Pháp lệnh Cựu chiến binh và Hội Cựu chiến binh Việt Nam năm 2005 được ban hành bởi Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XI (do Chủ tịch Nguyễn Văn An ký ban hành), nhằm quy định về đối tượng, chính sách, quyền lợi, nghĩa vụ của Cựu chiến binh và tổ chức, hoạt động của Hội Cựu chiến binh Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh này áp dụng đối với Cựu chiến binh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, các cơ quan, tổ chức, đơn vị và mọi công dân trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tiêu chuẩn xác định Cựu chiến binh

Cựu chiến binh là công dân Việt Nam đã tham gia các đơn vị vũ trang chiến đấu chống ngoại xâm, giải phóng dân tộc, làm nhiệm vụ quốc tế, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hiện đã nghỉ hưu, chuyển ngành, phục viên hoặc xuất ngũ, bao gồm các nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ, chiến sĩ đã tham gia các đơn vị vũ trang do Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.
• Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam thuộc lực lượng bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, bộ đội biên phòng, biệt động đã tham gia kháng chiến chống ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc hoặc làm nhiệm vụ quốc tế.
• Cán bộ, chiến sĩ, dân quân, tự vệ, du kích, đội viên đội công tác vũ trang hoạt động trong vùng địch tạm chiếm đã tham gia chiến đấu chống ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc.
• Công nhân viên quốc phòng trực tiếp tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu chống ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc.
• Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam, dân quân, tự vệ đã tham gia chiến đấu, trực tiếp phục vụ chiến đấu; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp đã hoàn thành nhiệm vụ trong thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Vị trí pháp lý và Ngày truyền thống

• Vị trí của Hội Cựu chiến binh Việt Nam: Là tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Cựu chiến binh, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân và là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
• Ngày truyền thống: Ngày 6 tháng 12 hằng năm được lấy làm ngày truyền thống của Cựu chiến binh.

Các hành vi bị nghiêm cấm

Pháp lệnh quy định nghiêm cấm các hành vi sau đây:

• Lợi dụng danh nghĩa, uy tín của Cựu chiến binh hoặc Hội Cựu chiến binh Việt Nam để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.
• Cản trở các hoạt động hợp pháp của Cựu chiến binh và tổ chức Hội Cựu chiến binh Việt Nam.
• Xâm hại đến sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm cũng như các quyền và lợi ích hợp pháp khác của Cựu chiến binh.

Chính sách và Quyền lợi của Cựu chiến binh

Nhà nước thực hiện các chính sách chăm lo đời sống vật chất, tinh thần và bảo đảm quyền lợi cho Cựu chiến binh cụ thể như sau:

• Chính sách chung: Chăm lo đời sống, phát huy tiềm năng và tạo điều kiện để Cựu chiến binh tiếp tục đóng góp cho sự nghiệp xây dựng đất nước; khuyến khích xã hội hóa việc đầu tư xây dựng trung tâm điều trị, phục hồi sức khỏe và các hoạt động tình nghĩa đối với Cựu chiến binh.
• Chế độ ưu đãi: Cựu chiến binh là người có công với cách mạng được hưởng đầy đủ các chế độ ưu đãi theo quy định của pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng và các quy định pháp luật khác có liên quan.
• Hỗ trợ phát triển kinh tế: Được ưu tiên tạo việc làm, giao đất, giao rừng, giao mặt nước để sản xuất, kinh doanh và tham gia các dự án phát triển kinh tế - xã hội theo quy định của Chính phủ.
• Hỗ trợ Cựu chiến binh nghèo: Được ưu tiên vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội và các nguồn vốn ưu đãi khác để sản xuất, xóa đói giảm nghèo, được cấp thẻ bảo hiểm y tế và hưởng các chính sách hỗ trợ hộ nghèo.
• Bảo trợ xã hội: Cựu chiến binh hết tuổi lao động, cô đơn, không nơi nương tựa và không có nguồn thu nhập được Nhà nước và xã hội tiếp nhận, chăm sóc tại các trung tâm nuôi dưỡng xã hội.
• Chế độ tử tuất: Khi qua đời, Cựu chiến binh được chính quyền, cơ quan quân sự, đoàn thể địa phương phối hợp cùng Hội Cựu chiến binh Việt Nam và gia đình tổ chức tang lễ, đồng thời được hưởng chế độ mai táng phí theo quy định của Chính phủ.
• Quyền tham gia tổ chức: Được quyền tham gia vào Hội Cựu chiến binh Việt Nam và Ban liên lạc Cựu quân nhân theo quy định của Điều lệ Hội và pháp luật.

