Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13905-1:2023 về Phúc lợi động vật - Giết mổ - Phần 1: Gia súc do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F8 Thịt và sản phẩm thịt biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này đưa ra các quy định, hướng dẫn kỹ thuật chi tiết nhằm bảo đảm phúc lợi động vật đối với gia súc trong suốt quá trình từ khi tiếp nhận, lưu giữ, di chuyển, khống chế, gây ngất cho đến khi giết mổ tại các cơ sở giết mổ.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu về phúc lợi động vật áp dụng riêng cho các loài gia súc (bao gồm trâu, bò, lợn, dê, cừu và các loài gia súc lớn khác) được đưa vào cơ sở giết mổ để làm thực phẩm.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với tất cả các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến chuỗi giết mổ gia súc, bao gồm ban quản lý cơ sở giết mổ, nhân viên vận chuyển, người trực tiếp xử lý, gây ngất và giết mổ gia súc tại Việt Nam.

Yêu cầu chung về quản lý và năng lực nhân sự

• Cơ sở giết mổ phải xây dựng và duy trì quy trình vận hành tiêu chuẩn (SOP) bằng văn bản cho từng công đoạn, đảm bảo các nguyên tắc phúc lợi động vật được tích hợp vào hoạt động hàng ngày.
• Nhân viên trực tiếp tham gia vào các khâu bốc dỡ, dồn đuổi, khống chế, gây ngất và chọc tiết gia súc phải được đào tạo chuyên môn bài bản và có chứng chỉ hoặc xác nhận năng lực về phúc lợi động vật.
• Người vận hành thiết bị gây ngất phải có kiến thức chuyên sâu về thiết bị, hiểu rõ các dấu hiệu lâm sàng để nhận biết gia súc đã được gây ngất hiệu quả và luôn có phương án dự phòng bằng thiết bị thay thế khi xảy ra sự cố kỹ thuật.

Yêu cầu đối với khu vực tiếp nhận và chuồng lưu giữ gia súc

• Khu vực dỡ gia súc từ phương tiện vận chuyển phải có cầu dẫn với độ dốc phù hợp, bề mặt sàn phải có thiết kế chống trơn trượt để ngăn ngừa gia súc bị ngã, gãy chân hoặc chấn thương.
• Chuồng lưu giữ phải được thiết kế đủ diện tích để tất cả gia súc có thể đứng, nằm và xoay người tự nhiên. Mật độ nuôi nhốt phải tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn kỹ thuật đối với từng nhóm loài.
• Hệ thống thông gió, chiếu sáng và kiểm soát nhiệt độ tại khu vực lưu giữ phải hoạt động liên tục, đảm bảo gia súc không bị stress nhiệt, ngạt khí hoặc hoảng sợ do bóng tối.
• Gia súc bị lưu giữ trên 12 giờ phải được cung cấp thức ăn phù hợp với loài; nước uống sạch và mát phải được cung cấp liên tục và dễ dàng tiếp cận cho tất cả gia súc trong chuồng.

Yêu cầu trong quá trình di chuyển và dồn đuổi gia súc

• Lối đi và đường dẫn gia súc phải được thiết kế phẳng, không có các góc nhọn, vật cản hoặc tiếng ồn lớn gây hoảng sợ cho gia súc.
• Nghiêm cấm các hành vi bạo lực như đánh đập, kéo đuôi, kéo tai, hoặc dùng các vật sắc nhọn để đâm chọc gia súc.
• Hạn chế tối đa việc sử dụng roi điện. Roi điện chỉ được sử dụng trong trường hợp cực kỳ cần thiết đối với những con gia súc cứng đầu khi lối đi phía trước đã thông thoáng, và chỉ được áp dụng vào vùng cơ mông hoặc đùi, không được dùng vào các vùng nhạy cảm như mắt, mũi, tai hoặc bộ phận sinh dục.

Yêu cầu về khống chế và gây ngất gia súc

• Thiết bị khống chế gia súc trước khi gây ngất phải được thiết kế phù hợp với kích thước của từng loài, giúp giữ cố định gia súc một cách nhẹ nhàng nhưng chắc chắn, giảm thiểu tối đa sự sợ hãi và đau đớn.
• Quá trình gây ngất phải làm cho gia súc mất cảm giác ngay lập tức và duy trì trạng thái vô cảm cho đến khi chết do mất máu (chọc tiết).
• Các phương pháp gây ngất được chấp nhận bao gồm: Gây ngất bằng thiết bị cơ học (súng bắn chốt tù hoặc chốt xuyên thấu), gây ngất bằng điện (dòng điện đi qua não hoặc qua não và tim), hoặc gây ngất bằng khí carbon dioxide (CO2) đối với lợn.
• Nhân viên phải kiểm tra các dấu hiệu lâm sàng để xác nhận gia súc đã bất tỉnh hoàn toàn (như mất phản xạ giác mạc, không có nhịp thở tự nhiên, cơ thể thả lỏng) trước khi tiến hành chọc tiết.

Yêu cầu về chọc tiết và giết mổ

• Khoảng thời gian từ khi gây ngất đến khi chọc tiết phải được khống chế trong giới hạn kỹ thuật cho phép đối với từng phương pháp gây ngất để tránh trường hợp gia súc tỉnh lại trước hoặc trong khi chọc tiết.
• Kỹ thuật chọc tiết phải được thực hiện nhanh chóng, chính xác bằng dao sắc để cắt đứt hai động mạch cảnh hoặc các mạch máu chính gần tim, đảm bảo máu chảy ra nhanh, liên tục và triệt để.
• Không được thực hiện bất kỳ thao tác chế biến hoặc lột da, xẻ thịt nào khi gia súc chưa chết hoàn toàn (ngừng tim và ngừng thở hoàn toàn).

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13905-1:2023 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Các cơ sở giết mổ gia súc hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam được khuyến khích và yêu cầu từng bước áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật này nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm thịt, đáp ứng các yêu cầu xuất khẩu và nhân đạo hóa hoạt động giết mổ động vật.