Nghị định số 22-CP được ban hành năm 1994 bởi Chính phủ quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm quản lý Nhà nước và cơ cấu tổ chức bộ máy của Bộ Giao thông vận tải. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống quản lý nhà nước thống nhất, hiệu quả đối với toàn bộ ngành giao thông vận tải trong giai đoạn đầu của thời kỳ đổi mới đất nước.

Phạm vi áp dụng của Nghị định bao gồm toàn bộ các hoạt động quản lý nhà nước đối với các loại hình giao thông vận tải đường bộ, đường sắt, đường sông, hàng hải và hàng không dân dụng trong phạm vi cả nước. Đối tượng áp dụng trực tiếp là Bộ Giao thông vận tải, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cùng các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động giao thông vận tải tại Việt Nam.

Vị trí và chức năng của Bộ Giao thông vận tải

Theo quy định, Bộ Giao thông vận tải là cơ quan trực thuộc Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước chuyên ngành đối với năm lĩnh vực giao thông vận tải cốt lõi bao gồm: đường bộ, đường sắt, đường sông, hàng hải và hàng không dân dụng trên phạm vi toàn quốc.

Nhiệm vụ và quyền hạn quản lý Nhà nước cụ thể

Bộ Giao thông vận tải thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ, quyền hạn chung của Bộ, cơ quan ngang Bộ theo quy định tại Nghị định số 15-CP ngày 02/03/1993 của Chính phủ, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ chuyên biệt sau:

• Công tác quy hoạch và kế hoạch: Chủ trì xây dựng và trình Chính phủ phê duyệt quy hoạch, kế hoạch tổng thể phát triển hệ thống giao thông vận tải quốc gia. Đồng thời, Bộ có trách nhiệm hướng dẫn, chỉ đạo Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các Cục chuyên ngành lập quy hoạch, kế hoạch phát triển giao thông địa phương, ngành dọc phù hợp với định hướng chung của cả nước.
• Xây dựng thể chế pháp luật: Chỉ đạo các Cục quản lý chuyên ngành soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh, chính sách quản lý chuyên ngành để trình Chính phủ ban hành hoặc tự ban hành theo thẩm quyền được giao.
• Ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật và phân cấp hạ tầng: Ban hành tiêu chuẩn quốc gia, thực hiện phân cấp, xếp hạng hệ thống cảng biển, cảng sông, cảng hàng không dân dụng, đường bay, hệ thống đường bộ, đường sắt, đường sông và các luồng hàng hải; chỉ đạo các Cục chuyên ngành công bố công khai các thông tin này.
• Quản lý đầu tư xây dựng cơ bản: Trình Chính phủ phê duyệt hoặc trực tiếp phê duyệt các dự án đầu tư, thiết kế kỹ thuật, phương án thi công và nghiệm thu công trình giao thông theo quy định. Thực hiện kiểm tra việc phê duyệt công trình thuộc thẩm quyền phân cấp cho các Cục chuyên ngành và quản lý chất lượng xây dựng công trình giao thông toàn quốc theo tiêu chuẩn quốc gia.
• Cấp phép và bảo vệ công trình giao thông: Hướng dẫn, kiểm tra việc cấp, gia hạn, thu hồi các loại chứng chỉ, giấy phép liên quan đến xây dựng, khai thác và hoạt động của các tổ chức có ảnh hưởng đến an toàn giao thông; bảo vệ hành lang an toàn và kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, đường sắt, đường sông, đường biển và hàng không dân dụng.
• Quản lý phương tiện và thiết bị giao thông: Quy định các tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc đối với phương tiện giao thông vận tải, thiết bị, phụ tùng sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu, bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế, đặc tính kỹ thuật và an toàn giao thông tại Việt Nam.
• Thanh tra, kiểm tra chuyên ngành: Tổ chức thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, chủ trương, chính sách và các quy định chuyên ngành về giao thông vận tải đối với mọi tổ chức, cá nhân trên phạm vi cả nước.

Cơ cấu tổ chức bộ máy của Bộ Giao thông vận tải

Cơ cấu tổ chức của Bộ được thiết kế chặt chẽ, phân định rõ ràng giữa khối tham mưu, khối quản lý nhà nước chuyên ngành và khối đơn vị sự nghiệp:

• Các tổ chức tham mưu giúp việc Bộ trưởng: Bao gồm 08 đơn vị là Vụ Kế hoạch - đầu tư, Vụ Pháp chế, Vụ Quan hệ quốc tế, Vụ Khoa học - kỹ thuật, Vụ Tài chính - kế toán, Vụ Tổ chức cán bộ và lao động, Thanh tra Bộ, và Văn phòng Bộ.
• Các tổ chức quản lý chuyên ngành trực thuộc: Bao gồm Cục Đường bộ Việt Nam, Cục Đường sông Việt Nam, Cục Hàng hải Việt Nam, Cục Hàng không dân dụng Việt Nam, Cục Đăng kiểm Việt Nam, và Cục Giám định và quản lý chất lượng công trình giao thông. Các Cục này hoạt động theo các Nghị định và Quyết định thành lập riêng biệt của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.
• Các tổ chức sự nghiệp trực thuộc: Bao gồm các đơn vị nghiên cứu khoa học (Viện Khoa học kỹ thuật giao thông vận tải, Viện Kinh tế giao thông vận tải), các cơ sở đào tạo (Trường Đại học Hàng hải, các Trường Trung học giao thông vận tải khu vực I, II, III), đơn vị y tế (Sở Y tế giao thông vận tải), cùng các cơ quan thông tin, báo chí (Trung tâm Thông tin khoa học kỹ thuật giao thông vận tải, Báo Giao thông vận tải).

Phân cấp quản lý và tổ chức thực hiện

Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải có trách nhiệm căn cứ vào Nghị định này và các văn bản pháp lý liên quan của Thủ tướng Chính phủ để quy định chi tiết chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu trách nhiệm cụ thể của các cơ quan tham mưu, các đơn vị sự nghiệp trực thuộc, bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt, hiệu quả và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về giao thông vận tải.

Hiệu lực thi hành

Nghị định số 22-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành và thay thế hoàn toàn Nghị định số 151/HĐBT ngày 12/05/1990 của Hội đồng Bộ trưởng trước đây. Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định này.