Thông tư 05/2010/TT-BGTVT do Bộ Giao thông vận tải ban hành quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của các Trạm thu phí sử dụng đường bộ trên hệ thống đường bộ Việt Nam, bao gồm cả quốc lộ và đường địa phương.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với tất cả các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tổ chức và vận hành thu phí sử dụng đường bộ tại các trạm thu phí được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định hoặc cho phép thành lập trên các tuyến quốc lộ, đường tỉnh và đường đô thị (gọi chung là đường địa phương).

Quy định chung về trạm thu phí và quy mô xây dựng

• Giải thích từ ngữ cốt lõi: Văn bản làm rõ các khái niệm cơ bản bao gồm: Trạm thu phí sử dụng đường bộ (nơi thực hiện thu phí phương tiện giao thông); Đơn vị thực hiện thu phí (tổ chức, cá nhân được phép thu phí); Nhà đầu tư (tổ chức, cá nhân nhận chuyển giao quyền thu phí hoặc tự đầu tư vốn xây dựng kết cấu hạ tầng để thu hồi vốn); Tài sản của trạm thu phí (nhà điều hành, nhà bán vé, cổng kiểm soát, thiết bị công nghệ, hệ thống chiếu sáng, xe chở tiền và các công trình phụ trợ khác).
• Quy mô xây dựng trạm thu phí: Trạm thu phí phải được người có thẩm quyền quyết định đầu tư phê duyệt cụ thể về quy mô và tiêu chuẩn thiết kế. Các nội dung chủ yếu bắt buộc phải có bao gồm: địa điểm, lý trình đặt trạm, số làn xe và chiều rộng của từng làn, chiều cao tĩnh không, công nghệ thu phí áp dụng, phương án bảo đảm an toàn giao thông và phương án giải phóng mặt bằng (nếu có). Việc xây dựng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng hiện hành của Việt Nam; trường hợp áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền về xây dựng chấp thuận.

Nhiệm vụ của đơn vị thu phí và trạm thu phí

• Nhiệm vụ của đơn vị thu phí:
  • Thực hiện thành lập trạm thu phí theo đúng quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
  • Tổ chức hoạt động của trạm theo đúng quy định pháp luật, quy định tại Thông tư này và các điều khoản hợp đồng đã ký kết.
  • Xây dựng quy định nội bộ về kiểm tra, xử lý vi phạm trong hoạt động thu phí dựa trên hướng dẫn của Tổng cục Đường bộ Việt Nam; phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để giữ gìn an ninh trật tự, bảo đảm an toàn giao thông, ngăn chặn các hành vi tiêu cực, cản trở hoặc gây phiền hà.
  • Bảo đảm thực hiện đúng các quy định về quản lý thu, chi, báo cáo kế toán và quyết toán phí.
  • Trang bị đầy đủ tài sản, cơ sở vật chất và thực hiện hiện đại hóa trạm thu phí; giải quyết đầy đủ tiền lương, tiền thưởng và các chế độ chính sách khác cho người lao động.
  • Kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để giải quyết các vướng mắc phát sinh về cơ chế quản lý, chế độ của người lao động và điều kiện làm việc.
• Nhiệm vụ của trạm thu phí:
  • Tổ chức thu phí sử dụng đường bộ theo đúng quy định; bảo đảm giao thông luôn thông suốt, an toàn trong mọi tình huống; thực hiện đầy đủ các quy định về an toàn giao thông tại khu vực trạm.
  • Bảo đảm vệ sinh môi trường khu vực trạm (không để rác thải, chất thải, đọng nước) và giữ gìn trật tự trị an.
  • Thường xuyên kiểm tra nội bộ đối với từng bộ phận, tổ, ca trực; kịp thời khen thưởng cá nhân, tập thể hoàn thành tốt nhiệm vụ và đình chỉ ngay các trường hợp vi phạm để báo cáo đơn vị thu phí xử lý.
  • Thông báo công khai, niêm yết rõ ràng tại nơi bán vé về đối tượng phải nộp phí, mức thu cụ thể và các đối tượng được miễn phí.
  • Tổ chức các điểm bán vé thuận tiện, tránh gây ùn tắc giao thông; mở rộng mạng lưới và đa dạng hóa hình thức bán vé để tạo thuận lợi cho người mua và tránh thất thoát tiền phí; bán vé kịp thời, đầy đủ, không hạn chế đối tượng và số lượng vé bán ra.
  • Quản lý chặt chẽ lao động, vé, tiền thu phí và tài sản của trạm theo đúng chế độ hiện hành.
  • Phối hợp với lực lượng Công an, Thanh tra đường bộ và các cơ quan chức năng để phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi gian lận phí (như không mua vé, dùng vé giả, vé đã qua sử dụng, vé sai loại xe, sai tải trọng hoặc vé hết hạn).

