Thông tư 05/2026/TT-BKHCN được ban hành bởi Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, quy định về Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia nhằm định hướng các hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam một cách an toàn, có trách nhiệm và bền vững.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia (gọi tắt là Khung đạo đức). Đối tượng áp dụng bắt buộc bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân tham gia dưới vai trò là nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai hoặc người sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ cho hoạt động quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công. Bên cạnh đó, Nhà nước khuyến khích các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng hệ thống AI tại Việt Nam tự nguyện áp dụng các quy định tại Thông tư này.

Các thuật ngữ pháp lý trọng tâm

• Đạo đức trí tuệ nhân tạo: Là hệ giá trị, nguyên tắc và chuẩn mực cốt lõi định hướng cho toàn bộ vòng đời của hệ thống AI (từ nghiên cứu, phát triển đến cung cấp, triển khai và sử dụng) nhằm bảo đảm sự tôn trọng đối với con người, quyền con người, lợi ích công cộng và thúc đẩy sự phát triển bền vững.
• Đầu độc dữ liệu: Các cuộc tấn công cố ý nhằm sửa đổi, thao túng tập dữ liệu huấn luyện của hệ thống AI.
• Đầu độc mô hình: Các cuộc tấn công trực tiếp nhắm vào các thành phần tiền huấn luyện của mô hình được sử dụng trong quá trình huấn luyện hệ thống AI.

Nội dung cốt lõi của Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia

Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia được xây dựng dựa trên 4 nhóm nguyên tắc nền tảng sau:

1. Bảo đảm an toàn, độ tin cậy và không gây hại

• Thiết kế an toàn ngay từ đầu: Các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm chủ động nhận diện, dự báo trước các kịch bản có thể gây hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và đời sống tinh thần của con người để xây dựng các biện pháp phòng ngừa tương ứng.
• Độ tin cậy và chất lượng: Thiết lập các tiêu chí kiểm soát chất lượng chặt chẽ đối với dữ liệu đầu vào, mô hình thuật toán và kết quả đầu ra; thực hiện quy trình kiểm thử, xác nhận và kiểm định nội bộ trước khi đưa hệ thống vào vận hành thực tế.
• Kiểm soát của con người: Xây dựng cơ chế giám sát và can thiệp phù hợp với mức độ ảnh hưởng của hệ thống AI, bảo đảm duy trì sự kiểm soát tối cao và khả năng can thiệp kịp thời của con người đối với mọi quyết định và hành vi của hệ thống.
• Khả năng phục hồi, ứng phó và bảo mật: Thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh, phát hiện lỗi và khắc phục sự cố kịp thời; chuẩn bị sẵn sàng các phương án dự phòng khi hệ thống hoạt động sai lệch hoặc bị lạm dụng.
• Bảo đảm an ninh hệ thống AI: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật và quản lý phù hợp để phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và ứng phó với các hành vi xâm nhập trái phép, chiếm quyền điều khiển, đầu độc dữ liệu, đầu độc mô hình, tấn công đối nghịch, khai thác lỗ hổng bảo mật hoặc rò rỉ dữ liệu; bảo vệ tính bí mật, toàn vẹn và sẵn sàng của toàn bộ hạ tầng AI liên quan.

