Thông tư 42/2024/TT-BYT do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quy định chi tiết về quy trình, thành phần hồ sơ, biểu mẫu, thời hạn, nhân lực thực hiện và chế độ lưu trữ hồ sơ giám định pháp y. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm chuẩn hóa hoạt động giám định pháp y, nâng cao chất lượng và tính chính xác của các kết luận giám định phục vụ cho hoạt động tố tụng và các nhu cầu dân sự khác.

- Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này quy định toàn diện về quy trình chuyên môn, thành phần hồ sơ, hệ thống biểu mẫu nghiệp vụ, thời hạn thực hiện, định mức nhân lực tối thiểu cho từng loại hình giám định và chế độ lưu trữ hồ sơ giám định pháp y trên phạm vi cả nước. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức pháp y công lập, đơn vị thực hiện giám định pháp y, giám định viên pháp y, người giúp việc cho giám định viên, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của Nhà nước và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động giám định pháp y.

- Quy trình và hồ sơ giám định pháp y

• Quy trình giám định: Ban hành kèm theo là ba mươi bảy (37) quy trình giám định pháp y chuyên biệt được quy định chi tiết tại Phụ lục I, đảm bảo tính khoa học, khách quan và thống nhất trong quá trình thực hiện nghiệp vụ.
• Thành phần hồ sơ: Thực hiện chặt chẽ theo quy định tại khoản 1 Điều 33 Luật Giám định tư pháp. Hồ sơ phải phản ánh đầy đủ, trung thực toàn bộ quá trình giám định từ khâu tiếp nhận trưng cầu hoặc yêu cầu cho đến khi ban hành kết luận cuối cùng.
• Hệ thống biểu mẫu nghiệp vụ: Thông tư ban hành kèm theo hệ thống biểu mẫu chuẩn hóa bao gồm: 18 biểu mẫu văn bản ghi nhận quá trình thực hiện giám định (Phụ lục II); 36 biểu mẫu kết luận giám định pháp y cho từng trường hợp cụ thể (Phụ lục III); và 09 biểu mẫu khác phục vụ công tác quản lý và phối hợp giám định (Phụ lục IV).

- Quy định chi tiết về thời hạn giám định pháp y

Thời hạn thực hiện giám định được phân định rõ ràng theo từng nhóm đối tượng và tính chất vụ việc nhằm bảo đảm tiến độ giải quyết vụ án, vụ việc:

• Trường hợp bắt buộc trưng cầu giám định: Thời hạn thực hiện tuân thủ nghiêm ngặt theo các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
• Giám định xâm hại tình dục, xác định giới tính: Thời hạn thực hiện không quá 09 ngày. Đối với các trường hợp phức tạp cần phải giám định ADN hoặc tiến hành hội chẩn chuyên môn, thời hạn được kéo dài nhưng không quá 20 ngày.
• Giám định hành hạ ngược đãi, sự có thai, khả năng tình dục nam: Thời hạn thực hiện không quá 09 ngày; trường hợp cần hội chẩn chuyên môn thì thời hạn tối đa không quá 20 ngày.
• Giám định ADN, độc chất, mô bệnh học: Thời hạn thực hiện không quá 20 ngày. Trong trường hợp phức tạp phải tổ chức hội chẩn chuyên môn, thời hạn thực hiện tối đa không quá 01 tháng.
• Các trường hợp giám định khác: Thời hạn thực hiện được áp dụng theo quy định tại khoản 3 Điều 26a Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giám định tư pháp.

- Định mức nhân lực thực hiện giám định pháp y

Để bảo đảm tính chính xác và khách quan của kết luận giám định, Thông tư quy định cụ thể về cơ cấu và số lượng nhân lực tối thiểu tham gia vào từng cấp độ giám định:

• Thành phần nhân lực: Bao gồm giám định viên pháp y (người chịu trách nhiệm chuyên môn chính) và người giúp việc cho giám định viên pháp y.
• Số lượng nhân lực cho giám định lần đầu: Yêu cầu tối thiểu phải có 02 giám định viên pháp y và 02 người giúp việc phối hợp thực hiện.
• Số lượng nhân lực cho giám định lại: Yêu cầu tối thiểu phải có 03 giám định viên pháp y và từ 02 đến 03 người giúp việc thực hiện.
• Số lượng nhân lực cho giám định lại lần thứ hai hoặc giám định lại trong trường hợp đặc biệt: Yêu cầu nghiêm ngặt với sự tham gia của tối thiểu 03 giám định viên pháp y và 03 người giúp việc.

- Chế độ lưu trữ và bảo quản hồ sơ giám định

• Thời hạn bàn giao: Trong thời hạn tối đa 30 ngày kể từ ngày hoàn thành việc giám định và ban hành kết luận, người thực hiện giám định có trách nhiệm hoàn thiện và bàn giao toàn bộ hồ sơ cho bộ phận lưu trữ của đơn vị để bảo quản.
• Nguyên tắc lưu trữ: Việc lưu trữ, bảo quản hồ sơ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chung của pháp luật về lưu trữ, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và dễ dàng tra cứu khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
• Thời hạn bảo quản: Thời hạn bảo quản hồ sơ, tài liệu chuyên môn nghiệp vụ giám định pháp y được thực hiện theo quy định tại mục 23 Nhóm 01 Thông tư số 53/2017/TT-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế.

- Trách nhiệm tổ chức thực hiện của các cơ quan, đơn vị

• Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế): Chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan để hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, sơ kết và tổng kết việc triển khai thực hiện Thông tư trên phạm vi toàn quốc.
• Sở Y tế các tỉnh, thành phố và cơ quan quản lý y tế các bộ, ngành: Có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn và thanh tra, kiểm tra các tổ chức pháp y công lập, đơn vị giám định pháp y thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp.
• Viện Pháp y Quốc gia: Thực hiện công tác tập huấn chuyên môn về quy trình, hồ sơ, biểu mẫu cho các đơn vị trên toàn quốc; chỉ đạo tuyến, kiểm tra, giám sát chuyên môn và tổng hợp báo cáo định kỳ gửi Bộ Y tế, Bộ Tư pháp.
• Các tổ chức pháp y công lập và đơn vị giám định: Thủ trưởng đơn vị phải bảo đảm đủ nhân lực và thời hạn giám định; thực hiện phân công nhiệm vụ bằng văn bản dựa trên năng lực chuyên môn; chủ động đề xuất phối hợp hội chẩn chuyên khoa bằng văn bản và thực hiện chế độ báo cáo hằng năm.
• Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của Nhà nước: Có trách nhiệm bắt buộc phải phối hợp, hỗ trợ khám chuyên khoa hoặc hội chẩn chuyên môn khi có đề nghị bằng văn bản từ tổ chức pháp y. Trường hợp từ chối phối hợp phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do chính đáng.

- Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

• Hiệu lực thi hành: Thông tư 42/2024/TT-BYT chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10 tháng 02 năm 2025.
• Văn bản thay thế: Thông tư này thay thế hoàn toàn cho Thông tư số 13/2022/TT-BYT ngày 30 tháng 11 năm 2022 của Bộ trưởng Bộ Y tế kể từ ngày có hiệu lực.
• Điều khoản chuyển tiếp: Đối với các trường hợp đã thực hiện giám định lần đầu trước ngày 10 tháng 02 năm 2025, nếu có phát sinh yêu cầu hoặc trưng cầu giám định lại sau thời điểm này thì vẫn tiếp tục áp dụng các quy định của Thông tư số 13/2022/TT-BYT để bảo đảm tính liên tục và thống nhất của hồ sơ vụ việc.