Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13263-3:2020 về Phân bón - Phần 3: Xác định hàm lượng vitamin C bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao được ban hành nhằm thiết lập một quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, thống nhất trên phạm vi cả nước để xác định chính xác hàm lượng vitamin C (axit ascorbic) có trong các sản phẩm phân bón.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng vitamin C trong các loại phân bón bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC).
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chứng nhận hợp quy, phòng thử nghiệm và các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu phân bón tại Việt Nam nhằm kiểm soát chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Nguyên lý của phương pháp xác định

• Vitamin C (axit ascorbic) có trong mẫu phân bón được chiết xuất bằng dung dịch axit metaphosphoric hoặc dung dịch đệm thích hợp để ngăn ngừa quá trình oxy hóa và giữ cho hoạt chất ổn định trong suốt quá trình phân tích.
• Dịch chiết sau khi được làm sạch và lọc qua màng lọc chuyên dụng sẽ được phân tích bằng hệ thống sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC).
• Quá trình phát hiện được thực hiện bằng detector tử ngoại (UV) hoặc detector mảng diod (DAD) ở bước sóng hấp thụ cực đại (thường là 243 nm đến 254 nm). Hàm lượng vitamin C được định lượng dựa trên việc so sánh diện tích pic hoặc chiều cao pic của mẫu thử với đường chuẩn của chất chuẩn axit ascorbic tinh khiết.

Yêu cầu về hóa chất, thuốc thử và thiết bị

• Hóa chất và thuốc thử: Sử dụng chất chuẩn axit ascorbic có độ tinh khiết hóa học cao (tối thiểu 99%). Các dung môi và hóa chất khác như axit metaphosphoric, axit photphoric, axetonitril, nước cất hai lần hoặc nước đạt tiêu chuẩn dùng cho HPLC.
• Thiết bị và dụng cụ: Hệ thống HPLC đồng bộ có trang bị detector UV/UV-Vis hoặc DAD, cột sắc ký pha đảo (C18 hoặc tương đương), cân phân tích có độ chính xác đến 0,1 mg, máy lắc siêu âm, bộ lọc mẫu vi lọc có kích thước lỗ 0,45 µm, cùng các dụng cụ thủy tinh phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn đo lường hiện hành.

Quy trình tiến hành thử nghiệm chi tiết

• Chuẩn bị mẫu thử: Tiến hành đồng nhất mẫu phân bón bằng cách nghiền mịn và trộn đều. Cân một lượng mẫu xác định (chính xác đến 0,1 mg) tùy thuộc vào hàm lượng vitamin C dự kiến có trong mẫu để đảm bảo nằm trong khoảng tuyến tính của đường chuẩn.
• Quá trình chiết xuất: Thêm dung dịch chiết axit metaphosphoric vào mẫu đã cân, tiến hành lắc đều hoặc hỗ trợ chiết bằng bể siêu âm trong thời gian quy định để giải phóng hoàn toàn vitamin C. Sau đó, định mức dung dịch đến thể tích cần thiết và tiến hành lọc qua giấy lọc thường, tiếp theo là màng lọc kim tiêm 0,45 µm trước khi bơm vào hệ thống HPLC.
• Xây dựng đường chuẩn: Pha chế một dãy dung dịch chuẩn axit ascorbic từ dung dịch chuẩn gốc với các nồng độ khác nhau bao phủ khoảng nồng độ dự kiến của mẫu thử. Tiến hành bơm các dung dịch chuẩn vào hệ thống HPLC để thiết lập phương trình đường chuẩn biểu diễn mối quan hệ giữa nồng độ và diện tích pic.
• Phân tích trên hệ thống HPLC: Thiết lập các điều kiện vận hành sắc ký tối ưu (bao gồm pha động, tốc độ dòng, nhiệt độ cột và bước sóng phát hiện). Bơm dung dịch mẫu thử vào hệ thống để tiến hành đo đạc và ghi nhận kết quả sắc ký đồ.

Tính toán và biểu thị kết quả thử nghiệm

• Hàm lượng vitamin C trong mẫu phân bón được tính toán tự động hoặc thủ công dựa trên phương trình đường chuẩn đã thiết lập, có tính đến khối lượng mẫu cân, độ loãng và các hệ số hiệu chỉnh liên quan.
• Kết quả cuối cùng được biểu thị bằng phần trăm khối lượng (%) hoặc miligam trên kilôgam (mg/kg).
• Phép thử phải được thực hiện song song ít nhất hai mẫu độc lập. Sai lệch giữa hai kết quả thử nghiệm song song không được vượt quá giới hạn cho phép được quy định cụ thể trong tiêu chuẩn.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13263-3:2020 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này là căn cứ kỹ thuật pháp lý quan trọng để các phòng thử nghiệm được chỉ định thực hiện việc đánh giá sự phù hợp, phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra chất lượng phân bón của các cơ quan quản lý nhà nước.