Nghị định 27/2001/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ, do Thủ tướng Phan Văn Khải ký, quy định chi tiết về hoạt động kinh doanh lữ hành và hướng dẫn du lịch tại Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đặt ra các tiêu chuẩn, điều kiện chặt chẽ nhằm quản lý và thúc đẩy ngành du lịch phát triển chuyên nghiệp, an toàn và đúng pháp luật.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định toàn diện về các hoạt động kinh doanh lữ hành và hành nghề hướng dẫn du lịch trên lãnh thổ Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm mọi tổ chức, cá nhân Việt Nam thuộc các thành phần kinh tế, cùng các tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động theo Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam tham gia vào lĩnh vực kinh doanh lữ hành và hướng dẫn du lịch (trừ trường hợp pháp luật về đầu tư nước ngoài có quy định khác).

Các khái niệm pháp lý cốt lõi

Nghị định đưa ra định nghĩa rõ ràng cho các thuật ngữ chuyên ngành nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng:

• Khách du lịch: Người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, ngoại trừ các trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập tại nơi đến.
• Khách du lịch quốc tế: Người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài vào Việt Nam du lịch; hoặc công dân Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam ra nước ngoài du lịch.
• Khách du lịch nội địa: Công dân Việt Nam và người nước ngoài cư trú tại Việt Nam đi du lịch trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
• Kinh doanh lữ hành: Hoạt động xây dựng, bán và tổ chức thực hiện các chương trình du lịch nhằm mục đích sinh lợi.
• Chương trình du lịch: Lịch trình định trước của chuyến đi do doanh nghiệp lữ hành tổ chức, xác định rõ thời gian, điểm đến, điểm dừng chân, dịch vụ lưu trú, vận chuyển, các dịch vụ khác và giá bán.
• Hướng dẫn viên du lịch: Người thực hiện việc hướng dẫn khách theo chương trình du lịch và được nhận thanh toán cho dịch vụ hướng dẫn này (không bao gồm thuyết minh viên tại chỗ hoặc người được cử đi công tác cùng khách nước ngoài).

Quy định về kinh doanh lữ hành nội địa

Để hoạt động kinh doanh lữ hành nội địa, các tổ chức, cá nhân phải thành lập doanh nghiệp theo quy định pháp luật và đáp ứng các điều kiện bắt buộc sau:

• Có phương án kinh doanh du lịch cụ thể.
• Thực hiện ký quỹ 50.000.000 đồng (năm mươi triệu đồng Việt Nam).
• Đăng ký kinh doanh theo đúng quy định của pháp luật hiện hành.

Doanh nghiệp lữ hành nội địa có quyền xây dựng, quảng cáo, bán và tổ chức tour cho khách nội địa và người Việt Nam định cư ở nước ngoài về nước du lịch; được lập chi nhánh, văn phòng đại diện và tham gia các hiệp hội nghề nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản cho khách; công khai giá cả; thông báo thời điểm hoạt động cho cơ quan quản lý du lịch cấp tỉnh và tuyệt đối không được cho tổ chức, cá nhân khác mượn tư cách pháp nhân để kinh doanh.

Quy định về kinh doanh lữ hành quốc tế

Kinh doanh lữ hành quốc tế là ngành nghề có điều kiện nghiêm ngặt hơn, yêu cầu doanh nghiệp phải đáp ứng:

• Có Giấy phép kinh doanh lữ hành quốc tế do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp.
• Thực hiện ký quỹ 250.000.000 đồng (hai trăm năm mươi triệu đồng Việt Nam).
• Đăng ký kinh doanh theo đúng quy định pháp luật.
• Có tối thiểu 3 hướng dẫn viên đã được cấp thẻ hướng dẫn viên du lịch.

Quy trình cấp Giấy phép kinh doanh lữ hành quốc tế được thực hiện qua các bước:

1. Doanh nghiệp nộp hồ sơ đề nghị (gồm đơn đề nghị và bản sao hợp pháp các giấy tờ chứng minh đủ điều kiện) đến cơ quan quản lý du lịch cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính.
2. Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan cấp tỉnh thẩm định và gửi văn bản đề nghị kèm hồ sơ lên Tổng cục Du lịch. Nếu không đủ điều kiện, phải thông báo bằng văn bản nêu rõ lý do cho doanh nghiệp và báo cáo Tổng cục Du lịch.
3. Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị, Tổng cục Du lịch xem xét và thực hiện cấp Giấy phép kinh doanh lữ hành quốc tế. Trường hợp từ chối phải trả lời bằng văn bản nêu rõ lý do.

