Thông tư 05/2026/TT-BTC quy định về phân cấp trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành trong một số lĩnh vực của Bộ Tài chính, mang đến những thay đổi quan trọng trong việc phân định thẩm quyền quản lý và kiểm tra chuyên ngành giữa Bộ Tài chính và các đơn vị trực thuộc.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này quy định chi tiết việc phân cấp thẩm quyền trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành đối với các lĩnh vực cụ thể bao gồm: hải quan; chứng khoán; dự trữ quốc gia; bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế; quản lý tài sản công; kế toán, kiểm toán; phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể; kinh doanh bảo hiểm; đầu tư nước ngoài, đầu tư ra nước ngoài, xúc tiến đầu tư, quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế; viện trợ của nước ngoài cho Việt Nam; quản lý đấu thầu, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Thông tư không áp dụng đối với hoạt động kiểm tra chuyên ngành trong các lĩnh vực: thuế; kho bạc nhà nước; thống kê; giá; quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Các lĩnh vực này tiếp tục thực hiện theo các quy định pháp luật chuyên ngành khác có liên quan.

Đối tượng áp dụng của Thông tư bao gồm các đơn vị trực thuộc Bộ Tài chính (Cục Hải quan; Ủy ban Chứng khoán Nhà nước; Cục Dự trữ Nhà nước; Bảo hiểm xã hội Việt Nam; Cục Quản lý công sản; Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán; Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể; Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm; Cục Đầu tư nước ngoài; Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại; Cục Quản lý đấu thầu) và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Nguyên tắc phân cấp thẩm quyền

• Bảo đảm phù hợp với các quy định pháp luật về kiểm tra chuyên ngành và pháp luật chuyên ngành trong từng lĩnh vực; phù hợp với mô hình tổ chức, tính chất hoạt động nghiệp vụ của các đơn vị được phân cấp.
• Phù hợp với năng lực chuyên môn của các đơn vị, phát huy tối đa trách nhiệm, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của đơn vị và người đứng đầu, tăng cường tính chủ động trong thực hiện nhiệm vụ.
• Tổ chức, cá nhân đã được phân cấp thẩm quyền không được tiếp tục phân cấp (phân cấp tiếp) nhiệm vụ, quyền hạn đã được giao; chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về kết quả thực hiện.
• Trong trường hợp cần thiết, Bộ trưởng Bộ Tài chính có thẩm quyền quyết định điều chỉnh việc phân cấp một số nội dung cụ thể khác với quy định tại Thông tư này.

Nội dung phân cấp thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành theo từng lĩnh vực

1. Lĩnh vực hải quan:

• Cục trưởng Cục Hải quan có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch kiểm tra chuyên đề của Cục Hải quan và thực hiện kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực hải quan theo quy định pháp luật.
• Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực thực hiện kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực hải quan thuộc phạm vi địa bàn được giao quản lý.

2. Lĩnh vực chứng khoán:

• Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch kiểm tra chuyên đề của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

3. Lĩnh vực dự trữ quốc gia:

• Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch kiểm tra chuyên đề của Cục Dự trữ Nhà nước và trực tiếp thực hiện kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực dự trữ quốc gia.

4. Lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế:

• Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch kiểm tra chuyên đề của Bảo hiểm xã hội Việt Nam theo quy trình kiểm tra thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.

5. Lĩnh vực quản lý tài sản công:

• Cục trưởng Cục Quản lý công sản có thẩm quyền thực hiện kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực quản lý tài sản công.

6. Lĩnh vực kế toán, kiểm toán:

• Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán có thẩm quyền thực hiện kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán.

7. Lĩnh vực phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể:

Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành đối với:

• Cơ quan đăng ký kinh doanh thực hiện nghiệp vụ đăng ký doanh nghiệp, đăng ký hộ kinh doanh.
• Việc thực hiện đăng ký hợp tác xã, tổ hợp tác, liên hiệp hợp tác xã của cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã theo quy định phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương.

8. Lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm:

• Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành đối với doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, và văn phòng đại diện nước ngoài tại Việt Nam.

9. Lĩnh vực đầu tư nước ngoài, đầu tư ra nước ngoài, xúc tiến đầu tư, quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế:

Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành đối với:

• Hoạt động đầu tư nước ngoài vào Việt Nam và hoạt động đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài.
• Hiệu quả hoạt động xúc tiến đầu tư đối với các cơ quan xúc tiến đầu tư, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân thực hiện hoạt động xúc tiến đầu tư.
• Ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế trong việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp, ủy quyền.
• Nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư trong khu công nghiệp, khu kinh tế và nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp, khu chức năng trong khu kinh tế.

10. Lĩnh vực viện trợ của nước ngoài cho Việt Nam:

• Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành đối với các cơ quan, đơn vị tiếp nhận viện trợ không hoàn lại không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài dành cho Việt Nam.

11. Lĩnh vực đấu thầu, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP):

Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành đối với:

• Hoạt động đấu thầu lựa chọn nhà thầu.
• Hoạt động lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất.
• Hoạt động đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Trách nhiệm của các đơn vị liên quan

Vụ Pháp chế: Có trách nhiệm tổng hợp, đề xuất báo cáo Bộ trưởng Bộ Tài chính xem xét, điều chỉnh, bổ sung quy định về phân cấp nhằm bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu quản lý thực tế.

Các đơn vị được phân cấp:

• Chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và Bộ trưởng Bộ Tài chính về kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp; thực hiện đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền và thời hạn quy định.
• Báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp theo yêu cầu của Bộ trưởng Bộ Tài chính.
• Kịp thời đề xuất, báo cáo Bộ trưởng Bộ Tài chính (thông qua Vụ Pháp chế) để xem xét điều chỉnh, bổ sung quy định phân cấp phù hợp với yêu cầu công tác và các điều kiện thực tế của đơn vị.

Quy định chuyển tiếp và hiệu lực thi hành

Quy định chuyển tiếp: Đối với các kế hoạch kiểm tra chuyên đề, quyết định kiểm tra chuyên ngành đã được Bộ trưởng Bộ Tài chính phê duyệt trước ngày Thông tư này có hiệu lực thì tiếp tục thực hiện theo các văn bản đã ban hành.

Hiệu lực thi hành: Thông tư 05/2026/TT-BTC có hiệu lực thi hành kể từ ngày 22 tháng 01 năm 2026.

Trường hợp các văn bản dẫn chiếu áp dụng tại Thông tư này được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo các văn bản mới. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm phản ánh kịp thời về Bộ Tài chính (qua Vụ Pháp chế) để nghiên cứu, giải quyết.