Thông tư số 22/2013/TT-BQP do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành quy định chi tiết về việc quản lý các hoạt động liên quan đến vật liệu nổ công nghiệp trong phạm vi Quân đội. Văn bản này thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ nhằm đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối trong việc nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh, bảo quản, vận chuyển, sử dụng, huấn luyện kỹ thuật an toàn cũng như quản lý đầu tư, tài chính đối với vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với tất cả các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và cá nhân thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Quốc phòng có tham gia vào bất kỳ công đoạn nào của hoạt động vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ. Phạm vi điều chỉnh bao quát toàn bộ vòng đời của vật liệu nổ công nghiệp từ khâu nghiên cứu phát triển, sản xuất, kinh doanh thương mại, xuất nhập khẩu, lưu kho bảo quản, vận chuyển trên đường, đưa vào sử dụng thực tế, cho đến công tác đào tạo nhân lực và thanh tra, kiểm tra giám sát.

- Nguyên tắc quản lý và hoạt động nghiên cứu

• Bộ Quốc phòng thực hiện quyền quản lý thống nhất và tuyệt đối đối với mọi hoạt động vật liệu nổ công nghiệp trong Quân đội.
• Công tác đầu tư nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh phải tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng quy hoạch phát triển đã được Chính phủ phê duyệt.
• Các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và cá nhân khi tham gia hoạt động phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật, bảo đảm hiệu quả kinh tế đi đôi với phát triển bền vững.
• Bắt buộc chấp hành đầy đủ các quy định pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, an toàn phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường và giữ gìn trật tự an toàn xã hội.
• Hoạt động nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ sản xuất vật liệu nổ công nghiệp, tiền chất thuốc nổ chỉ được thực hiện tại các viện nghiên cứu, doanh nghiệp đủ điều kiện và phải theo kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

- Điều kiện sản xuất vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ

• Chỉ những doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ theo đề nghị của Bộ Quốc phòng, Bộ Công Thương và Bộ Công an mới được phép sản xuất.
• Hệ thống cơ sở vật chất bao gồm mặt bằng, nhà xưởng, dây chuyền công nghệ và thiết bị sản xuất phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành. Quy trình công nghệ phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt chính thức.
• Phải trang bị đầy đủ hệ thống an toàn, phòng chống cháy nổ, hệ thống chống sét, kiểm soát tĩnh điện, bảo hộ lao động và các công trình bảo vệ môi trường như xử lý chất thải, nước thải.
• Chủng loại và công suất sản xuất phải phù hợp với quy hoạch chung; sản phẩm phải được bao gói, ghi nhãn mác đúng quy định.
• Doanh nghiệp sản xuất được phép bán sản phẩm cho các doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp; được nhập khẩu hoặc ủy thác nhập khẩu tiền chất thuốc nổ để phục vụ sản xuất.
• Người quản lý trực tiếp và người lao động tham gia sản xuất bắt buộc phải có chứng chỉ chuyên môn phù hợp với vị trí công việc.

- Điều kiện kinh doanh, xuất khẩu và nhập khẩu

• Hoạt động kinh doanh thương mại vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ cũng giới hạn nghiêm ngặt cho các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ và có giấy phép kinh doanh hợp pháp.
• Doanh nghiệp chỉ được phép mua bán các loại vật liệu nổ công nghiệp nằm trong Danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam và chỉ bán cho các đơn vị có giấy phép sử dụng hợp lệ. Đồng thời, có trách nhiệm mua lại lượng vật liệu nổ thừa, còn hạn sử dụng của các đơn vị không còn nhu cầu.
• Phải sở hữu kho chứa đạt chuẩn hoặc ký hợp đồng thuê kho, gửi hàng tại các kho chứa của đơn vị đủ điều kiện pháp lý.
• Việc xuất khẩu, nhập khẩu phải thực hiện theo đúng giấy phép. Hợp đồng xuất nhập khẩu bắt buộc phải được Tổng cục Công nghiệp quốc phòng phê duyệt trước khi ký kết. Chỉ được nhập khẩu trong trường hợp trong nước chưa sản xuất được, sản xuất không đủ nhu cầu hoặc giá thành nội địa cao hơn giá nhập khẩu.

