Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14205-1:2024 về Ứng dụng đường sắt - Kiểm tra ray trên đường bằng phương pháp không phá hủy - Phần 1: Yêu cầu đối với kiểm tra bằng siêu âm và các nguyên tắc đánh giá quy định các yêu cầu kỹ thuật, quy trình thực hiện và nguyên tắc đánh giá chất lượng ray đường sắt thông qua phương pháp kiểm tra siêu âm không phá hủy (NDT). Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng nhằm bảo đảm an toàn vận hành hệ thống đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với việc kiểm tra phát hiện các khuyết tật bên trong và trên bề mặt của ray thép đã được lắp đặt trên đường chạy tàu.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về đường sắt, các doanh nghiệp kinh doanh kết cấu hạ tầng đường sắt, các đơn vị thực hiện dịch vụ kiểm tra, bảo dưỡng và thử nghiệm không phá hủy trên mạng lưới đường sắt Việt Nam.
• Tiêu chuẩn tập trung vào phương pháp kiểm tra siêu âm chủ động, bao gồm cả thiết bị kiểm tra cầm tay, thiết bị đẩy tay và các tổ hợp thiết bị kiểm tra tự động di động trên đường ray.

Tài liệu viện dẫn và thuật ngữ chuyên ngành

• Văn bản đưa ra danh mục các tài liệu viện dẫn tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan đến thử nghiệm không phá hủy, đặc biệt là các tiêu chuẩn về thiết bị siêu âm, đầu dò và chất tiếp âm.
• Định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ chuyên ngành như: khuyết tật ray, vết nứt mỏi, sự phản xạ sóng âm, độ nhạy kiểm tra, vùng mù của đầu dò, và các chỉ thị giả do hình học của ray gây ra.

Yêu cầu đối với hệ thống và thiết bị kiểm tra siêu âm

• Thiết bị siêu âm phải được hiệu chuẩn định kỳ và kiểm tra tính năng trước khi tiến hành đo đạc thực tế trên đường ray để đảm bảo độ chính xác của kết quả.
• Đầu dò siêu âm phải có tần số và góc quét phù hợp (thường sử dụng các góc quét 0 độ, 37 độ, 70 độ) để có thể quét toàn bộ tiết diện của ray bao gồm nấm ray, thân ray và đế ray.
• Chất tiếp âm sử dụng trong quá trình kiểm tra phải đảm bảo khả năng truyền sóng âm tốt giữa đầu dò và bề mặt ray, không gây ăn mòn hóa học đối với ray thép và hoạt động ổn định trong điều kiện nhiệt độ môi trường thực tế.

Yêu cầu về năng lực nhân sự thực hiện kiểm tra

• Nhân sự thực hiện kiểm tra siêu âm ray đường sắt phải được đào tạo, huấn luyện chuyên sâu và có chứng chỉ chuyên môn về thử nghiệm không phá hủy (NDT) phương pháp siêu âm (UT) theo quy định hiện hành.
• Người vận hành thiết bị phải có khả năng phân biệt giữa tín hiệu khuyết tật thực tế và các tín hiệu nhiễu do kết cấu hình học của ray (như lỗ bu lông, mối nối, vết hàn) gây ra.

Nguyên tắc đánh giá và phân loại khuyết tật ray

• Việc đánh giá khuyết tật được thực hiện dựa trên biên độ của tín hiệu phản xạ và vị trí xuất hiện của chỉ thị siêu âm trong tiết diện ray.
• Các khuyết tật phát hiện được phải được phân loại theo mức độ nguy hiểm (ví dụ: khuyết tật cần theo dõi, khuyết tật cần xử lý định kỳ, hoặc khuyết tật nguy hiểm cần thay thế ray ngay lập tức) để đảm bảo an toàn chạy tàu.
• Quy trình báo cáo kết quả kiểm tra phải ghi nhận đầy đủ thông tin về vị trí (lý trình), loại khuyết tật, kích thước ước lượng và kiến nghị biện pháp khắc phục cụ thể.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14205-1:2024 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Các đơn vị liên quan trong ngành đường sắt có trách nhiệm cập nhật quy trình công nghệ, trang bị thiết bị và đào tạo nhân sự đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật được quy định tại tiêu chuẩn này nhằm nâng cao chất lượng bảo trì và bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các đoàn tàu.