Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12849-1:2020 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC/IEEE 29119-1:2013) về Kỹ thuật hệ thống và phần mềm - Kiểm thử phần mềm - Phần 1: Khái niệm và định nghĩa là văn bản tiêu chuẩn quốc gia quy định các khái niệm, định nghĩa và khung lý thuyết nền tảng cho hoạt động kiểm thử phần mềm. Tiêu chuẩn này hướng tới việc chuẩn hóa quy trình kiểm thử, nâng cao chất lượng sản phẩm phần mềm và giảm thiểu rủi ro trong quá trình vận hành thực tế.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tham gia vào chuỗi cung ứng phần mềm, bao gồm các đơn vị phát triển phần mềm, đơn vị kiểm thử độc lập, khách hàng sử dụng dịch vụ phần mềm, cũng như các nhà quản lý dự án công nghệ thông tin. Tiêu chuẩn cung cấp một ngôn ngữ chung và khung lý thuyết thống nhất để các bên liên quan phối hợp hiệu quả trong suốt vòng đời của phần mềm.

Bối cảnh và vai trò của kiểm thử phần mềm

Trong thực tế sản xuất phần mềm, việc tạo ra một sản phẩm hoàn hảo không có lỗi là điều gần như không thể. Do đó, kiểm thử phần mềm là hoạt động bắt buộc trước khi bàn giao sản phẩm tới người sử dụng cuối cùng. Vai trò chính của kiểm thử bao gồm:

• Giảm thiểu tối đa các rủi ro phát sinh lỗi nghiêm trọng trong quá trình vận hành.
• Hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực về mặt kinh tế, kỹ thuật và trải nghiệm người dùng khi đưa phần mềm vào sản xuất.
• Đảm bảo quy trình kiểm thử được thực hiện một cách bài bản, có hệ thống và đạt hiệu quả tối ưu.

Mối quan hệ giữa vòng đời phát triển phần mềm và quy trình kiểm thử

Mỗi phần mềm đều có một vòng đời dự kiến, bắt đầu từ ý tưởng hình thành ban đầu cho đến khi chính thức ngừng hoạt động. Hoạt động kiểm thử phần mềm không tồn tại độc lập mà diễn ra trong bối cảnh rộng lớn hơn của toàn bộ quá trình phát triển và bảo trì phần mềm. Tiêu chuẩn xác định rõ mối quan hệ khăng khít giữa các quy trình con của phát triển phần mềm và quy trình kiểm thử tương ứng, giúp định hình các hoạt động kiểm thử phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Các quy trình kiểm thử con và mục tiêu kiểm thử chi tiết

Tiêu chuẩn chỉ ra rằng mục tiêu kiểm thử, hạng mục kiểm thử, cơ sở kiểm thử và rủi ro luôn mang tính đặc thù đối với từng quy trình kiểm thử con cụ thể. Dưới đây là các quy trình kiểm thử con điển hình cùng mục tiêu chi tiết được quy định:

1. Quy trình kiểm thử chấp nhận của khách hàng

• Mục tiêu quy trình con: Chứng minh cho khách hàng thấy khả năng đáp ứng và chấp nhận của hệ thống hoàn thiện dựa trên các yêu cầu cụ thể đã thỏa thuận.
• Mục tiêu kiểm thử chi tiết: Đảm bảo việc thực hiện kiểm thử cuối cùng trước sự chứng kiến của khách hàng diễn ra thành công tốt đẹp; trình bày một cách toàn diện hệ thống hoàn chỉnh cho khách hàng đánh giá.

2. Quy trình kiểm thử thiết kế chi tiết

• Mục tiêu quy trình con: Cung cấp thông tin khách quan về chất lượng của tài liệu thiết kế chi tiết.
• Mục tiêu kiểm thử chi tiết: Đánh giá cách thức tài liệu hóa một hạng mục thiết kế chi tiết; xác định tính hữu ích của hạng mục thiết kế chi tiết đối với quá trình viết mã nguồn (coding) hoặc thiết kế kiểm thử; đánh giá tính hoàn chỉnh của toàn bộ hạng mục thiết kế chi tiết.

