Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Kiểm toán Nhà nước được Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV thông qua ngày 28 tháng 02 năm 2023 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 5 năm 2023. Đây là văn bản pháp lý quan trọng quy định về các hành vi vi phạm hành chính, hình thức, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, cũng như thẩm quyền, thủ tục xử phạt và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt trong hoạt động kiểm toán nhà nước nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh áp dụng đối với các cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán nhà nước. Tuy nhiên, Pháp lệnh cũng quy định rõ các trường hợp ngoại lệ không bị xử phạt vi phạm hành chính bao gồm: cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và người làm công tác cơ yếu thực hiện hành vi vi phạm khi đang thi hành công vụ, nhiệm vụ; hoặc cơ quan nhà nước thực hiện hành vi vi phạm thuộc nhiệm vụ quản lý nhà nước. Các đối tượng này sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức và các quy định pháp luật liên quan khác.

Hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả

Đối với mỗi hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán nhà nước, cá nhân hoặc tổ chức vi phạm phải chịu một trong các hình thức xử phạt chính sau:

• Cảnh cáo.
• Phạt tiền.

Bên cạnh hình thức xử phạt chính, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, đối tượng vi phạm có thể bị áp dụng một hoặc các biện pháp khắc phục hậu quả sau:

• Buộc cải chính thông tin, tài liệu, dữ liệu có nội dung sai lệch, không chính xác hoặc không trung thực.
• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp (nếu có) do thực hiện hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán nhà nước.

Mức phạt tiền tối đa và nguyên tắc áp dụng

• Mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm hành chính của cá nhân trong lĩnh vực kiểm toán nhà nước là 50.000.000 đồng.
• Mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức là 100.000.000 đồng.
• Khung phạt tiền quy định cụ thể tại Chương II của Pháp lệnh là mức phạt áp dụng đối với cá nhân. Tổ chức có cùng hành vi vi phạm thì mức phạt tiền bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân.

Chi tiết các hành vi vi phạm và mức phạt tiền cụ thể đối với cá nhân

- Hành vi vi phạm quy định về gửi báo cáo định kỳ

• Phạt cảnh cáo: Chậm gửi báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách thuộc phạm vi quản lý đến 15 ngày so với thời hạn quy định.
• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Chậm gửi báo cáo từ trên 15 ngày đến 30 ngày.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Chậm gửi báo cáo từ trên 30 ngày đến 60 ngày.
• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng: Chậm gửi báo cáo từ trên 60 ngày trở lên.
• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng: Từ chối gửi báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách theo yêu cầu của Kiểm toán nhà nước.

- Hành vi vi phạm quy định về cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ kiểm toán

• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Cung cấp không kịp thời thông tin, tài liệu theo yêu cầu của Đoàn kiểm toán, Tổ kiểm toán, Kiểm toán viên nhà nước.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Trì hoãn cung cấp hoặc cung cấp thông tin, tài liệu không chính xác, không đầy đủ.
• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng: Không cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết hoặc cung cấp thông tin, tài liệu không trung thực, không khách quan.
• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng: Từ chối cung cấp thông tin, tài liệu theo yêu cầu.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc cải chính thông tin, tài liệu, dữ liệu có nội dung sai lệch, không chính xác hoặc không trung thực.

- Hành vi vi phạm quy định về trả lời và giải trình

• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Trả lời và giải trình không kịp thời các vấn đề theo yêu cầu.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Trả lời và giải trình không chính xác, không đầy đủ.
• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng: Không trả lời và giải trình các vấn đề theo yêu cầu.
• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng: Từ chối trả lời và giải trình các vấn đề theo yêu cầu.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc cải chính thông tin, tài liệu, dữ liệu có nội dung sai lệch, không chính xác.

- Hành vi không ký biên bản kiểm toán, không chấp hành quyết định kiểm toán

• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Không ký biên bản kiểm toán theo quy định của Tổng Kiểm toán nhà nước.
• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng: Không chấp hành quyết định kiểm toán.

