Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13088:2020 về Chất lượng nước - Xác định nhiệt độ được công bố vào năm 2020 bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, đưa ra các hướng dẫn kỹ thuật chuẩn hóa nhằm xác định nhiệt độ của các loại nước khác nhau phục vụ cho công tác đánh giá chất lượng nước.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với việc đo nhiệt độ của nước nguồn (bao gồm nước mặt và nước dưới đất), nước sinh hoạt, nước thải và các loại nước khác. Đối tượng áp dụng bao gồm các phòng thử nghiệm, cơ quan quan trắc môi trường, các tổ chức và cá nhân thực hiện hoạt động đo đạc, phân tích chất lượng nước tại Việt Nam.

Nguyên tắc xác định nhiệt độ nước

Việc xác định nhiệt độ nước dựa trên nguyên lý cân bằng nhiệt giữa cảm biến của thiết bị đo (nhiệt kế) và mẫu nước cần đo. Do nhiệt độ của nước dễ thay đổi dưới tác động của môi trường xung quanh, phép đo phải được thực hiện trực tiếp tại hiện trường (in-situ) ngay tại thời điểm lấy mẫu để đảm bảo độ chính xác cao nhất.

Thiết bị và dụng cụ đo lường

• Nhiệt kế giãn nở chất lỏng: Thường là nhiệt kế thủy ngân hoặc nhiệt kế rượu có vạch chia độ rõ ràng, đảm bảo độ chính xác tối thiểu là 0,1 độ C hoặc 0,2 độ C tùy thuộc vào yêu cầu của phép đo.
• Thiết bị đo nhiệt độ kỹ thuật số: Sử dụng cảm biến nhiệt điện trở (thermistor) hoặc cảm biến điện trở bạch kim (như Pt100). Các thiết bị này cần được hiệu chuẩn định kỳ và có khả năng hiển thị kết quả nhanh chóng, chính xác.
• Thiết bị bảo vệ: Vỏ bảo vệ nhiệt kế để tránh va đập và nứt vỡ khi đo đạc tại các nguồn nước tự nhiên hoặc các vùng nước sâu.

Quy trình tiến hành đo đạc tại hiện trường

• Chuẩn bị trước khi đo: Kiểm tra tình trạng hoạt động của nhiệt kế hoặc thiết bị đo kỹ thuật số. Đảm bảo thiết bị đã được hiệu chuẩn và làm sạch trước khi đưa xuống nguồn nước.
• Thao tác đo trực tiếp: Nhúng trực tiếp bầu nhiệt kế hoặc đầu cảm biến của thiết bị đo vào nguồn nước ở độ sâu quy định. Tránh để thiết bị chạm vào đáy hoặc thành của vật chứa/lòng sông.
• Đọc kết quả: Giữ nguyên vị trí của đầu đo trong nước cho đến khi số biểu thị trên màn hình hoặc mức chất lỏng trong nhiệt kế ổn định hoàn toàn (thường mất từ 1 đến 3 phút). Đọc kết quả trực tiếp khi thiết bị vẫn còn ngập trong nước để tránh sai số do nhiệt độ không khí ảnh hưởng.
• Đo gián tiếp (khi không thể đo trực tiếp): Trong trường hợp không thể đo trực tiếp, tiến hành lấy mẫu nước nhanh chóng vào một bình chứa có dung tích đủ lớn (đã được tráng rửa bằng chính nguồn nước đó), sau đó tiến hành đo ngay lập tức trong vòng không quá 30 giây kể từ khi lấy mẫu.

Báo cáo kết quả và kiểm soát chất lượng

• Ghi chép số liệu: Kết quả đo nhiệt độ nước phải được ghi nhận chính xác đến 0,1 độ C.
• Thông tin kèm theo: Báo cáo thử nghiệm hoặc nhật ký quan trắc phải thể hiện rõ thời gian đo, vị trí lấy mẫu, độ sâu đo, nhiệt độ không khí tại thời điểm đo và loại thiết bị sử dụng.
• Hiệu chuẩn thiết bị: Thiết bị đo phải được kiểm tra, hiệu chuẩn định kỳ so với nhiệt kế chuẩn được chứng nhận để đảm bảo tính liên kết chuẩn đo lường quốc gia.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13088:2020 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, trở thành căn cứ kỹ thuật thống nhất trong hoạt động quan trắc môi trường nước trên phạm vi toàn quốc.