3. Quy trình kiểm thử tích hợp thành phần

• Mục tiêu quy trình con: Cung cấp thông tin chi tiết về sự tương tác qua lại giữa các thành phần đã được tích hợp với nhau.
• Mục tiêu kiểm thử chi tiết: Đánh giá giao diện trực tiếp giữa hai thành phần tích hợp (ví dụ dưới hình thức một danh sách tham số); đánh giá giao diện gián tiếp giữa các thành phần (ví dụ thông qua cơ sở dữ liệu trung gian); kiểm tra khả năng đồng tồn tại của thành phần tích hợp hoặc hệ thống hoàn chỉnh với các hệ thống sẵn có khác trong cùng môi trường hoạt động.

4. Quy trình kiểm thử hiệu năng hệ thống

• Mục tiêu quy trình con: Cung cấp thông tin toàn diện liên quan đến việc đáp ứng các yêu cầu về hiệu năng của hệ thống (đây là ví dụ điển hình cho quy trình kiểm thử thuộc tính chất lượng, có thể áp dụng tương tự cho kiểm thử chức năng, khả năng hoạt động và tính khả chuyển).
• Mục tiêu kiểm thử chi tiết: Đánh giá chất lượng và tính hoàn chỉnh của các yêu cầu hiệu năng (đảm bảo tất cả yêu cầu chức năng liên quan đều có yêu cầu hiệu năng đi kèm); kiểm tra cách thức đưa các yêu cầu năng lực thực thi vào thiết kế kiến trúc và thiết kế chi tiết; đánh giá năng lực thực thi của từng phân hệ cụ thể cũng như hiệu năng của toàn bộ hệ thống tích hợp hoàn chỉnh.

5. Quy trình kiểm thử khi có sự thay đổi (Kiểm thử hồi quy)

• Mục tiêu quy trình con: Cung cấp thông tin về tình trạng của các hạng mục kiểm thử khi có sự thay đổi được triển khai (bất kể sự thay đổi đó có liên quan trực tiếp đến hạng mục kiểm thử đó hay không).
• Mục tiêu kiểm thử chi tiết: Đánh giá ảnh hưởng và chất lượng của các hạng mục thay đổi lên các hạng mục không thay đổi; kiểm tra cách thức ghi nhận yêu cầu thay đổi; đánh giá tính hữu ích và tính hoàn chỉnh của tập hợp các yêu cầu thay đổi; xác định chất lượng của các hạng mục kiểm thử đã được thay đổi.

6. Quy trình kiểm thử trong mô hình phát triển linh hoạt (Agile)

• Mục tiêu quy trình con đối với Sprint: Cung cấp thông tin về chất lượng của tập hợp các câu chuyện người dùng (user stories) được lựa chọn để thực hiện trong một bước nước rút (sprint) cụ thể.
• Mục tiêu quy trình con trước khi xây dựng (Build): Đánh giá chất lượng của các câu chuyện người dùng trước khi đưa vào giai đoạn xây dựng thực tế; cung cấp thông tin về chất lượng mã nguồn và chất lượng thực hiện câu chuyện người dùng.

7. Quy trình kiểm thử hệ thống hoàn chỉnh

• Mục tiêu quy trình con: Cung cấp thông tin toàn diện về chất lượng của toàn bộ hệ thống sau khi tích hợp đầy đủ.
• Mục tiêu kiểm thử chi tiết: Đánh giá chất lượng tổng thể của hệ thống hoàn chỉnh sau tích hợp; phát hiện các khiếm khuyết trong các tính năng của hệ thống so với các yêu cầu hệ thống phần mềm đã được xác định trước đó.

8. Quy trình kiểm thử thành phần

• Mục tiêu quy trình con và kiểm thử chi tiết: Tập trung cung cấp các thông tin kỹ thuật chính xác về chất lượng của từng thành phần phần mềm độc lập trước khi tiến hành tích hợp.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12849-1:2020 được áp dụng theo các quyết định công bố tiêu chuẩn chất lượng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin và phần mềm cần chủ động nghiên cứu, áp dụng các khái niệm và quy trình kiểm thử này vào thực tế hoạt động của đơn vị để nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sản phẩm bàn giao.