Cơ cấu tổ chức và trách nhiệm của các chức danh tại trạm thu phí

• Cơ cấu chức danh: Bộ máy quản lý trạm bao gồm Trạm trưởng, Phó Trạm trưởng, Ca trưởng, Tổ trưởng và các nhân viên nghiệp vụ khác.
• Thẩm quyền bổ nhiệm:
  • Đối với trạm trên quốc lộ do Nhà nước quản lý: Tổng Giám đốc Khu Quản lý đường bộ hoặc Giám đốc Sở Giao thông vận tải (nếu được ủy thác quản lý) quyết định bổ nhiệm Trạm trưởng, Phó Trạm trưởng theo đề nghị của người đứng đầu đơn vị thu phí. Các chức danh còn lại do đơn vị thu phí tự bổ nhiệm.
  • Đối với trạm trên đường địa phương do Nhà nước quản lý: Giám đốc Sở Giao thông vận tải bổ nhiệm Trạm trưởng, Phó Trạm trưởng; các chức danh khác do đơn vị thu phí tự bổ nhiệm.
  • Đối với trạm thuộc quyền quản lý của nhà đầu tư: Việc bổ nhiệm thực hiện hoàn toàn theo thẩm quyền và quyết định của nhà đầu tư.
• Biên chế nhân sự trực tiếp:
  • Trạm trên quốc lộ do Nhà nước quản lý (trừ trạm đã chuyển giao cho nhà đầu tư): Do Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam phê duyệt biên chế trên cơ sở đề nghị của Khu Quản lý đường bộ hoặc Sở Giao thông vận tải được ủy thác.
  • Trạm trên đường địa phương do Nhà nước quản lý (trừ trạm đã chuyển giao cho nhà đầu tư): Do cơ quan nhà nước có thẩm quyền của địa phương phê duyệt theo đề nghị của Sở Giao thông vận tải.
  • Trạm do nhà đầu tư quản lý: Do nhà đầu tư tự quyết định dựa trên nhu cầu thực tế.
• Trách nhiệm của các chức danh quản lý:
  • Trạm trưởng: Là người trực tiếp quản lý, điều hành toàn bộ hoạt động của trạm; tổ chức, sắp xếp ca trực hợp lý để tránh ùn tắc; thường xuyên kiểm tra và có quyền đình chỉ ngay cá nhân, bộ phận vi phạm; chịu trách nhiệm trực tiếp hoặc liên đới trước người đứng đầu đơn vị thu phí về mọi sai phạm xảy ra tại trạm được giao phụ trách.
  • Phó Trạm trưởng, Ca trưởng, Tổ trưởng: Chịu trách nhiệm trước Trạm trưởng về các nhiệm vụ cụ thể được phân công.

Chế độ hoạt động và các hành vi bị nghiêm cấm

• Thời gian hoạt động: Trạm thu phí phải hoạt động liên tục 24/24 giờ vào tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày nghỉ cuối tuần và ngày lễ. Trong trường hợp xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc nguyên nhân bất khả kháng buộc phải ngừng hoạt động, trạm phải chủ động phân luồng bảo đảm không gây ùn tắc giao thông, đồng thời báo cáo ngay cho cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp để khắc phục nhanh nhất.
• Trang phục và phù hiệu: Người lao động làm việc tại trạm thu phí phải mặc trang phục và đeo phù hiệu thống nhất trên phạm vi cả nước theo đúng quy định của Bộ Giao thông vận tải.
• Các hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối:
  • Thực hiện hành vi gian lận phí sử dụng đường bộ, biển thủ tiền phí hoặc thông đồng gian lận làm thất thoát tiền phí.
  • Tổ chức bán vé, soát vé thiếu hợp lý, chậm trễ gây phiền hà, sách nhiễu cho người mua vé; gây cản trở hoặc ùn tắc giao thông tại khu vực trạm; thu phí không đúng quy định pháp luật.
  • Nhận tiền mặt trực tiếp của người điều khiển phương tiện mà không giao vé; cho phép các phương tiện thuộc diện phải mua vé đi qua trạm khi không có vé.
  • Tự ý di dời vị trí trạm thu phí; tự ý thay đổi, mở rộng hoặc bổ sung số làn thu phí sai lệch so với thiết kế đã được phê duyệt; tự ý đào bới lòng đường, lề đường, vỉa hè khu vực trạm (kể cả đào hố chôn cột mốc, biển báo, tín hiệu); tự ý làm thêm vệt sơn giảm tốc hoặc gờ giảm tốc gây ảnh hưởng đến độ bằng phẳng, êm thuận của đường khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Công tác kiểm tra, giám sát và quản lý nhà nước

• Kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm: Đơn vị thu phí phải duy trì công tác tự kiểm tra, giám sát thường xuyên. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện thanh tra, kiểm tra hoạt động của trạm theo quy định pháp luật và hợp đồng dự án; mọi cuộc thanh tra, kiểm tra phải lập biên bản và kiến nghị xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Cá nhân, tập thể vi phạm các quy định nghiêm cấm sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc xử lý theo quy định của pháp luật hiện hành.
• Quản lý nhà nước: Tổng cục Đường bộ Việt Nam là cơ quan đầu mối thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tổ chức và hoạt động của trạm thu phí; chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, thanh tra, kiểm tra hoạt động của các trạm thu phí trên toàn bộ hệ thống đường bộ cả nước.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 05/2010/TT-BGTVT có hiệu lực thi hành sau 45 ngày kể từ ngày ký ban hành. Chánh Văn phòng Bộ, Chánh Thanh tra Bộ, Vụ trưởng các Vụ thuộc Bộ, Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam, Cục trưởng Cục Quản lý xây dựng và chất lượng công trình giao thông, Giám đốc các Sở Giao thông vận tải và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Thông tư này.