Doanh nghiệp lữ hành quốc tế có quyền bảo lãnh xin xét duyệt nhân sự nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh cho khách du lịch. Bên cạnh các nghĩa vụ thông thường, doanh nghiệp lữ hành quốc tế bắt buộc phải sử dụng hướng dẫn viên đã được cấp thẻ để hướng dẫn khách, chịu trách nhiệm quản lý, đào tạo đội ngũ này và tích cực tuyên truyền, quảng bá hình ảnh du lịch Việt Nam.

Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, hoạt động kinh doanh lữ hành được thực hiện theo giấy phép và phải tuân thủ các quy định tại Nghị định này cùng pháp luật về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Quy định về hành nghề hướng dẫn du lịch

Nghị định quy định chỉ những người đã được cấp thẻ hướng dẫn viên du lịch mới được hành nghề hướng dẫn đối với khách du lịch quốc tế. Hướng dẫn viên chỉ được hành nghề khi đang làm việc cho một doanh nghiệp kinh doanh lữ hành.

Tiêu chuẩn để được cấp thẻ hướng dẫn viên du lịch bao gồm:

• Có quốc tịch Việt Nam, thường trú tại Việt Nam và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
• Không mắc bệnh truyền nhiễm, không sử dụng các chất gây nghiện.
• Có bằng cử nhân trở lên và có chứng chỉ bồi dưỡng về hướng dẫn du lịch do cơ sở đào tạo có thẩm quyền cấp.
• Có bằng cử nhân ngoại ngữ hoặc chứng chỉ ngoại ngữ du lịch do cơ sở đào tạo có thẩm quyền cấp.

Hồ sơ đề nghị cấp thẻ gồm đơn đề nghị, sơ yếu lý lịch có xác nhận, bản sao công chứng các văn bằng, chứng chỉ, giấy khám sức khỏe và ảnh thẻ. Trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan quản lý du lịch được ủy quyền (cấp tỉnh) có trách nhiệm xem xét cấp thẻ. Thẻ hướng dẫn viên du lịch có giá trị sử dụng trên phạm vi toàn quốc.

Hướng dẫn viên có quyền dẫn khách theo hợp đồng, nhận lương/thù lao, tham gia hiệp hội và thi nâng cấp bậc nghề nghiệp. Đồng thời phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm an toàn cho khách, đeo thẻ khi làm nhiệm vụ và ứng xử văn minh. Nghị định nghiêm cấm hướng dẫn viên thực hiện các hành vi:

• Lợi dụng hoạt động lữ hành để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.
• Cho người khác mượn thẻ hướng dẫn viên.
• Có lời nói, hành vi gây ảnh hưởng xấu đến hình ảnh, thuần phong mỹ tục Việt Nam.
• Đưa khách vào khu vực cấm hoặc tự ý thay đổi chương trình, cắt giảm tiêu chuẩn dịch vụ của khách.
• Nài ép khách mua hàng, kiếm lợi bất chính hoặc phân biệt đối xử với khách du lịch.

Trường hợp vi phạm các điều cấm, hướng dẫn viên sẽ bị thu hồi thẻ và chỉ được xem xét cấp lại sau ít nhất 6 tháng kể từ ngày bị thu hồi.

Quản lý nhà nước về du lịch

Tổng cục Du lịch chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về lữ hành và hướng dẫn du lịch; chủ trì phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa - Thông tin quy định tiêu chuẩn đào tạo, cấp chứng chỉ nghiệp vụ và ngoại ngữ du lịch. Bộ Giao thông vận tải có trách nhiệm ban hành tiêu chuẩn, điều kiện đối với phương tiện và người điều khiển phương tiện vận chuyển khách du lịch. Cơ quan quản lý du lịch cấp tỉnh thực hiện thanh tra, kiểm tra và quản lý trực tiếp các hoạt động du lịch trên địa bàn.

Khen thưởng, xử lý vi phạm và điều khoản chuyển tiếp

Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc sẽ được khen thưởng. Ngược lại, các hành vi kinh doanh không đăng ký, không có giấy phép lữ hành quốc tế, hoạt động hướng dẫn không có thẻ hoặc lạm dụng chức vụ quyền hạn gây cản trở doanh nghiệp sẽ bị xử lý hành chính, thu hồi giấy phép hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại nếu có.

Về điều khoản chuyển tiếp, các doanh nghiệp đã hoạt động trước ngày ban hành Nghị định được tiếp tục hoạt động nhưng phải bổ sung đầy đủ các điều kiện theo quy định mới. Người đã được cấp thẻ hướng dẫn viên trước đó vẫn được tiếp tục sử dụng thẻ cho đến khi hết hạn.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 27/2001/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Tổng cục Du lịch chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hướng dẫn và thi hành nghiêm túc Nghị định này.