- Hành vi mua chuộc, hối lộ và cản trở công việc của Kiểm toán nhà nước

• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi mua chuộc, hối lộ tiền, tài sản, lợi ích vật chất khác trị giá dưới 2.000.000 đồng cho Trưởng Đoàn kiểm toán, Phó trưởng Đoàn kiểm toán, Tổ trưởng Tổ kiểm toán, thành viên Đoàn kiểm toán; hoặc hành vi cản trở công việc của Kiểm toán nhà nước và Kiểm toán viên nhà nước.

- Hành vi che giấu vi phạm pháp luật về tài chính công, tài sản công và can thiệp trái pháp luật

• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng: Che giấu hành vi vi phạm pháp luật về tài chính công, tài sản công.
• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng: Can thiệp trái pháp luật vào hoạt động kiểm toán, kết quả kiểm toán của Kiểm toán nhà nước, Đoàn kiểm toán, Tổ kiểm toán, thành viên Đoàn kiểm toán.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp (nếu có) phát sinh từ hành vi vi phạm.

- Hành vi vi phạm quy định về thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán

• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Chậm gửi báo cáo bằng văn bản về kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán đến 30 ngày so với thời hạn yêu cầu.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Thực hiện không đầy đủ kiến nghị kiểm toán trong khi có điều kiện thi hành; hoặc chậm gửi báo cáo bằng văn bản từ trên 30 ngày đến 60 ngày.
• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng: Báo cáo sai sự thật về kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị; hoặc từ chối, chậm gửi báo cáo bằng văn bản từ trên 60 ngày trở lên.
• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng: Không thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán của Kiểm toán nhà nước trong khi có điều kiện thi hành.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc cải chính thông tin sai sự thật; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp (nếu có) phát sinh từ hành vi vi phạm.

Thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính

Pháp lệnh phân định rõ ràng thẩm quyền lập biên bản và thẩm quyền xử phạt nhằm bảo đảm tính khách quan, kịp thời và đúng pháp luật:

• Thẩm quyền lập biên bản: Kiểm toán viên nhà nước, Tổ trưởng Tổ kiểm toán, Phó Trưởng đoàn kiểm toán, Trưởng đoàn kiểm toán, Kiểm toán trưởng.
• Thẩm quyền của Trưởng đoàn kiểm toán: Có quyền phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 30.000.000 đồng đối với cá nhân (đến 60.000.000 đồng đối với tổ chức); áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Thẩm quyền này được áp dụng đối với các hành vi vi phạm thuộc phạm vi, nội dung cuộc kiểm toán trong thời hạn kiểm toán.
• Thẩm quyền của Kiểm toán trưởng: Có quyền phạt cảnh cáo; phạt tiền đến mức tối đa đối với lĩnh vực kiểm toán nhà nước (50.000.000 đồng đối với cá nhân và 100.000.000 đồng đối với tổ chức); áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.

Thủ tục xử phạt, khiếu nại và cưỡng chế thi hành

• Thủ tục xử phạt: Thực hiện theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Trường hợp cá nhân, tổ chức bị xử phạt thực hiện khiếu nại, khởi kiện thì vẫn phải chấp hành quyết định xử phạt, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
• Giải quyết khiếu nại, khởi kiện: Việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại được thực hiện theo quy định tại Điều 69 của Luật Kiểm toán nhà nước; quyền khởi kiện và giải quyết đơn khởi kiện thực hiện theo quy định tại Điều 69a của Luật Kiểm toán nhà nước.
• Cưỡng chế thi hành: Kiểm toán trưởng có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Việc cưỡng chế do Kiểm toán nhà nước chủ trì, phối hợp với lực lượng Cảnh sát nhân dân, Kho bạc nhà nước, tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài nơi cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế mở tài khoản.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 5 năm 2023. Tổng Kiểm toán nhà nước chịu trách nhiệm tổ chức thi hành Pháp lệnh này, đồng thời tiến hành rà soát để sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền nhằm bảo đảm tính đồng bộ và hiệu lực thi hành thống nhất.