Nghị định số 84/2016/NĐ-CP quy định về tiêu chuẩn, điều kiện đối với kiểm toán viên hành nghề và tổ chức kiểm toán được chấp thuận thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2016.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các tổ chức kiểm toán (bao gồm doanh nghiệp kiểm toán và chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài hoạt động hợp pháp tại Việt Nam), kiểm toán viên hành nghề được chấp thuận kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng. Đồng thời, áp dụng đối với các đơn vị có lợi ích công chúng (ngoại trừ tổ chức tín dụng không phải là công ty đại chúng, tổ chức tín dụng không thực hiện niêm yết, chào bán chứng khoán ra công chúng) và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến việc xem xét tiêu chuẩn, điều kiện kiểm toán.

Phân loại đơn vị có lợi ích công chúng

Đơn vị có lợi ích công chúng được chia thành hai nhóm chính:

• Đơn vị có lợi ích công chúng thuộc lĩnh vực chứng khoán: Bao gồm công ty đại chúng quy mô lớn theo quy định của pháp luật về chứng khoán, tổ chức niêm yết, tổ chức phát hành chứng khoán ra công chúng, công ty chứng khoán, công ty đầu tư chứng khoán, quỹ và các công ty quản lý quỹ.
• Đơn vị có lợi ích công chúng khác: Bao gồm các công ty đại chúng (ngoại trừ công ty đại chúng quy mô lớn nêu trên), doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, và các doanh nghiệp, tổ chức khác có liên quan đến lợi ích của công chúng do tính chất, quy mô hoạt động theo quy định của pháp luật.

Điều kiện đối với tổ chức kiểm toán được chấp thuận

Tổ chức kiểm toán được chấp thuận thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán do Bộ Tài chính cấp còn hiệu lực.
• Có vốn điều lệ hoặc vốn được cấp (đối với chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài) từ 6 tỷ đồng trở lên và phải thường xuyên duy trì vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán không thấp hơn 6 tỷ đồng.
• Có số lượng kiểm toán viên hành nghề từ 10 người trở lên, trong đó có Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc đáp ứng đủ tiêu chuẩn quy định.
• Có thời gian hoạt động kiểm toán tại Việt Nam tối thiểu là 24 tháng tính từ ngày được xác nhận danh sách đăng ký hành nghề lần đầu hoặc từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán lần đầu đến ngày nộp hồ sơ.
• Đã phát hành báo cáo kiểm toán về báo cáo tài chính năm cho tối thiểu 200 đơn vị được kiểm toán tính từ ngày 01 tháng 10 năm trước đến ngày 30 tháng 9 năm nộp hồ sơ. Trường hợp đã được chấp thuận trong năm nộp hồ sơ thì phải phát hành báo cáo kiểm toán hoặc báo cáo soát xét cho tối thiểu 10 đơn vị có lợi ích công chúng trong cùng khoảng thời gian trên.
• Có hệ thống kiểm soát chất lượng được xây dựng phù hợp với quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam.
• Đã thực hiện bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp hoặc trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp theo quy định của Bộ Tài chính.
• Không thuộc các trường hợp không được xem xét, chấp thuận và nộp đầy đủ, đúng hạn hồ sơ đăng ký.

Đối với tổ chức kiểm toán đăng ký thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng thuộc lĩnh vực chứng khoán, ngoài các điều kiện chung nêu trên, phải đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn:

• Có số lượng kiểm toán viên hành nghề từ 15 người trở lên, bao gồm cả Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc.
• Có thời gian hoạt động kiểm toán tại Việt Nam tối thiểu là 36 tháng.
• Đã phát hành báo cáo kiểm toán về báo cáo tài chính năm cho tối thiểu 250 đơn vị được kiểm toán. Trường hợp đã được chấp thuận trong năm nộp hồ sơ thì phải phát hành báo cáo kiểm toán hoặc báo cáo soát xét cho tối thiểu 20 đơn vị có lợi ích công chúng thuộc lĩnh vực chứng khoán.

Tiêu chuẩn đối với kiểm toán viên hành nghề được chấp thuận

Ngoài các tiêu chuẩn quy định tại Luật kiểm toán độc lập, kiểm toán viên hành nghề được chấp thuận phải đáp ứng:

• Có tên trong danh sách kiểm toán viên đủ điều kiện hành nghề kiểm toán trong kỳ chấp thuận được Bộ Tài chính công khai tại thời điểm nộp hồ sơ đăng ký.
• Có ít nhất 24 tháng thực tế hành nghề kiểm toán tại Việt Nam tính từ ngày được cơ quan có thẩm quyền xác nhận đủ điều kiện hành nghề đến ngày nộp hồ sơ đăng ký.

