Nghị định số 55/1999/NĐ-CP do Chính phủ ban hành hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh về người tàn tật. Nghị định này quy định chi tiết các chính sách bảo vệ, chăm sóc, trợ giúp y tế, giáo dục, dạy nghề, tạo việc làm và bảo trợ xã hội đối với người tàn tật, nhằm tạo điều kiện tối đa để họ hòa nhập cộng đồng.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với người tàn tật là công dân Việt Nam, bao gồm cả các đối tượng đặc thù như thương binh, bệnh binh, người bị tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp. Ngoài ra, người tàn tật là người nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài đang sinh sống, làm việc tại Việt Nam cũng được hưởng một số quyền lợi y tế, phục hồi chức năng và văn hóa theo quy định.

Quyền lợi và chính sách hỗ trợ chung dành cho người tàn tật

• Được cơ quan y tế hướng dẫn chi tiết về chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng và sử dụng các dụng cụ chỉnh hình phù hợp.
• Được tiếp nhận các nguồn trợ giúp nhân đạo từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
• Được quyền thành lập, gia nhập và tham gia hoạt động trong các tổ chức xã hội, hiệp hội sản xuất, kinh doanh của người tàn tật theo quy định pháp luật.
• Được các trung tâm dịch vụ việc làm hỗ trợ miễn phí hoặc giảm phí khi có nhu cầu hướng nghiệp, tư vấn nghề, học nghề và tìm kiếm việc làm.
• Được ưu tiên vay vốn với lãi suất ưu đãi theo quy định của pháp luật trong trường hợp tự tạo việc làm hoặc làm việc tại nhà.
• Được tạo điều kiện thuận lợi nhất để tham gia các hoạt động văn hóa, thể dục thể thao và tiếp cận, sử dụng các công trình công cộng.
• Đối với thương binh, bệnh binh và người hưởng chính sách như thương binh: Bên cạnh các quyền lợi chung của người tàn tật, nhóm đối tượng này tiếp tục được hưởng đầy đủ các chế độ ưu đãi theo Pháp lệnh ưu đãi người có công.
• Đối với người lao động bị tàn tật do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp: Được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định hiện hành và các quyền lợi hỗ trợ y tế, việc làm, văn hóa của người tàn tật.

Chế độ trợ cấp xã hội và chi phí mai táng

Nghị định quy định mức trợ cấp thường xuyên tối thiểu từ ngân sách nhà nước dành cho các đối tượng người tàn tật nặng không có nguồn thu nhập, không nơi nương tựa hoặc gia đình nghèo không đủ khả năng chăm sóc:

• Trợ cấp tại cộng đồng: Mức trợ cấp do xã, phường quản lý là 45.000 đồng/người/tháng.
• Trợ cấp nuôi dưỡng tập trung: Mức trợ cấp tại các cơ sở bảo trợ xã hội của Nhà nước là 100.000 đồng/người/tháng.
• Đối với người tâm thần thể nặng: Trường hợp bệnh mãn tính, có hành vi nguy hiểm cho xã hội và đã qua điều trị dài ngày, khi chuyển vào cơ sở nuôi dưỡng tập trung của Nhà nước sẽ được hưởng mức trợ cấp 115.000 đồng/người/tháng.
• Hỗ trợ chi phí mai táng: Khi người tàn tật nặng đang hưởng trợ cấp tại xã, phường qua đời, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm hỗ trợ tổ chức mai táng với mức chi tùy thuộc vào khả năng ngân sách địa phương. Đối với người tàn tật chết tại cơ sở nuôi dưỡng tập trung, cơ sở sẽ tổ chức mai táng với mức chi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định.

Chính sách chăm sóc y tế và cấp phát dụng cụ chỉnh hình

• Khám, chữa bệnh miễn phí: Áp dụng đối với người tàn tật nặng không có nguồn thu nhập và không nơi nương tựa, người bị tâm thần phân liệt và người tàn tật thuộc diện hộ nghèo theo quy định về thu viện phí.
• Cấp chân tay giả và dụng cụ chỉnh hình miễn phí: Đối tượng được cấp không phải trả tiền (do ngân sách địa phương đài thọ) bao gồm người tàn tật nặng không thu nhập, không nơi nương tựa; người tàn tật nặng có người thân già yếu, gia đình nghèo; và trẻ em tàn tật dưới 15 tuổi thuộc hộ nghèo.
• Hỗ trợ chi phí dụng cụ chỉnh hình: Các đối tượng người tàn tật nghèo khác được ngân sách địa phương hỗ trợ 50% chi phí mua chân tay giả và dụng cụ chỉnh hình. Chuẩn nghèo do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội quy định.
• Chế độ cho nhân viên chăm sóc: Nhân viên trực tiếp, thường xuyên chăm sóc người tàn tật nặng tại các cơ sở nuôi dưỡng tập trung của Nhà nước được hưởng phụ cấp đặc thù theo quy định (trong thời gian này không hưởng các phụ cấp khác).