Nghĩa vụ của Cựu chiến binh

Cựu chiến binh có trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ sau:

• Phát huy truyền thống cách mạng, trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam và Tổ quốc; tích cực tham gia bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, an ninh quốc gia và lợi ích dân tộc.
• Gương mẫu thực hiện nghĩa vụ công dân; tích cực học tập, tuyên truyền, vận động gia đình và nhân dân chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
• Tích cực tham gia thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, tham gia hòa giải tại địa phương và góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
• Tham gia phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Tổ chức và Hoạt động của Hội Cựu chiến binh Việt Nam

Hội Cựu chiến binh Việt Nam được tổ chức và hoạt động theo các nguyên tắc và cơ cấu chặt chẽ:

• Nguyên tắc hoạt động: Tổ chức theo nguyên tắc tự nguyện, hoạt động theo đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và Điều lệ Hội.
• Hệ thống tổ chức: Được thiết lập từ trung ương đến cơ sở gồm 4 cấp: Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam; Hội Cựu chiến binh tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Hội Cựu chiến binh huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; Hội Cựu chiến binh xã, phường, thị trấn. Ngoài ra, các tổ chức thích hợp của Cựu chiến binh được thành lập trong các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp.
• Bộ máy giúp việc: Hội có bộ máy giúp việc riêng, biên chế do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền quy định.
• Kinh phí và tài sản: Kinh phí hoạt động do ngân sách nhà nước cấp theo quy định; Hội được quản lý, sử dụng tài sản do Nhà nước giao hoặc do các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tài trợ, tặng cho theo quy định pháp luật.

Nhiệm vụ trọng tâm của Hội Cựu chiến binh Việt Nam

• Tham gia xây dựng, bảo vệ Đảng, chính quyền và chế độ xã hội chủ nghĩa; đấu tranh chống các âm mưu phá hoại của thế lực thù địch, chống quan điểm sai trái, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tệ nạn xã hội và giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức.
• Tham gia phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh; kiến nghị với cơ quan nhà nước về xây dựng và thực hiện chính sách, pháp luật liên quan đến Cựu chiến binh.
• Tập hợp, đoàn kết, động viên Cựu chiến binh giữ gìn phẩm chất đạo đức cách mạng, nâng cao bản lĩnh chính trị và kiến thức pháp luật, kinh tế; tập hợp quân nhân hoàn thành nghĩa vụ quân sự tham gia các câu lạc bộ, ban liên lạc cựu quân nhân.
• Chăm lo, giúp đỡ hội viên nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, phát triển kinh tế gia đình, xóa đói giảm nghèo và thực hiện các hoạt động tình nghĩa, tương trợ lẫn nhau.
• Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Cựu chiến binh; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý cho hội viên.
• Thực hiện các hoạt động đối ngoại nhân dân theo đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
• Phối hợp với Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và các tổ chức thành viên của Mặt trận Quốc tổ để giáo dục truyền thống yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng cho thế hệ trẻ.

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức đối với Cựu chiến binh

• Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang Bộ: Ban hành hoặc kiến nghị ban hành văn bản quy phạm pháp luật, chính sách đối với Cựu chiến binh; phối hợp và tạo điều kiện thuận lợi cho Hội Cựu chiến binh Việt Nam hoạt động.
• Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp: Bảo đảm cấp kinh phí hoạt động cho Hội cùng cấp; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho Cựu chiến binh và tạo điều kiện để họ tham gia phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
• Cơ quan, tổ chức, đơn vị khác: Có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ và tạo điều kiện cho Hội Cựu chiến binh và Cựu chiến binh hoạt động hiệu quả trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

Hiệu lực thi hành và Hướng dẫn thực hiện

Pháp lệnh Cựu chiến binh và Hội Cựu chiến binh Việt Nam năm 2005 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2006. Chính phủ chịu trách nhiệm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Pháp lệnh này. Ban chấp hành trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam phối hợp với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để hướng dẫn thực hiện các nội dung liên quan trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình.