Nghị định 338-HĐBT được ban hành năm 1991 bởi Hội đồng Bộ trưởng nhằm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật phổ cập giáo dục tiểu học, xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, nhà trường, gia đình và cá nhân trong việc bảo đảm quyền lợi học tập cơ bản của trẻ em trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với toàn bộ hệ thống giáo dục tiểu học tại Việt Nam, bao gồm các loại hình trường quốc lập, dân lập, bán công, lớp tư thục và lớp học tại gia đình. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp là trẻ em trong độ tuổi phổ cập giáo dục tiểu học, cha mẹ hoặc người đỡ đầu của trẻ, đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục, các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương, cùng các tổ chức chính trị - xã hội liên quan.

Chương trình, nội dung và ngôn ngữ trong giáo dục tiểu học

• Chương trình và nội dung giáo dục tiểu học do Nhà nước quy định thống nhất trong cả nước. Nghiêm cấm mọi hành vi giáo dục trái với chương trình và nội dung chính thống của Nhà nước.
• Các dân tộc thiểu số có quyền sử dụng tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình song song với tiếng Việt để thực hiện giáo dục tiểu học. Tuy nhiên, học sinh là người dân tộc thiểu số phải nắm vững tiếng Việt để bảo đảm khả năng giao tiếp trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Độ tuổi, điều kiện nhập học và hoàn thành chương trình

• Trẻ em đủ 6 tuổi (tính theo năm) phải được vào học lớp 1 ngay từ đầu năm học và không được đi học muộn hơn 11 tuổi. Các trường hợp ngoại lệ được đi học muộn bao gồm: trẻ em không đủ sức khỏe hoặc phát triển chậm về thể lực, trí lực (có xác nhận của tổ chức y tế); trẻ em có hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn (có xác nhận của chính quyền cơ sở); trẻ em cư trú tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới và hải đảo.
• Trẻ em có thể lực tốt và phát triển sớm về trí tuệ có thể vào học lớp 1 trước 6 tuổi hoặc được học vượt lớp, nếu có đề nghị của Hội đồng sư phạm nhà trường và được Phòng Giáo dục quận, huyện, thị xã chấp nhận.
• Học sinh phải đạt trình độ giáo dục tiểu học trước tuổi 15 thông qua kỳ thi tốt nghiệp theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo, áp dụng cho tất cả các loại hình trường, lớp.
• Trường hợp trẻ em không hoàn thành giáo dục tiểu học trước tuổi 15, chính quyền cơ sở có trách nhiệm xem xét nguyên nhân và áp dụng các biện pháp cần thiết để buộc cha mẹ hoặc người đỡ đầu tạo điều kiện cho trẻ hoàn thành chương trình.

Tiêu chuẩn trường lớp và đội ngũ nhà giáo

• Trường, lớp tiểu học phải được xây dựng gần khu dân cư, phù hợp với lứa tuổi và điều kiện địa lý, khí hậu từng vùng. Cơ sở vật chất phải bảo đảm đủ phòng học hợp vệ sinh, có sân chơi, vườn trường, bàn ghế phù hợp lứa tuổi. Tuyệt đối không giảng dạy trong các phòng học không bảo đảm an toàn cho học sinh và giáo viên.
• Giáo viên và cán bộ quản lý phải có tư cách đạo đức tốt, tác phong gương mẫu và sở hữu bằng trung học sư phạm hoặc tương đương trở lên. Trường hợp thiếu giáo viên đạt chuẩn, các cơ sở có thể tuyển dụng người có phẩm chất và trình độ phù hợp nhưng phải có kế hoạch bồi dưỡng để họ đạt trình độ tối thiểu.
• Nghiêm cấm những người không đủ tư cách đạo đức và trình độ chuyên môn hành nghề giáo dục. Đồng thời, nghiêm cấm mọi hành vi xâm phạm thân thể và danh dự của học sinh.

