Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13949:2024 về Gạch chịu axit được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2024, đưa ra các quy định kỹ thuật đồng bộ và phương pháp thử nghiệm chuẩn hóa đối với sản phẩm gạch chịu axit sử dụng trong các công trình xây dựng đặc thù.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

TCVN 13949:2024 áp dụng đối với các loại gạch chịu axit được sản xuất bằng phương pháp ép bán khô hoặc đùn dẻo, sử dụng để xây dựng, lót, ốp hoặc lát cho các thiết bị, bể chứa, sàn nhà xưởng, đường ống dẫn và các kết cấu xây dựng thường xuyên tiếp xúc với môi trường axit hoặc các tác nhân ăn mòn hóa học mạnh (ngoại trừ axit flohydric - HF và axit photphoric đặc nóng). Tiêu chuẩn này là căn cứ pháp lý và kỹ thuật áp dụng cho các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh, thiết kế, thi công và nghiệm thu các công trình sử dụng gạch chịu axit tại Việt Nam.

Phân loại gạch chịu axit

Theo quy định tại tiêu chuẩn, gạch chịu axit được phân loại dựa trên các tiêu chí cốt lõi sau:

• Theo phương pháp sản xuất: Bao gồm gạch chịu axit ép bán khô (ký hiệu là nhóm A) và gạch chịu axit đùn dẻo (ký hiệu là nhóm B).
• Theo mức độ chịu axit: Được phân chia thành các cấp độ khác nhau dựa trên khả năng kháng lại sự ăn mòn của dung dịch axit sunfuric trong điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn, giúp người sử dụng lựa chọn đúng chủng loại vật liệu phù hợp với nồng độ hóa chất của từng công trình.

Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi

Tiêu chuẩn thiết lập các chỉ tiêu chất lượng nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn và độ bền cho công trình công nghiệp hóa chất:

• Độ bền axit (Khả năng chịu axit): Đây là chỉ tiêu quan trọng nhất. Độ bền axit của gạch được xác định bằng tỷ lệ phần trăm khối lượng còn lại của mẫu thử sau khi tác dụng với axit sunfuric. Tiêu chuẩn yêu cầu độ bền axit không được nhỏ hơn 96% đến 98% tùy thuộc vào phân nhóm sản phẩm.
• Độ hút nước và độ xốp: Để ngăn ngừa tối đa sự thẩm thấu của hóa chất vào sâu trong thân gạch gây phá hủy liên kết kết cấu, độ hút nước của gạch chịu axit phải được kiểm soát ở mức cực thấp, thông thường không được vượt quá 6% đối với nhóm gạch ép và không quá 8% đối với nhóm gạch đùn.
• Cường độ cơ học: Gạch phải có khả năng chịu lực nén và lực uốn cao để chịu được tải trọng của máy móc, thiết bị và phương tiện di chuyển trong nhà xưởng. Cường độ uốn tối thiểu phải đạt từ 20 MPa đến 25 MPa tùy theo độ dày và phương pháp tạo hình của gạch.
• Độ bền sốc nhiệt: Gạch chịu axit phải có khả năng chống chịu sự thay đổi nhiệt độ đột ngột mà không bị nứt vỡ, bong tróc, đặc biệt là trong các thiết bị công nghiệp có chu kỳ nhiệt thay đổi liên tục.
• Kích thước và ngoại quan: Quy định chi tiết về sai lệch kích thước danh nghĩa (chiều dài, chiều rộng, chiều dày), độ thẳng cạnh, độ vuông góc và độ phẳng bề mặt. Bề mặt gạch không được có các khuyết tật ngoại quan như vết nứt, sứt góc, rỗ khí lớn làm ảnh hưởng đến chất lượng mạch xây và khả năng chống thấm hóa chất.

Phương pháp thử nghiệm xác định chất lượng

Để đánh giá sự phù hợp của sản phẩm gạch chịu axit so với các yêu cầu kỹ thuật, TCVN 13949:2024 quy định các phương pháp thử nghiệm chuẩn hóa bao gồm:

• Phương pháp xác định độ bền axit: Tiến hành nghiền mẫu gạch thành các hạt có kích thước xác định, sấy khô, cân khối lượng, sau đó cho tác dụng với dung dịch axit sunfuric ở nhiệt độ sôi trong khoảng thời gian quy định. Sau khi rửa sạch và sấy khô lại, tiến hành cân để xác định độ hao hụt khối lượng.
• Phương pháp xác định độ hút nước: Sử dụng phương pháp hút chân không hoặc phương pháp luộc sôi mẫu thử trong nước để xác định lượng nước hấp thụ vào các lỗ rỗng hở của gạch.
• Phương pháp xác định cường độ uốn và nén: Sử dụng thiết bị uốn ba điểm và máy nén chuyên dụng để gia tải lên mẫu thử cho đến khi phá hủy hoàn toàn, từ đó tính toán ra trị số cường độ cơ học của vật liệu.
• Phương pháp kiểm tra kích thước và khuyết tật bề mặt: Sử dụng các dụng cụ đo lường chính xác như thước cặp, thước lá kim loại và dưỡng chuyên dụng để đo đạc trực tiếp trên mẫu thử.

Quy tắc nghiệm thu, ghi nhãn và bảo quản

Văn bản cũng đưa ra các hướng dẫn cụ thể về công tác quản lý chất lượng sản phẩm trước khi đưa vào sử dụng:

• Lấy mẫu và nghiệm thu: Quy định cỡ lô sản phẩm và số lượng mẫu cần lấy ngẫu nhiên để tiến hành thử nghiệm đối chứng. Lô hàng chỉ được coi là đạt tiêu chuẩn khi tất cả các chỉ tiêu thử nghiệm đều thỏa mãn yêu cầu kỹ thuật quy định.
• Ghi nhãn sản phẩm: Trên bao bì hoặc phiếu xuất xưởng của sản phẩm phải ghi rõ tên nhà sản xuất, ký hiệu loại gạch, kích thước, ngày sản xuất, số hiệu tiêu chuẩn TCVN 13949:2024 và các cảnh báo an toàn khi vận chuyển.
• Vận chuyển và bảo quản: Gạch chịu axit phải được xếp ngay ngắn trên pallet, có chèn lót chống va đập và được bảo quản ở nơi khô ráo, tránh tiếp xúc trực tiếp với nước mưa hoặc các chất bẩn trước khi thi công.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13949:2024 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng tiêu chuẩn này góp phần chuẩn hóa chất lượng vật liệu chịu axit tại Việt Nam, hỗ trợ các chủ đầu tư và nhà thầu lựa chọn được sản phẩm chất lượng cao, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các công trình công nghiệp có nguy cơ rò rỉ hóa chất cao.