- Quy định về bảo quản và lưu kho

• Kho chứa vật liệu nổ công nghiệp phải được xây dựng tại địa điểm bảo đảm an ninh trật tự, giữ khoảng cách an toàn tuyệt đối với khu dân cư và các công trình cần bảo vệ.
• Thiết kế, cấu trúc và vật liệu xây dựng kho phải thỏa mãn các tiêu chuẩn kỹ thuật về phòng nổ, chống sét, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường; bắt buộc phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc.
• Lực lượng quản lý kho, thủ kho, bảo vệ phải được đào tạo chuyên môn và có chứng chỉ phù hợp. Kho phải có phương án bảo vệ an ninh, phòng cháy chữa cháy được phê duyệt và trang bị đầy đủ phương tiện thông tin liên lạc, canh gác.

- Quy định về vận chuyển vật liệu nổ công nghiệp

• Chỉ những doanh nghiệp có đăng ký ngành nghề vận chuyển hoặc đơn vị có giấy phép sản xuất, kinh doanh, sử dụng vật liệu nổ công nghiệp mới được thực hiện vận chuyển.
• Phương tiện vận chuyển phải đạt tiêu chuẩn lưu thông, đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật về an toàn phòng cháy chữa cháy và phải được mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc.
• Quá trình vận chuyển chỉ được tiến hành khi có Mệnh lệnh vận chuyển do cơ quan có thẩm quyền cấp. Người điều khiển phương tiện và người áp tải phải có chứng chỉ chuyên môn và chứng nhận huấn luyện kỹ thuật an toàn.
• Nghiêm cấm vận chuyển đi qua trung tâm thành phố vào giờ cao điểm; không dừng đỗ phương tiện tại nơi đông dân cư, trạm xăng dầu hoặc công trình quốc phòng quan trọng. Không vận chuyển trong thời tiết bất thường.
• Trường hợp xảy ra sự cố trên đường, người áp tải và người điều khiển phải lập tức phong tỏa hiện trường, ngăn ngừa nguồn lửa, bảo vệ hàng hóa và thông báo ngay cho cơ quan quân sự, công an hoặc chính quyền địa phương gần nhất để phối hợp xử lý.

- Điều kiện và quản lý sử dụng vật liệu nổ công nghiệp

• Đơn vị sử dụng phải có đăng ký ngành nghề hoặc được giao nhiệm vụ cần sử dụng vật liệu nổ công nghiệp; phải có kho chứa hợp chuẩn hoặc hợp đồng thuê kho hợp pháp.
• Địa điểm sử dụng phải bảo đảm khoảng cách an toàn, có phương án nổ mìn chi tiết phù hợp với quy mô thi công và phải lập hộ chiếu nổ mìn cho từng đợt nổ.
• Nhân sự liên quan (chỉ huy nổ mìn, thợ mìn, người phục vụ) phải có chuyên môn, được huấn luyện kỹ thuật an toàn và được cấp chứng chỉ theo quy định.
• Lượng vật liệu nổ công nghiệp không dùng hết phải bán lại cho doanh nghiệp kinh doanh được cấp phép; trường hợp bị suy giảm chất lượng không thể sử dụng thì phải tiến hành tiêu hủy theo đúng quy trình an toàn.
• Đơn vị không tự thực hiện nổ mìn được phép thuê dịch vụ nổ mìn từ các doanh nghiệp có Giấy phép dịch vụ nổ mìn do Bộ Công Thương cấp.

- Công tác huấn luyện kỹ thuật an toàn

• Đối tượng huấn luyện: Chia làm hai nhóm chính gồm nhóm quản lý, điều hành (người chỉ huy, điều hành sản xuất, kinh doanh, sử dụng) và nhóm trực tiếp thực hiện (thủ kho, công nhân bốc xếp, bảo vệ, áp tải, lái xe, chỉ huy nổ mìn, thợ mìn).
• Nội dung huấn luyện: Phổ biến pháp luật về vật liệu nổ công nghiệp; kỹ thuật an toàn; phương án ứng phó sự cố khẩn cấp; nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy, bảo vệ an ninh và vệ sinh lao động.
• Thời gian và hình thức: Huấn luyện lần đầu và huấn luyện định kỳ. Thời gian huấn luyện định kỳ ít nhất 02 năm một lần. Riêng đối với người lao động chuyển công việc, thay đổi công nghệ hoặc nghỉ việc từ 06 tháng trở lên thì phải được huấn luyện lại trước khi giao việc.

