Ngày 27 tháng 01 năm 2021, Chính phủ đã ban hành Nghị định 07/2021/NĐ-CP quy định về chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021-2025. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống tiêu chí mới để đo lường nghèo đa chiều, làm cơ sở phân loại hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình, từ đó hoạch định các chính sách giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội trên phạm vi cả nước.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định về các tiêu chí đo lường nghèo đa chiều; chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình và trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác giảm nghèo giai đoạn 2021 - 2025. Đối tượng áp dụng bao gồm các hộ gia đình trên toàn quốc cùng các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân tham gia vào công tác giảm nghèo và an sinh xã hội.

Chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng trong năm 2021

Trong năm chuyển tiếp 2021, từ ngày 01 tháng 01 năm 2021, cả nước tiếp tục thực hiện chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 theo quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19 tháng 11 năm 2015 của Thủ tướng Chính phủ. Chuẩn nghèo này là căn cứ để đo lường, giám sát mức độ thiếu hụt về thu nhập và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân, đồng thời là cơ sở xác định đối tượng thực hiện các chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội trong năm 2021.

Tiêu chí đo lường nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025

Giai đoạn 2022 - 2025 áp dụng các tiêu chí đo lường nghèo đa chiều toàn diện và nâng cao hơn, bao gồm:

• Tiêu chí thu nhập:
  • Khu vực nông thôn: 1.500.000 đồng/người/tháng.
  • Khu vực thành thị: 2.000.000 đồng/người/tháng.
• Tiêu chí mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản: Đo lường qua 06 dịch vụ xã hội cơ bản bao gồm: việc làm; y tế; giáo dục; nhà ở; nước sinh hoạt và vệ sinh; thông tin.
• Các chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt (12 chỉ số):
  • Việc làm: Hộ gia đình có ít nhất một người không có việc làm (trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, sẵn sàng làm việc nhưng không tìm được việc) hoặc có việc làm công ăn lương nhưng không có hợp đồng lao động ổn định.
  • Người phụ thuộc trong hộ gia đình: Hộ gia đình có tỷ lệ người phụ thuộc (trẻ em dưới 16 tuổi, người cao tuổi hoặc người khuyết tật đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng) chiếm trên 50% tổng số nhân khẩu.
  • Dinh dưỡng: Hộ gia đình có ít nhất một trẻ em dưới 16 tuổi bị suy dinh dưỡng chiều cao theo tuổi hoặc suy dinh dưỡng cân nặng theo tuổi.
  • Bảo hiểm y tế: Hộ gia đình có ít nhất một người từ đủ 6 tuổi trở lên hiện không có bảo hiểm y tế.
  • Trình độ giáo dục của người lớn: Hộ gia đình có ít nhất một người từ 16 đến 30 tuổi không tham gia các khóa đào tạo hoặc không có bằng cấp, chứng chỉ giáo dục đào tạo tương ứng với độ tuổi.
  • Tình trạng đi học của trẻ em: Hộ gia đình có ít nhất một trẻ em từ 3 tuổi đến dưới 16 tuổi không được học đúng bậc, cấp học phù hợp với độ tuổi.
  • Chất lượng nhà ở: Hộ gia đình đang sống trong ngôi nhà/căn hộ không bền chắc (có ít nhất hai trong ba kết cấu chính là tường, cột, mái được làm bằng vật liệu không bền chắc).
  • Diện tích nhà ở bình quân đầu người: Diện tích nhà ở bình quân đầu người của hộ gia đình nhỏ hơn 8m2.
  • Nguồn nước sinh hoạt: Hộ gia đình không tiếp cận được nguồn nước sạch trong sinh hoạt (nước máy, giếng khoan, giếng đào được bảo vệ, nước khe/mó được bảo vệ, nước mưa, nước đóng chai).
  • Nhà tiêu hợp vệ sinh: Hộ gia đình không sử dụng hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh (tự hoại, bán tự hoại, thấm dội nước, cải tiến có ống thông hơi, hố xí đào có bệ ngồi, hai ngăn).
  • Sử dụng dịch vụ viễn thông: Hộ gia đình không có thành viên nào sử dụng dịch vụ internet.
  • Phương tiện phục vụ tiếp cận thông tin: Hộ gia đình không có phương tiện dùng chung (tivi, radio, máy tính để bàn, điện thoại) hoặc phương tiện cá nhân (máy tính xách tay, máy tính bảng, điện thoại thông minh) để tiếp cận thông tin.

Chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình giai đoạn 2022 - 2025

Dựa trên các tiêu chí đo lường, chuẩn phân loại hộ gia đình được quy định cụ thể như sau:

• Chuẩn hộ nghèo:
  • Khu vực nông thôn: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1.500.000 đồng trở xuống và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.
  • Khu vực thành thị: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2.000.000 đồng trở xuống và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.
• Chuẩn hộ cận nghèo:
  • Khu vực nông thôn: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1.500.000 đồng trở xuống và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản.
  • Khu vực thành thị: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2.000.000 đồng trở xuống và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản.
• Chuẩn hộ có mức sống trung bình:
  • Khu vực nông thôn: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 1.500.000 đồng đến 2.250.000 đồng.
  • Khu vực thành thị: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

Trách nhiệm tổ chức thực hiện của các cơ quan, bộ, ngành

Nghị định phân công trách nhiệm rõ ràng cho các cơ quan trung ương và địa phương nhằm đảm bảo tính đồng bộ, hiệu quả trong triển khai thực hiện:

• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Chỉ đạo địa phương rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo; trình Thủ tướng Chính phủ ban hành quy trình rà soát hằng năm và quy trình xác định hộ có mức sống trung bình; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác rà soát từ năm 2021.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Bổ sung hệ thống thu thập số liệu nghèo đa chiều vào khảo sát mức sống dân cư; hằng năm công bố tỷ lệ nghèo chung (có cập nhật CPI), tỷ lệ hộ thiếu hụt thu nhập, dịch vụ xã hội cơ bản và chỉ số nghèo đa chiều (MPI).
• Bộ Tài chính: Cân đối, bố trí ngân sách nhà nước để thực hiện các chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội và ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác rà soát.
• Các bộ, ngành liên quan: Đề xuất các giải pháp, chính sách đặc thù và thường xuyên nhằm nâng cao thu nhập và khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản của người dân, đặc biệt tại các vùng có tỷ lệ nghèo cao.
• Ủy ban Dân tộc: Phối hợp xây dựng, hướng dẫn thực hiện các giải pháp giảm nghèo đa chiều bền vững phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
• Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Giám sát việc thực hiện chuẩn nghèo đa chiều và các chương trình hỗ trợ, bảo đảm tính công khai, minh bạch, đúng đối tượng.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương:
  • Tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuẩn nghèo đa chiều; tổ chức rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo đầu kỳ và hằng năm; phân loại đối tượng thụ hưởng chính sách.
  • Căn cứ điều kiện thực tế, các địa phương có thể nâng tiêu chí thu nhập cao hơn chuẩn quốc gia (nếu tự cân đối được ngân sách địa phương) và bổ sung tiêu chí thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản để thực hiện các chính sách hỗ trợ đặc thù trên địa bàn.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 07/2021/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 3 năm 2021. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.