Nghị định 72-CP được ban hành năm 1996 bởi Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, do Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký ban hành, quy định về việc điều chỉnh địa giới hành chính các huyện Quan Hoá, Như Xuân, Đông Sơn, Thiệu Yên thuộc tỉnh Thanh Hoá. Đây là một văn bản pháp lý quan trọng nhằm phân định lại ranh giới hành chính, thành lập các huyện mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc phòng tại các vùng biên giới cũng như nội địa của tỉnh Thanh Hoá.

Phạm vi áp dụng của Nghị định tập trung vào việc thay đổi địa giới hành chính, thành lập các huyện mới và đổi tên đơn vị hành chính tại tỉnh Thanh Hoá. Đối tượng áp dụng trực tiếp bao gồm Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hoá, Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ (nay là Bộ Nội vụ), các cơ quan ban ngành cấp tỉnh, cấp huyện và toàn thể nhân dân cư trú tại các địa bàn có sự thay đổi địa giới hành chính.

Thành lập huyện Quan Sơn và huyện Mường Lát trên cơ sở huyện Quan Hoá

Nghị định quy định việc chia tách huyện Quan Hoá để thành lập hai huyện mới là Quan Sơn và Mường Lát, đồng thời xác định quy mô địa giới của huyện Quan Hoá còn lại như sau:

• Huyện Quan Sơn: Được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích và nhân khẩu của 9 xã bao gồm Trung Xuân, Trung Thượng, Trung Hạ, Sơn Hà, Tam Thanh, Sơn Thuỷ, Sơn Lư, Tam Lư, Sơn Điện thuộc huyện Quan Hoá. Sau khi thành lập, huyện Quan Sơn có tổng diện tích tự nhiên là 86.534,85 ha và quy mô dân số là 29.952 nhân khẩu. Địa giới hành chính của huyện phía Đông giáp huyện Bá Thước và huyện Lang Chánh; phía Tây và phía Nam giáp nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân Lào; phía Bắc giáp huyện Quan Hoá.
• Huyện Mường Lát: Được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích và nhân khẩu của 6 xã bao gồm Trung Lý, Tén Tằn, Tam Chung, Pù Nhi, Quan Chiểu, Mường Chanh thuộc huyện Quan Hoá. Huyện Mường Lát sở hữu diện tích tự nhiên là 84.558 ha và quy mô dân số là 23.959 nhân khẩu. Về địa giới hành chính, phía Đông giáp huyện Quan Hoá; phía Tây và phía Nam giáp nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân Lào; phía Bắc giáp tỉnh Sơn La và nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân Lào.
• Huyện Quan Hoá sau khi điều chỉnh: Sau khi chuyển giao địa giới hành chính để thành lập hai huyện mới, huyện Quan Hoá còn lại 18 xã và thị trấn, với tổng diện tích tự nhiên là 104.352 ha và quy mô dân số là 40.905 nhân khẩu.

Thành lập huyện Như Thanh trên cơ sở huyện Như Xuân

Địa giới hành chính huyện Như Xuân được điều chỉnh để thành lập huyện mới Như Thanh với các thông số cụ thể:

• Huyện Như Thanh: Được thành lập trên cơ sở sáp nhập 16 xã thuộc huyện Như Xuân bao gồm: Thanh Kỳ, Thành Tân, Xuân Thái, Yên Lạc, Yên Thọ, Xuân Phúc, Phúc Đường, Xuân Thọ, Xuân Khang, Hải Long, Phú Nhuận, Mậu Lâm, Phượng Nghi, Xuân Du, Cán Khê, Hải Vân. Huyện Như Thanh có diện tích tự nhiên là 58.694 ha và dân số là 76.045 nhân khẩu. Địa giới hành chính của huyện phía Đông giáp các huyện Triệu Sơn, Nông Cống, Tĩnh Gia; phía Tây giáp huyện Như Xuân và huyện Thường Xuân; phía Nam giáp tỉnh Nghệ An; phía Bắc giáp huyện Triệu Sơn.
• Huyện Như Xuân sau khi điều chỉnh: Sau khi tách 16 xã để thành lập huyện Như Thanh, huyện Như Xuân còn lại 16 xã và thị trấn với tổng diện tích tự nhiên là 70.782 ha và quy mô dân số là 47.273 nhân khẩu.

Thành lập huyện Thiệu Hoá trên cơ sở huyện Thiệu Yên và huyện Đông Sơn

Huyện Thiệu Hoá được tái lập dựa trên việc sáp nhập các xã từ hai huyện Thiệu Yên và Đông Sơn:

• Cơ cấu hình thành huyện Thiệu Hoá: Tiếp nhận 15 xã thuộc huyện Thiệu Yên bao gồm: Thiệu Ngọc, Thiệu Vũ, Thiệu Phúc, Thiệu Tiến, Thiệu Công, Thiệu Phú, Thiệu Hưng, Thiệu Long, Thiệu Giang, Thiệu Duy, Thiệu Nguyện, Thiệu Hợp, Thiệu Thịnh, Thiệu Quang, Thiệu Thành (tương ứng với 9.408,86 ha diện tích tự nhiên và 95.988 nhân khẩu). Đồng thời tiếp nhận 16 xã thuộc huyện Đông Sơn bao gồm: Thiệu Toán, Thiệu Chính, Thiệu Hoà, Thiệu Minh, Thiệu Tâm, Thiệu Viên, Thiệu Lý, Thiệu Vận, Thiệu Trung, Thiệu Đô, Thiệu Châu, Thiệu Vân, Thiệu Giao, Thiệu Khánh, Thiệu Dương, Thiệu Tân (tương ứng với 7.935,64 ha diện tích tự nhiên và 102.325 nhân khẩu).
• Quy mô huyện Thiệu Hoá: Sau khi sáp nhập, huyện Thiệu Hoá có tổng cộng 31 xã với diện tích tự nhiên là 17.344,5 ha và quy mô dân số là 198.223 nhân khẩu. Địa giới hành chính của huyện phía Đông giáp huyện Hoằng Hoá và thành phố Thanh Hoá; phía Tây giáp huyện Thọ Xuân và huyện Triệu Sơn; phía Nam giáp huyện Đông Sơn; phía Bắc giáp huyện Yên Định.
• Huyện Đông Sơn sau khi điều chỉnh: Còn lại 20 xã và thị trấn với diện tích tự nhiên là 10.676,26 ha và quy mô dân số là 112.534 nhân khẩu.
• Huyện Thiệu Yên sau khi điều chỉnh: Còn lại 29 xã và thị trấn với diện tích tự nhiên là 21.024,14 ha và quy mô dân số là 170.826 nhân khẩu.

Đổi tên huyện Thiệu Yên và thị trấn Thiệu Yên

Cùng với việc điều chỉnh địa giới hành chính, Nghị định cũng quyết định thay đổi tên gọi của một số đơn vị hành chính để phù hợp với lịch sử và thực tiễn quản lý:

• Đổi tên huyện Thiệu Yên (sau khi đã tách 15 xã sang huyện Thiệu Hoá) thành huyện Yên Định.
• Đổi tên thị trấn Thiệu Yên thuộc huyện Yên Định thành thị trấn Quán Lào.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Nghị định 72-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Tất cả các quy định trước đây trái với nội dung của Nghị định này đều bị bãi bỏ. Về trách nhiệm thi hành, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Thanh Hoá và Bộ trưởng, Trưởng Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ chịu trách nhiệm tổ chức, chỉ đạo và triển khai thực hiện nghiêm túc các nội dung được quy định tại Nghị định này.