- Thủ tục, hồ sơ và thẩm quyền cấp phép

• Cấp Giấy chứng nhận huấn luyện kỹ thuật an toàn: Tổng cục Công nghiệp quốc phòng có thẩm quyền tổ chức huấn luyện và cấp giấy chứng nhận. Thời hạn giải quyết hồ sơ là 05 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Giấy chứng nhận có hiệu lực 02 năm (riêng thủ kho vật liệu nổ là 05 năm).
• Cấp phép vận chuyển (Mệnh lệnh vận chuyển): Bộ Tổng Tham mưu phê duyệt kế hoạch vận chuyển tổng thể cho các đầu mối trực thuộc Bộ Quốc phòng và cấp mệnh lệnh cho các đơn vị không thuộc kế hoạch phê duyệt. Các quân khu, quân đoàn, tổng cục... cấp mệnh lệnh vận chuyển cho các đối tượng thuộc quyền quản lý dựa trên kế hoạch đã được phê duyệt. Thời hạn giải quyết là 03 ngày làm việc.
• Cấp Giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp: Tổng cục Công nghiệp quốc phòng thẩm định và cấp phép. Thời hạn giải quyết là 10 ngày làm việc (trường hợp phải kiểm tra thực địa thì không quá 30 ngày làm việc). Thời hạn của giấy phép sử dụng không quá 02 năm đối với hoạt động thi công xây dựng, nghiên cứu và không quá 03 năm đối với hoạt động khai thác khoáng sản.
• Cấp phép sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nổ mìn, xuất nhập khẩu: Đơn vị nộp hồ sơ qua Tổng cục Công nghiệp quốc phòng để thẩm định trong vòng 05 ngày làm việc, sau đó Tổng cục làm văn bản đề nghị Bộ Công Thương xem xét cấp phép theo thẩm quyền.

- Trách nhiệm của các cơ quan chức năng

• Bộ Tổng Tham mưu: Chỉ đạo tham gia quy hoạch phát triển ngành; phối hợp kiểm tra hoạt động vật liệu nổ công nghiệp trong Quân đội; phê duyệt kế hoạch vận chuyển và quyết định tạm ngừng hiệu lực của giấy phép/mệnh lệnh vận chuyển khi có yêu cầu đặc biệt về an ninh quốc gia.
• Tổng cục Công nghiệp quốc phòng: Chủ trì xây dựng quy hoạch phát triển ngành trình Bộ Quốc phòng và Chính phủ; soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật; tiếp nhận và giám sát việc kê khai giá; thực hiện cấp phép sử dụng, huấn luyện an toàn và thanh tra, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất.
• Cục Kế hoạch và Đầu tư: Chủ trì thẩm định các dự án đầu tư phát triển liên quan đến vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ.
• Cục Tài chính: Hướng dẫn, kiểm tra công tác quản lý ngân sách, vốn, tài sản và hướng dẫn việc thu, sử dụng lệ phí cấp phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp.
• Các đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng: Chỉ đạo, kiểm tra các đơn vị thuộc quyền; xác nhận điều kiện an ninh an toàn và phối hợp tổ chức huấn luyện kỹ thuật an toàn cho người lao động.

- Chế độ báo cáo và kiểm tra giám sát

• Chế độ báo cáo định kỳ: Đơn vị sản xuất báo cáo theo tháng (trước ngày 05 tháng sau), quý (trước ngày 25 tháng cuối quý) và năm (trước ngày 10 tháng 01 năm sau). Đơn vị kinh doanh, xuất nhập khẩu báo cáo theo quý và năm. Đơn vị sử dụng báo cáo theo năm và khi đề nghị cấp lại giấy phép.
• Chế độ báo cáo đột xuất: Thực hiện khi có yêu cầu hoặc ngay khi xảy ra sự cố mất an toàn (phải báo cáo bằng văn bản trong vòng 24 giờ kể từ khi xảy ra vụ việc).
• Chế độ kiểm tra: Các đơn vị phải tự kiểm tra thường xuyên. Cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp tiến hành kiểm tra định kỳ hàng năm. Cơ quan cấp phép vận chuyển tiến hành kiểm tra điều kiện phương tiện vận chuyển định kỳ 06 tháng một lần.

Hiệu lực thi hành

Thông tư số 22/2013/TT-BQP có hiệu lực thi hành sau 45 ngày kể từ ngày ký ban hành. Các quy định trước đây của Bộ Quốc phòng liên quan đến quản lý hoạt động vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ trái với Thông tư này đều bị bãi bỏ. Thủ trưởng Bộ Tổng Tham mưu, chỉ huy các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các điều khoản của Thông tư này.