Các trường hợp không được xem xét, chấp thuận

Tổ chức kiểm toán và kiểm toán viên hành nghề sẽ không được xem xét, chấp thuận nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Tổ chức kiểm toán đang bị đình chỉ hoạt động kinh doanh dịch vụ kiểm toán.
• Không sửa chữa, khắc phục kịp thời các sai phạm theo kiến nghị của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Có khiếu kiện về kết quả kiểm toán và đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền kết luận là có sai phạm.
• Tổ chức kiểm toán hoặc kiểm toán viên hành nghề phụ trách hồ sơ có chất lượng kiểm toán không đạt yêu cầu theo kết quả kiểm tra hoặc kết luận của cơ quan có thẩm quyền trong năm được xem xét.
• Có hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến hành nghề kiểm toán và đã bị xử lý vi phạm hành chính trong năm được xem xét.
• Giả mạo, khai man thông tin trong hồ sơ đăng ký tham gia kiểm toán.
• Không giải trình, giải trình không đạt yêu cầu hoặc không cung cấp thông tin, số liệu liên quan đến hoạt động kiểm toán theo yêu cầu của cơ quan nhà nước.
• Bị hủy bỏ tư cách được chấp thuận kiểm toán trong thời gian chưa quá 24 tháng kể từ ngày bị hủy bỏ.
• Không thực hiện thông báo, báo cáo theo quy định của pháp luật về kiểm toán độc lập.

Lưu ý: Đối với các trường hợp vi phạm về chất lượng kiểm toán, giả mạo hồ sơ hoặc không giải trình thông tin, tổ chức kiểm toán và kiểm toán viên hành nghề chỉ được xem xét, chấp thuận lại sau 12 tháng kể từ ngày có kết luận, quyết định xử lý của cơ quan có thẩm quyền.

Xử lý đối với các hợp đồng kiểm toán đã ký trong trường hợp không được chấp thuận

• Tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề không được chấp thuận trong kỳ nào thì không được tiếp tục thực hiện các hợp đồng kiểm toán và các dịch vụ đảm bảo khác đã ký, đồng thời không được ký thêm hợp đồng mới với đơn vị có lợi ích công chúng trong kỳ đó.
• Trường hợp được chấp thuận trong kỳ trước nhưng không được chấp thuận trong kỳ sau thì chỉ được tiếp tục thực hiện hợp đồng kiểm toán báo cáo tài chính năm đã ký nếu đáp ứng đồng thời hai điều kiện: Đã thực hiện soát xét báo cáo tài chính bán niên trong kỳ được chấp thuận (đối với đơn vị bắt buộc phải soát xét) và phát hành báo cáo kiểm toán trong vòng 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính của đơn vị có lợi ích công chúng.

Hồ sơ đăng ký thực hiện kiểm toán

Hồ sơ đăng ký thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng bao gồm:

• Đơn đăng ký thực hiện kiểm toán theo mẫu quy định.
• Bản sao Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán.
• Danh sách kiểm toán viên hành nghề đề nghị chấp thuận (nêu rõ thời gian thực tế hành nghề tại Việt Nam).
• Báo cáo tình hình tài chính và tình hình hoạt động của năm trước liền kề (gồm báo cáo tài chính đã được kiểm toán, danh sách báo cáo kiểm toán đã phát hành, tình hình tổ chức, biến động nhân sự, các vi phạm hành chính nếu có, và bản mô tả hệ thống kiểm soát chất lượng).
• Bản sao chứng thực hợp đồng hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp còn hiệu lực (nếu không trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp).

Đối với việc đăng ký từ lần thứ hai trở đi, tổ chức kiểm toán được miễn nộp một số tài liệu như Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, danh sách kiểm toán viên, bản mô tả hệ thống kiểm soát chất lượng và chứng nhận bảo hiểm nếu không có thay đổi so với lần đăng ký gần nhất.

Quy trình xem xét, chấp thuận và công khai danh sách

• Thời gian nộp hồ sơ: Từ ngày 01 tháng 10 đến ngày 20 tháng 10 hàng năm, tổ chức kiểm toán nộp 01 bộ hồ sơ cho Bộ Tài chính. Trường hợp đăng ký kiểm toán cho đơn vị thuộc lĩnh vực chứng khoán thì đồng thời nộp 01 bộ hồ sơ cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
• Hoàn thiện hồ sơ: Trong vòng 10 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận, nếu hồ sơ chưa đúng quy định, cơ quan có thẩm quyền sẽ yêu cầu hoàn thiện. Tổ chức kiểm toán phải hoàn thiện hồ sơ trước ngày 05 tháng 11.
• Thời hạn công bố danh sách: Bộ Tài chính xem xét, chấp thuận và công khai danh sách tổ chức kiểm toán và kiểm toán viên hành nghề được chấp thuận trước ngày 15 tháng 11 hàng năm. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xem xét, chấp thuận và công khai danh sách đối với lĩnh vực chứng khoán trước ngày 20 tháng 11 hàng năm.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 84/2016/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2016. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thực hiện Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành.