Thông tư 18/2010/TT-BTP do Bộ Tư pháp ban hành quy định chi tiết về đội ngũ Báo cáo viên pháp luật, bao gồm tiêu chuẩn, phạm vi hoạt động, thẩm quyền, thủ tục công nhận, cấp, đổi, thu hồi thẻ, cũng như quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm quản lý nhà nước đối với lực lượng này. Văn bản này áp dụng đối với các cơ quan nhà nước, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các cá nhân tham gia vào hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trên phạm vi cả nước.

Phân loại và phạm vi hoạt động của Báo cáo viên pháp luật

Báo cáo viên pháp luật là những người được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định công nhận để thực hiện nhiệm vụ phổ biến pháp luật. Đội ngũ này được phân chia thành ba cấp quản lý rõ rệt:

• Báo cáo viên pháp luật cấp Trung ương: Thuộc các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp ở Trung ương.
• Báo cáo viên pháp luật cấp tỉnh: Thuộc các cơ quan nhà nước, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Báo cáo viên pháp luật cấp huyện: Thuộc các cơ quan nhà nước, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.

Về phạm vi hoạt động, Báo cáo viên pháp luật có trách nhiệm trực tiếp phổ biến pháp luật tại cơ quan, tổ chức nơi mình công tác, đồng thời tham gia phổ biến pháp luật cho các đối tượng khác khi có yêu cầu từ các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Tiêu chuẩn và yêu cầu đối với hoạt động phổ biến pháp luật

Để được công nhận là Báo cáo viên pháp luật, cá nhân phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe sau:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật dân sự.
• Có lập trường chính trị vững vàng, đạo đức tốt và không có hành vi vi phạm pháp luật.
• Được cơ quan, tổ chức nơi cá nhân đang công tác chính thức giới thiệu.
• Về trình độ chuyên môn: Phải có trình độ Cử nhân luật đối với cấp Trung ương và cấp tỉnh; có trình độ trung cấp luật trở lên đối với cấp huyện. Trường hợp không có bằng đại học chuyên ngành Luật nhưng sở hữu bằng đại học chuyên ngành khác, cá nhân phải có thời gian công tác từ 05 năm trở lên (đối với cấp Trung ương) hoặc từ 03 năm trở lên (đối với cấp tỉnh) và phải am hiểu sâu sắc về lĩnh vực pháp luật cần phổ biến.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, hoạt động phổ biến pháp luật của Báo cáo viên phải tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu: bảo đảm tính thượng tôn pháp luật; nội dung thông tin truyền tải phải chính xác, trung thực; phương thức truyền đạt phải dễ hiểu, gần gũi và có sức thuyết phục cao đối với người nghe.

Quy định về Thẻ Báo cáo viên pháp luật

Thẻ Báo cáo viên pháp luật là công cụ xác định tư cách pháp lý của Báo cáo viên khi thực hiện nhiệm vụ phổ biến pháp luật. Mẫu thẻ này do Bộ Tư pháp thống nhất phát hành trên toàn quốc. Quy trình quản lý thẻ được quy định cụ thể như sau:

• Thẩm quyền công nhận và cấp thẻ: Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định công nhận và cấp thẻ cho Báo cáo viên cấp Trung ương. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện quyết định công nhận, cấp thẻ cho Báo cáo viên thuộc cấp mình quản lý.
• Thủ tục và hồ sơ đề nghị: Các cơ quan, tổ chức tiến hành lựa chọn cán bộ đủ tiêu chuẩn, lập danh sách gửi về cơ quan Tư pháp cùng cấp (Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật đối với cấp Trung ương; Sở Tư pháp đối với cấp tỉnh; Phòng Tư pháp đối với cấp huyện) để thẩm định và trình cấp có thẩm quyền quyết định. Hồ sơ bao gồm: Công văn đề nghị của cơ quan chủ quản, danh sách trích ngang của cá nhân được đề nghị và 02 ảnh màu chân dung cỡ 3x4. Thời hạn giải quyết là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
• Đổi và cấp lại thẻ: Trong trường hợp thẻ bị rách, hỏng hoặc bị mất trong quá trình sử dụng, Báo cáo viên sẽ được xem xét đổi hoặc cấp lại thẻ mới. Thời hạn giải quyết thủ tục này là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu của cá nhân và công văn đề nghị của cơ quan quản lý trực tiếp.
• Thu hồi thẻ: Thẻ Báo cáo viên pháp luật sẽ bị thu hồi trong các trường hợp: cá nhân vi phạm pháp luật đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự; bị tước quyền sử dụng thẻ không thời hạn hoặc từ hai lần trở lên do vi phạm hành chính trong lĩnh vực tư pháp; hoặc vi phạm nghiêm trọng các nghĩa vụ về phát ngôn và hoạt động phổ biến pháp luật. Thẩm quyền thu hồi thuộc về người đã ra quyết định cấp thẻ, thời hạn ban hành quyết định thu hồi là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đề nghị hợp lệ.

Quyền và nghĩa vụ của Báo cáo viên pháp luật

Báo cáo viên pháp luật được bảo đảm các quyền lợi thiết thực nhằm hỗ trợ tối đa cho công tác chuyên môn, đồng thời phải gánh vác các nghĩa vụ pháp lý tương ứng:

• Quyền của Báo cáo viên pháp luật: Được cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu pháp luật cần thiết; được tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ; được sử dụng thẻ để thực hiện nhiệm vụ; được hưởng thù lao theo quy định của nhà nước hoặc theo thỏa thuận hợp pháp; và được hưởng các quyền lợi khác theo quy định của pháp luật.
• Nghĩa vụ của Báo cáo viên pháp luật: Phải phát ngôn đúng chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và truyền đạt chính xác nội dung văn bản quy phạm pháp luật; tuyệt đối không tiết lộ bí mật nhà nước; không lợi dụng danh nghĩa Báo cáo viên để thực hiện các hành vi ngoài nhiệm vụ nhằm mục đích vụ lợi hoặc kích động, gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, truyền thống văn hóa và đạo đức dân tộc; bảo đảm chất lượng và tiến độ kế hoạch phổ biến pháp luật; tích cực học tập, trau dồi kỹ năng; thực hiện chế độ báo cáo định kỳ 6 tháng một lần cho cơ quan quản lý trực tiếp và cơ quan Tư pháp cùng cấp; có nghĩa vụ hoàn trả lại thẻ khi có quyết định thu hồi.

Nhiệm vụ của cơ quan Tư pháp và Tổ chức pháp chế các cấp

Để bảo đảm hoạt động của đội ngũ Báo cáo viên pháp luật đi vào nề nếp và đạt hiệu quả cao, cơ quan Tư pháp và Tổ chức pháp chế các cấp có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ sau:

• Chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu cho lãnh đạo cơ quan và Ủy ban nhân dân các cấp trong việc xây dựng, củng cố và kiện toàn đội ngũ Báo cáo viên pháp luật.
• Xây dựng kế hoạch hoạt động chi tiết, dự trù kinh phí cho công tác bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ và biên soạn tài liệu phục vụ tuyên truyền.
• Quản lý, hướng dẫn, định kỳ tổ chức bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ cho đội ngũ Báo cáo viên.
• Cung cấp kịp thời các thông tin, tài liệu pháp luật cần thiết; phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý trực tiếp của Báo cáo viên để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho họ hoàn thành nhiệm vụ.
• Chủ trì tổ chức sơ kết, tổng kết, đánh giá hiệu quả hoạt động và thực hiện công tác thi đua, khen thưởng kịp thời đối với các cá nhân có thành tích xuất sắc.
• Thực hiện công bố công khai danh sách Báo cáo viên pháp luật trên trang thông tin điện tử của Bộ Tư pháp và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để người dân và các tổ chức dễ dàng tiếp cận, liên hệ.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Thông tư 18/2010/TT-BTP có hiệu lực thi hành sau 45 ngày kể từ ngày ký ban hành. Kể từ ngày Thông tư này có hiệu lực, Quyết định số 210/1999/QĐ-BTP ngày 09 tháng 7 năm 1999 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Quy chế Báo cáo viên pháp luật chính thức hết hiệu lực thi hành.

Các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cùng các đơn vị, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Thông tư này.