Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 115:2024/BGTVT về Đường bộ cao tốc được ban hành bởi Bộ Giao thông vận tải năm 2024, quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc tuân thủ trong quy hoạch, thiết kế, xây dựng, quản lý, vận hành và bảo trì đường bộ cao tốc tại Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm chuẩn hóa chất lượng hạ tầng giao thông, bảo đảm an toàn tối đa cho người và phương tiện tham gia giao thông trên các tuyến cao tốc toàn quốc.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Quy chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động đầu tư xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì đường bộ cao tốc tại Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh bao gồm toàn bộ các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu đối với đường bộ cao tốc xây dựng mới, nâng cấp hoặc cải tạo.

Nội dung cốt lõi của Phần mở đầu và các Điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi điều chỉnh

• Quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc phải tuân thủ khi lập dự án, thiết kế, thi công xây dựng và nghiệm thu công trình đường bộ cao tốc.
• Áp dụng cho cả các công trình phụ trợ trên đường cao tốc như trạm dừng nghỉ, trạm thu phí, hệ thống kiểm soát tải trọng xe, và hệ thống giao thông thông minh (ITS).

Điều 2: Đối tượng áp dụng

• Các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong việc phê duyệt, giám sát và nghiệm thu các dự án đường bộ cao tốc.
• Các doanh nghiệp dự án, chủ đầu tư, nhà thầu trong và ngoài nước tham gia vào quá trình khảo sát, thiết kế, thi công, giám sát và bảo trì đường cao tốc.
• Các đơn vị trực tiếp quản lý khai thác và vận hành hệ thống giao thông đường bộ cao tốc.

Điều 3: Giải thích từ ngữ và định nghĩa kỹ thuật

• Đường bộ cao tốc (Expressway): Được định nghĩa là đường dành riêng cho xe cơ giới, có dải phân cách cứng để chia hai chiều xe chạy riêng biệt, không giao nhau cùng mức với các đường khác, được trang bị đầy đủ thiết bị an toàn và chỉ cho phép xe ra, vào ở các nút giao được thiết kế sẵn.
• Tốc độ thiết kế (Design Speed): Là giá trị tốc độ được lựa chọn để tính toán các yếu tố hình học của đường (như bán kính đường cong, độ dốc, tầm nhìn) nhằm bảo đảm an toàn cho phương tiện vận hành liên tục ở tốc độ đó trong điều kiện thời tiết bình thường.
• Làn dừng xe khẩn cấp (Emergency Lane): Làn đường sát mép ngoài cùng của phần xe chạy, dành riêng cho các phương tiện gặp sự cố dừng đỗ hoặc các xe ưu tiên làm nhiệm vụ khẩn cấp.
• Hành lang an toàn đường cao tốc: Khoảng không gian và phần đất dọc hai bên đường cao tốc được giới hạn để bảo vệ công trình và bảo đảm an toàn giao thông.

Điều 4: Quy định chung về yêu cầu kỹ thuật đường cao tốc

• Cấp tốc độ thiết kế: Đường cao tốc phải được thiết kế dựa trên các cấp tốc độ quy chuẩn (như 80 km/h, 100 km/h, hoặc 120 km/h). Việc lựa chọn tốc độ thiết kế phải căn cứ vào điều kiện địa hình, địa chất và hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của dự án.
• Nguyên tắc kết nối giao thông: Chỉ cho phép kết nối đường cao tốc tại các nút giao khác mức (liên thông hoặc trực thông). Khoảng cách giữa các nút giao phải tuân thủ khoảng cách tối thiểu theo quy định để tránh ùn tắc và tai nạn.
• Yêu cầu về bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu: Thiết kế đường cao tốc phải tích hợp các giải pháp giảm thiểu tiếng ồn, bảo vệ nguồn nước, chống sạt lở đất và bảo đảm khả năng thoát nước lũ cực đoan.
• Tích hợp công nghệ quản lý: Bắt buộc phải thiết kế và lắp đặt đồng bộ hệ thống giao thông thông minh (ITS) ngay từ giai đoạn xây dựng để phục vụ công tác giám sát, điều phối giao thông và xử lý vi phạm tự động.

Hiệu lực thi hành

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 115:2024/BGTVT có hiệu lực thi hành theo quy định của Bộ Giao thông vận tải. Các dự án đường bộ cao tốc đã được phê duyệt đầu tư trước ngày quy chuẩn này có hiệu lực tiếp tục thực hiện theo các quy định tại thời điểm phê duyệt, nhưng được khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn mới của quy chuẩn này để nâng cao chất lượng công trình.