Chính sách giáo dục, đào tạo nghề và giải quyết việc làm

• Miễn, giảm học phí: Người học nghề, học sinh, sinh viên là người tàn tật học tại các cơ sở dạy nghề, trường công lập được xét miễn hoặc giảm học phí, các khoản đóng góp, đồng thời được xét cấp học bổng và trợ cấp xã hội. Học sinh, sinh viên tàn tật tại các trường bán công, dân lập, tư thục cũng được hưởng chính sách miễn giảm học phí theo hướng dẫn liên bộ.
• Hỗ trợ học sinh tàn tật nội trú: Trẻ em tàn tật không nơi nương tựa học nội trú được miễn học phí, hưởng trợ cấp xã hội 100.000 đồng/tháng và được cấp sách vở, đồ dùng học tập phù hợp.
• Chế độ đối với giáo viên và cơ sở giáo dục chuyên biệt: Giáo viên trực tiếp giảng dạy tại các trường, lớp chuyên biệt dành cho người tàn tật được hưởng các chế độ ưu đãi như giáo viên trường công lập. Các tổ chức, cá nhân mở trường lớp từ thiện dạy chữ, dạy nghề cho người tàn tật được tạo điều kiện cấp phép hoạt động.
• Ưu đãi thuế: Các cơ sở dạy nghề nhận người tàn tật vào học và các cơ sở sản xuất, kinh doanh dành riêng cho người tàn tật được miễn, giảm thuế theo quy định.
• Tuyển dụng cán bộ, công chức: Các cơ quan hành chính nhà nước từ cấp huyện trở lên và các đơn vị sự nghiệp khi tuyển dụng mới phải thông báo công khai, không được từ chối nhận người tàn tật có đủ năng lực và đáp ứng tiêu chuẩn chức danh công việc (trừ trường hợp đặc thù do tính chất nghề nghiệp).

Trách nhiệm quản lý nhà nước và hoạt động của Quỹ nhân đạo

Nghị định phân công trách nhiệm cụ thể cho các Bộ, ngành và địa phương trong việc thực hiện chính sách đối với người tàn tật:

• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Chịu trách nhiệm quản lý nhà nước chung; nghiên cứu, ban hành chính sách dạy nghề, việc làm, trợ giúp xã hội; quản lý các cơ sở điều dưỡng, phục hồi chức năng cho thương bệnh binh và các cơ sở bảo trợ xã hội khác.
• Bộ Y tế: Quản lý về chỉnh hình, phục hồi chức năng; phối hợp phân loại, phân hạng tàn tật; xây dựng chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng ngừa tàn tật và phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng.
• Bộ Giáo dục và Đào tạo: Đào tạo giáo viên, biên soạn chương trình, giáo trình, sách giáo khoa chuyên biệt; cung ứng thiết bị dạy học phù hợp; chỉ đạo mạng lưới trường lớp giáo dục hòa nhập và chuyên biệt.
• Bộ Xây dựng và Bộ Giao thông vận tải: Xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn thiết kế công trình công cộng, công sở, trường học, bệnh viện và phương tiện giao thông công cộng đáp ứng nhu cầu sử dụng tối thiểu của người tàn tật (đặc biệt là người tàn tật vận động và thị giác). Bộ Giao thông vận tải quy định việc miễn, giảm cước phí vận chuyển xe lăn, xe đẩy và ưu tiên khi đi tàu xe.
• Bộ Văn hóa - Thông tin: Tuyên truyền phòng ngừa tàn tật, phổ biến chính sách; xây dựng các chương trình truyền hình có thủ ngữ hỗ trợ người khiếm thính.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Thực hiện quản lý nhà nước tại địa phương; thống kê số lượng, cơ cấu người tàn tật; tổ chức chi trả trợ cấp và vận động xã hội trợ giúp người tàn tật.
• Quỹ nhân đạo trợ giúp người tàn tật: Được thành lập ở cấp Trung ương (do Hội bảo trợ người tàn tật Việt Nam quản lý) và cấp tỉnh (do Chủ tịch UBND tỉnh thành lập và quản lý). Quỹ được sử dụng để nuôi dưỡng, mua dụng cụ chỉnh hình, hỗ trợ học nghề, tạo việc làm, cấp học bổng cho học sinh nghèo và giải quyết khó khăn đột xuất cho người tàn tật.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 55/1999/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.