng đối với từng loại tài nguyên được thực hiện theo Biểu thuế ban hành kèm theo Nghị định. Bộ Tài chính phối hợp với các Bộ, ngành liên quan để điều chỉnh các mức thuế suất cụ thể trong khung quy định của Pháp lệnh Thuế tài nguyên.

Chế độ kê khai, nộp thuế và quản lý kế toán

Các tổ chức, cá nhân khai thác tài nguyên có trách nhiệm thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ quản lý hành chính thuế:

• Thực hiện đầy đủ việc đăng ký, kê khai và nộp thuế tài nguyên theo đúng quy định của cơ quan thuế.
• Duy trì nghiêm chỉnh chế độ sổ sách kế toán, chứng từ mua bán hàng hóa và hóa đơn thu tiền theo quy định pháp luật hiện hành.
• Cơ quan thuế các cấp có trách nhiệm thực hiện đúng nhiệm vụ, quyền hạn trong việc kiểm tra, đôn đốc và xử lý các vi phạm về thuế tài nguyên.

Các trường hợp được miễn, giảm thuế tài nguyên

Nghị định quy định cụ thể các chính sách ưu đãi miễn, giảm thuế tài nguyên nhằm khuyến khích đầu tư và hỗ trợ các đối tượng gặp khó khăn:

• Dự án ưu đãi đầu tư: Các dự án thuộc diện ưu đãi đầu tư theo Luật Khuyến khích đầu tư trong nước có khai thác khoáng sản (trừ dầu khí) được giảm tối đa 50% thuế tài nguyên trong 3 năm đầu tiên kể từ khi bắt đầu khai thác.
• Khắc phục thiên tai, tai nạn: Tổ chức, cá nhân gặp thiên tai, địch họa hoặc tai nạn bất ngờ gây tổn thất tài nguyên đã kê khai nộp thuế sẽ được xét miễn thuế đối với phần tài nguyên bị tổn thất, hoặc được hoàn trả/bù trừ số thuế đã nộp vào kỳ sau.
• Khai thác thủy sản xa bờ: Tổ chức, cá nhân khai thác thủy sản xa bờ bằng phương tiện công suất lớn được miễn thuế tài nguyên trong 5 năm đầu và giảm 50% trong 5 năm tiếp theo. Nếu sau thời gian này vẫn bị lỗ, có thể được xét giảm thuế tương ứng với số lỗ trong tối đa 5 năm liên tục kế tiếp.
• Khai thác lâm sản phục vụ sinh hoạt: Miễn thuế đối với sản phẩm rừng tự nhiên do cá nhân được phép khai thác phục vụ đời sống sinh hoạt hàng ngày (như gỗ, củi, tre, nứa, tranh...). Nghiêm cấm và xử lý nghiêm hành vi phá rừng bừa bãi.
• Nước sản xuất thủy điện nhỏ: Miễn thuế đối với nước thiên nhiên dùng sản xuất thủy điện không hòa vào mạng lưới điện quốc gia.
• Đất khai thác cho mục đích công cộng và an sinh: Miễn thuế tài nguyên đối với đất khai thác dùng để san lấp, xây dựng các công trình quốc phòng, an ninh, đê điều, thủy lợi phục vụ nông - lâm - ngư nghiệp; công trình nhân đạo, từ thiện, ưu đãi người có công; đất tự khai thác sử dụng tại chỗ; công trình hạ tầng miền núi và các công trình trọng điểm quốc gia do Chính phủ quyết định.

Xử lý vi phạm và khen thưởng

Nghị định thiết lập cơ chế thưởng phạt rõ ràng nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật:

• Các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định về thuế tài nguyên sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định của Pháp lệnh Thuế tài nguyên.
• Cơ quan thuế, cán bộ thuế hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, cũng như các tổ chức, cá nhân thực hiện tốt nghĩa vụ thuế hoặc có thành tích đóng góp sẽ được khen thưởng theo quy định của Chính phủ.

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Nghị định số 68/1998/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Tất cả các quy định trước đây về thuế tài nguyên trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.

Đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và Bên nước ngoài hợp tác kinh doanh đã trả tiền tài nguyên hoặc nộp thuế tài nguyên theo Giấy phép đầu tư được cấp trước ngày Pháp lệnh Thuế tài nguyên (sửa đổi) có hiệu lực, thì tiếp tục thực hiện theo các quy định tại Giấy phép đầu tư đó cho đến hết thời hạn hiệu lực của giấy phép.

Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện.