Nghị định số 68/2008/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về điều kiện, thủ tục thành lập, tổ chức, hoạt động và giải thể cơ sở bảo trợ xã hội. Nghị định này áp dụng đối với các cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc, nuôi dưỡng từ 10 đối tượng trở lên, bao gồm cả cơ sở công lập và ngoài công lập, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có liên quan đến hoạt động bảo trợ xã hội trên lãnh thổ Việt Nam.

Phân loại và chính sách khuyến khích phát triển cơ sở bảo trợ xã hội

• Cơ sở bảo trợ xã hội được chia thành hai loại hình chính: Cơ sở công lập (do Nhà nước quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí chi thường xuyên) và cơ sở ngoài công lập (do các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đầu tư xây dựng và tự bảo đảm kinh phí hoạt động).
• Nhà nước khuyến khích các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức tôn giáo, cá nhân trong và ngoài nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài thành lập cơ sở bảo trợ xã hội để chăm sóc đối tượng bảo trợ xã hội trên lãnh thổ Việt Nam, đồng thời khuyến khích thành lập và tham gia Hiệp hội Giám đốc cơ sở bảo trợ xã hội để trao đổi kinh nghiệm.

Nhiệm vụ của cơ sở bảo trợ xã hội

• Tiếp nhận, quản lý, chăm sóc và nuôi dưỡng các đối tượng bảo trợ xã hội theo quy định.
• Tổ chức các hoạt động phục hồi chức năng, lao động sản xuất, hỗ trợ đối tượng tham gia các hoạt động tự quản, văn hóa, thể thao phù hợp với lứa tuổi và sức khỏe.
• Chủ trì, phối hợp với các đơn vị để dạy văn hóa, dạy nghề, giáo dục hướng nghiệp giúp đối tượng phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và nhân cách.
• Phối hợp với chính quyền địa phương đưa đối tượng đủ điều kiện hoặc tự nguyện xin ra khỏi cơ sở trở về với gia đình, tái hòa nhập cộng đồng và hỗ trợ ổn định cuộc sống.
• Cung cấp dịch vụ công tác xã hội cho cá nhân, gia đình có vấn đề xã hội tại cộng đồng nếu có đủ điều kiện.

Đối tượng tiếp nhận và các trường hợp dừng nuôi dưỡng

• Đối tượng tiếp nhận bao gồm: Các đối tượng bảo trợ xã hội theo quy định pháp luật; đối tượng cần sự bảo vệ khẩn cấp (trẻ em bị bỏ rơi, nạn nhân bạo lực gia đình, nạn nhân bị xâm hại tình dục, buôn bán, cưỡng bức lao động); đối tượng tự nguyện đóng góp kinh phí (hoặc có người thân đóng góp) do không có điều kiện sống tại gia đình; và các đối tượng khác do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định.
• Các trường hợp dừng nuôi dưỡng bao gồm: Trẻ em được nhận làm con nuôi hoặc được nhận nuôi dưỡng; người đủ 18 tuổi trở lên; người tàn tật đã phục hồi hoặc người tâm thần đã ổn định bệnh tật; đối tượng tự nguyện khi hợp đồng hết hiệu lực; đối tượng chết hoặc mất tích theo quy định pháp luật.

Kinh phí hoạt động và quản lý tài chính, tài sản

• Kinh phí của cơ sở công lập gồm: Ngân sách nhà nước cấp; đóng góp của đối tượng tự nguyện; thu từ lao động sản xuất, dịch vụ; và nguồn tài trợ từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
• Kinh phí của cơ sở ngoài công lập gồm: Nguồn tự có của chủ cơ sở; tài trợ từ tổ chức, cá nhân; đóng góp của đối tượng tự nguyện; và hỗ trợ từ ngân sách nhà nước đối với các đối tượng được cơ quan nhà nước đồng ý tiếp nhận.
• Cơ sở bảo trợ xã hội phải thực hiện quản lý tài chính, tài sản công khai, dân chủ, đúng pháp luật và báo cáo định kỳ 6 tháng (trước ngày 15/6) và hàng năm (trước ngày 15/12) gửi Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.