2. Tôn trọng quyền con người, quyền công dân, bảo đảm công bằng, minh bạch và không phân biệt đối xử

• Tôn trọng quyền con người, quyền công dân: Thực hiện rà soát nghiêm ngặt để bảo đảm hệ thống AI không xâm phạm đến quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân, tự do ý chí, quyền tiếp cận thông tin, quyền được đối xử bình đẳng và các quyền hợp pháp khác của công dân theo quy định pháp luật.
• Công bằng và không phân biệt đối xử: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật để nhận diện và giảm thiểu tối đa sự thiên lệch về dữ liệu, mô hình và vận hành; đặc biệt lưu ý bảo vệ quyền lợi và giảm thiểu tác động tiêu cực đến các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế trong xã hội.
• Minh bạch: Cung cấp thông báo rõ ràng cho người dùng khi có sự tham gia của hệ thống AI; công khai thông tin ở mức độ hợp lý về mục tiêu, phạm vi, dữ liệu sử dụng, nguyên lý hoạt động tổng quát và các giới hạn của hệ thống để tránh gây hiểu nhầm về năng lực thực tế của AI.
• Khả năng giải thích và trách nhiệm giải trình: Xác định rõ các tác động tiềm ẩn của hệ thống, chuẩn bị đầy đủ tài liệu kỹ thuật, bằng chứng về quá trình thiết kế, huấn luyện và kiểm thử; phân định rõ ràng chủ thể chịu trách nhiệm giải trình đối với các quyết định do hệ thống AI đưa ra.

3. Thúc đẩy hạnh phúc, thịnh vượng và sự phát triển bền vững của con người, cộng đồng và xã hội

• Lợi ích xã hội: Xác định rõ giá trị gia tăng và tác động tích cực của hệ thống AI đối với cộng đồng; xây dựng phương án chủ động xử lý, khắc phục các tác động tiêu cực trước khi triển khai diện rộng.
• Phát triển bao trùm: Ưu tiên thiết kế giao diện thân thiện, dễ tiếp cận và dễ sử dụng nhằm thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền và các nhóm dân cư khác nhau.
• Phát triển bền vững: Đánh giá và tối ưu hóa mức tiêu thụ năng lượng, tài nguyên tính toán và tác động môi trường trong suốt vòng đời của hệ thống AI; ưu tiên các giải pháp công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.
• Tôn trọng văn hóa và giá trị xã hội: Thiết kế hệ thống AI phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục và bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam; tuyệt đối không tạo ra hoặc lan truyền các nội dung mang tính kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc gây tổn hại đến lợi ích cộng đồng.

4. Khuyến khích đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội

• Khuyến khích đổi mới: Thúc đẩy các hoạt động thử nghiệm, thí điểm ứng dụng AI một cách có trách nhiệm; khuyến khích nghiên cứu mở và chia sẻ tri thức trên cơ sở tuân thủ pháp luật và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
• Trách nhiệm xã hội: Phân định rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể trong suốt vòng đời của hệ thống AI; thiết lập đầu mối tiếp nhận, xử lý khiếu nại và khắc phục hậu quả phát sinh từ việc vận hành hệ thống.
• Nâng cao năng lực và hợp tác: Tổ chức đào tạo, nâng cao nhận thức về rủi ro đạo đức và kỹ năng sử dụng AI an toàn cho đội ngũ nhân sự; tăng cường hợp tác quốc tế, chủ động tham gia vào các sáng kiến, tiêu chuẩn và bộ quy tắc ứng xử toàn cầu về đạo đức AI để áp dụng phù hợp tại Việt Nam.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Thông tư 05/2026/TT-BKHCN chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10 tháng 3 năm 2026. Trách nhiệm tổ chức thực hiện được quy định cụ thể như sau:

• Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia sẽ được tiến hành rà soát và cập nhật định kỳ 03 năm một lần, hoặc đột xuất khi có những thay đổi lớn về công nghệ, hệ thống pháp luật và thực tiễn quản lý nhà nước.
• Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò chủ trì tổ chức triển khai thực hiện Thông tư; chịu trách nhiệm ban hành các hướng dẫn chi tiết về quản trị và đánh giá mức độ tuân thủ; cập nhật Khung đạo đức phù hợp với xu hướng phát triển quốc tế.
• Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm xây dựng và vận hành nền tảng số cùng công cụ trắc nghiệm tự động nhằm hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp tự đánh giá mức độ tuân thủ các chuẩn mực đạo đức AI.
• Trong quá trình triển khai thực hiện, các cơ quan, tổ chức và cá nhân nếu gặp khó khăn, vướng mắc có trách nhiệm phản ánh kịp thời về Bộ Khoa học và Công nghệ để tổng hợp, nghiên cứu và tiến hành sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tế.