Trách nhiệm của gia đình, cha mẹ và người đỡ đầu

• Bảo đảm các điều kiện để trẻ em đi học đúng độ tuổi, hoàn thành giáo dục tiểu học trước tuổi quy định và không được để trẻ bỏ học giữa chừng.
• Nếu cho trẻ học tại gia đình, phải đăng ký với chính quyền địa phương và bảo đảm các điều kiện học tập cần thiết.
• Thực hiện đầy đủ thủ tục khi trẻ chuyển trường hoặc trở lại trường; tích cực tham gia hoạt động của Hội cha mẹ học sinh để phối hợp với nhà trường.
• Chịu các hình thức xử phạt thích hợp theo quy định của pháp luật nếu con hoặc trẻ được đỡ đầu không hoàn thành giáo dục tiểu học do lỗi của gia đình.

Trách nhiệm của các Bộ, ngành Trung ương

• Bộ Giáo dục và Đào tạo: Quyết định chương trình, nội dung dạy học; phê duyệt sách giáo khoa; quy hoạch đào tạo giáo viên; tổ chức thanh tra giáo dục; ban hành các quy chế về nhập học, chuyển trường, thi tốt nghiệp và tiêu chuẩn đánh giá hoàn thành phổ cập cho các địa phương.
• Bộ Tài chính: Xây dựng quy chế lập và quản lý Quỹ giáo dục quốc gia; ban hành định mức chi phí cho học sinh tiểu học; bảo đảm phân bổ ngân sách kịp thời, ưu tiên cho các vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Ban Tổ chức - Cán bộ của Chính phủ và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Xác định biên chế giáo viên, cán bộ quản lý; xây dựng chế độ trợ cấp, giúp đỡ tài chính để mở trường lớp cho các đối tượng đặc biệt; ban hành quy chế giáo dục cho trẻ khuyết tật; quy định chế độ đãi ngộ và ưu đãi đối với nhà giáo, đặc biệt là những người công tác tại vùng khó khăn.
• Bộ Ngoại giao: Xác định các điều kiện cần thiết để thực hiện phổ cập giáo dục tiểu học cho trẻ em Việt Nam ở nước ngoài và tiếp nhận trẻ em nước ngoài vào học tại các trường tiểu học Việt Nam.
• Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam: Phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc tổ chức hoạt động Đội Thiếu niên Tiền phong, vận động gia đình và phụ nữ làm tốt công tác giáo dục, bảo đảm quyền học tập của trẻ em.

Trách nhiệm của chính quyền địa phương các cấp

• Cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương): Quyết định kế hoạch phổ cập; quản lý và sử dụng ngân sách, quỹ giáo dục địa phương; thực hiện chính sách chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho giáo viên; tổ chức đào tạo và sử dụng hợp lý đội ngũ nhà giáo (Sở Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm tham mưu, giúp việc).
• Cấp huyện (quận, huyện, thị xã): Xây dựng kế hoạch chi tiết; bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên; bảo đảm cung cấp đủ sách vở, học cụ; quyết định thành lập hoặc giải thể các trường, lớp tiểu học trên địa bàn (Phòng Giáo dục có trách nhiệm tham mưu, giúp việc).
• Cấp cơ sở (xã, phường, thị trấn): Đăng ký và huy động trẻ em đi học đúng tuổi; thực hiện các biện pháp ngăn ngừa học sinh bỏ học; đề nghị thành lập hoặc giải thể trường lớp; kiến nghị xử lý các trường hợp vi phạm Luật phổ cập giáo dục tiểu học; hỗ trợ giáo viên cải thiện đời sống.

Thi đua khen thưởng và xử lý vi phạm

• Các tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác phổ cập giáo dục tiểu học sẽ được khen thưởng theo quy định của Nhà nước. Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng quy chế tặng thưởng "Huy chương vì sự nghiệp giáo dục" để vinh danh các cá nhân có đóng góp xứng đáng.
• Mọi hành vi vi phạm Luật phổ cập giáo dục tiểu học, cản trở việc học tập của trẻ em hoặc thiếu trách nhiệm trong quản lý sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo các hình thức quy định tại Điều 26 của Luật phổ cập giáo dục tiểu học.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 338-HĐBT có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Các Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước, Thủ trưởng các cơ quan thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm phối hợp với các bộ ngành liên quan ban hành Thông tư hướng dẫn chi tiết và kiểm tra việc thực hiện.