Tiêu chuẩn về môi trường, vị trí và cơ sở vật chất

• Vị trí đặt cơ sở phải thuận tiện về giao thông, tiếp cận trường học, bệnh viện, có môi trường không khí trong lành, có điện và nước sạch sinh hoạt.
• Diện tích đất tự nhiên bình quân tối thiểu là 30 m2/đối tượng ở nông thôn và 10 m2/đối tượng ở thành thị.
• Diện tích phòng ở bình quân tối thiểu là 6 m2/đối tượng (đối với đối tượng cần chăm sóc 24/24 giờ là 8 m2/đối tượng) và phải được trang bị đồ dùng sinh hoạt cần thiết.
• Cơ sở nuôi dưỡng từ 25 đối tượng trở lên phải có đầy đủ các phân khu chức năng (nhà ở, nhà bếp, khu làm việc, khu vui chơi giải trí, hệ thống cấp thoát nước, điện, đường nội bộ, khu sản xuất trị liệu). Cơ sở từ 10 đến dưới 25 đối tượng phải bảo đảm các điều kiện cơ bản về nhà ở, nhà bếp, phòng làm việc, điện, nước sạch.
• Các công trình và trang thiết bị phải thiết kế bảo đảm cho người tàn tật, người cao tuổi và trẻ em tiếp cận, sử dụng thuận tiện.

Định mức cán bộ, nhân viên chăm sóc trực tiếp

• Đối với trẻ em: Trẻ dưới 18 tháng tuổi (định mức 1 nhân viên/1 trẻ); trẻ từ 18 tháng đến dưới 6 tuổi (1 nhân viên/5-6 trẻ bình thường, hoặc 1 nhân viên/3-4 trẻ tàn tật, tâm thần, nhiễm HIV); trẻ từ 6 đến dưới 16 tuổi (1 nhân viên/8-10 trẻ bình thường, hoặc 1 nhân viên/4-5 trẻ tàn tật, tâm thần, nhiễm HIV).
• Đối với người tàn tật và người cao tuổi: Tự phục vụ được (1 nhân viên/8-10 đối tượng); không tự phục vụ được (1 nhân viên/3-4 đối tượng).
• Đối với người tâm thần: Tâm thần nặng (1 nhân viên/2 đối tượng); tâm thần đã thuyên giảm (1 nhân viên/3-4 đối tượng); tâm thần đã phục hồi (1 nhân viên/8-10 đối tượng).
• Đối với người lang thang: 1 nhân viên quản lý từ 10 đến 12 người trong thời gian chờ phân loại.
• Định mức nhân viên dinh dưỡng (tiếp phẩm, nấu ăn) là 1 nhân viên phục vụ cho 20 đối tượng.
• Định mức nhân viên phục hồi chức năng, dạy học: 1 kỹ thuật viên phục hồi chức năng/5 đối tượng; 1 giáo viên dạy văn hóa, dạy nghề/9 đối tượng.
• Cán bộ, nhân viên gián tiếp tối đa không quá 20% tổng số cán bộ, nhân viên của cơ sở.

Thủ tục thành lập, thẩm định và thẩm quyền quyết định

• Hồ sơ thành lập cơ sở công lập gồm: Tờ trình thành lập, Đề án thành lập (nêu rõ mục tiêu, nhiệm vụ, phương án hoạt động, nhân sự, cơ sở vật chất, kinh phí) và Quy chế hoạt động của cơ sở.
• Hồ sơ thành lập cơ sở ngoài công lập gồm: Đơn xin thành lập, Đề án thành lập, giấy tờ hợp pháp về quyền sử dụng đất/sở hữu nhà, dự thảo quy chế hoạt động, sơ yếu lý lịch của Giám đốc, ý kiến bằng văn bản của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đặt trụ sở, và văn bản thẩm định của tổ chức/đoàn thể/tôn giáo cấp tỉnh (nếu có).
• Cơ quan thẩm định hồ sơ: Vụ Tổ chức cán bộ hoặc Ban Tổ chức cán bộ (đối với cơ sở thuộc Bộ, ngành); Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (đối với cơ sở thuộc thẩm quyền UBND cấp tỉnh); Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội hoặc Phòng Nội vụ - Lao động - Thương binh và Xã hội (đối với cơ sở thuộc thẩm quyền UBND cấp huyện). Thời hạn thẩm định là 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
• Thẩm quyền quyết định thành lập: Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ quyết định đối với cơ sở thuộc quyền quản lý; Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định hoặc phân cấp quyết định đối với cơ sở hoạt động trong phạm vi tỉnh và cơ sở công lập cấp huyện; Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định thành lập cơ sở ngoài công lập hoạt động trên phạm vi cấp huyện. Thời hạn ra quyết định là 20 ngày làm việc kể từ ngày nhận văn bản đề nghị của cơ quan thẩm định.

Quy định về giải thể và thay đổi thông tin cơ sở

• Cơ sở bảo trợ xã hội bị giải thể nếu không bảo đảm các điều kiện về môi trường, cơ sở vật chất, chăm sóc nuôi dưỡng và định mức nhân sự. Người có thẩm quyền thành lập là người có thẩm quyền quyết định giải thể.
• Hồ sơ giải thể gồm: Đơn xin giải thể nêu rõ lý do, bản kê khai tài sản, tài chính và phương án xử lý, danh sách đối tượng và phương án giải quyết. Thời hạn ra quyết định giải thể là 20 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ. Trường hợp bị giải thể do vi phạm pháp luật hoặc hoạt động kém hiệu quả, cơ sở phải thực hiện phương án giải thể trong vòng 90 ngày.
• Khi thay đổi tên gọi, trụ sở, Giám đốc hoặc quy chế hoạt động, cơ sở phải đề nghị bằng văn bản gửi cơ quan quản lý trực tiếp và người ra quyết định thành lập. Trong vòng 20 ngày, nếu không nhận được văn bản trả lời, cơ sở được phép thực hiện việc thay đổi.

Hồ sơ, thủ tục tiếp nhận và đưa đối tượng ra khỏi cơ sở

• Hồ sơ quản lý đối tượng bao gồm: Đơn đề nghị, sơ yếu lý lịch có xác nhận của UBND cấp xã, giấy khai sinh (đối với trẻ em), xác nhận tình trạng tàn tật/bệnh tật của cơ quan y tế, biên bản khẩn cấp (nếu có), văn bản đề nghị của UBND cấp huyện (nếu vào cơ sở cấp tỉnh), quyết định tiếp nhận hoặc hợp đồng, quyết định đưa đối tượng ra khỏi cơ sở hoặc biên bản thanh lý hợp đồng.
• Thẩm quyền tiếp nhận đối với đối tượng hưởng ngân sách nhà nước thuộc về Thủ trưởng cơ quan quản lý cơ sở bảo trợ xã hội. Đối với đối tượng tự nguyện đóng góp kinh phí, Giám đốc cơ sở bảo trợ xã hội có thẩm quyền quyết định tiếp nhận hoặc ký hợp đồng.
• Giám đốc cơ sở bảo trợ xã hội có thẩm quyền quyết định đưa đối tượng ra khỏi cơ sở bảo trợ xã hội đối với tất cả các nhóm đối tượng khi đủ điều kiện hoặc dừng nuôi dưỡng.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chịu trách nhiệm trước Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về cơ sở bảo trợ xã hội trên phạm vi cả nước; ban hành tiêu chuẩn nghiệp vụ, hướng dẫn tập huấn, kiểm tra, thanh tra và tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
• Bộ Y tế hướng dẫn về chăm sóc y tế, chỉnh hình và phục hồi chức năng cho đối tượng tàn tật, tâm thần.
• Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn miễn học phí, các khoản đóng góp và chỉ đạo tổ chức lớp học hòa nhập cho học sinh tại cơ sở bảo trợ xã hội.
• Bộ Tài chính bảo đảm bố trí kinh phí hoạt động cho các cơ sở công lập theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.
• Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước tại địa phương, bố trí kinh phí hoạt động cho cơ sở công lập, hỗ trợ kinh phí nuôi dưỡng đối tượng được tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở ngoài công lập hoạt động.

Hiệu lực thi hành

Nghị định số 68/2008/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng công báo. Nghị định này bãi bỏ Nghị định số 25/2001/NĐ-CP ngày 31 tháng 5 năm 2001 của Chính phủ về việc ban hành quy chế thành lập và hoạt động của cơ sở Bảo trợ xã hội. Đối với các cơ sở bảo trợ xã hội đã thành lập và hoạt động trước ngày Nghị định này có hiệu lực, phải đối chiếu các điều kiện quy định tại Chương II để tiến hành sắp xếp lại trong thời hạn 36 tháng.