Luật Quốc tịch Việt Nam 2008 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 13 tháng 11 năm 2008, quy định về quốc tịch Việt Nam, bao gồm nguyên tắc quốc tịch, căn cứ xác định, nhập, trở lại, thôi, tước và hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam, cũng như quản lý nhà nước về quốc tịch.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Luật này áp dụng đối với công dân Việt Nam, người nước ngoài, người không quốc tịch cư trú tại Việt Nam hoặc có mối quan hệ pháp lý về quốc tịch với Nhà nước Việt Nam, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc giải quyết các vấn đề về quốc tịch.

Các nguyên tắc cơ bản và chính sách chung về quốc tịch Việt Nam

• Mối quan hệ quốc tịch: Quốc tịch Việt Nam thể hiện mối quan hệ gắn bó chặt chẽ của cá nhân với Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của công dân đối với Nhà nước và quyền, trách nhiệm của Nhà nước đối với công dân.
• Quyền đối với quốc tịch: Mỗi cá nhân đều có quyền có quốc tịch. Mọi thành viên của các dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam đều bình đẳng về quyền có quốc tịch Việt Nam. Công dân Việt Nam không bị tước quốc tịch Việt Nam, trừ trường hợp bị tước quốc tịch theo quy định pháp luật.
• Nguyên tắc một quốc tịch: Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam, trừ trường hợp Luật này có quy định khác.
• Bảo hộ đối với công dân ở nước ngoài: Nhà nước bảo hộ quyền lợi chính đáng của công dân Việt Nam ở nước ngoài. Các cơ quan nhà nước trong nước và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có trách nhiệm thi hành mọi biện pháp cần thiết, phù hợp với pháp luật nước sở tại và tập quán quốc tế để thực hiện sự bảo hộ đó.
• Chính sách đối với kiều bào và người gốc Việt Nam: Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài giữ quan hệ gắn bó với gia đình và quê hương, góp phần xây dựng đất nước; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người đã mất quốc tịch Việt Nam được trở lại quốc tịch Việt Nam.
• Hạn chế tình trạng không quốc tịch: Nhà nước tạo điều kiện cho trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam đều có quốc tịch và những người không quốc tịch thường trú ở Việt Nam được nhập quốc tịch Việt Nam.
• Giữ quốc tịch khi kết hôn, ly hôn hoặc thay đổi quốc tịch của vợ/chồng: Việc kết hôn, ly hôn và hủy việc kết hôn trái pháp luật giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài không làm thay đổi quốc tịch Việt Nam của đương sự và con chưa thành niên. Việc vợ hoặc chồng nhập, trở lại hoặc mất quốc tịch Việt Nam cũng không làm thay đổi quốc tịch của người kia.
• Giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam: Gồm Giấy khai sinh (nếu không rõ quốc tịch thì kèm giấy tờ chứng minh quốc tịch của cha mẹ); Giấy chứng minh nhân dân; Hộ chiếu Việt Nam; Quyết định cho nhập quốc tịch, Quyết định cho trở lại quốc tịch, Quyết định công nhận việc nuôi con nuôi đối với trẻ em nước ngoài hoặc quyết định cho người nước ngoài nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi.

Căn cứ xác định và các trường hợp có quốc tịch Việt Nam

• Căn cứ xác định: Người được xác định có quốc tịch Việt Nam nếu do sinh ra; được nhập quốc tịch; được trở lại quốc tịch; theo quy định về quốc tịch của con chưa thành niên khi cha mẹ thay đổi quốc tịch hoặc con nuôi; hoặc theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
• Quốc tịch của trẻ em khi sinh ra:
  • Trẻ em sinh ra trong hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có cha mẹ đều là công dân Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam.
  • Trẻ em sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, người kia là người không quốc tịch hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn cha không rõ là ai thì có quốc tịch Việt Nam.
  • Trẻ em sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, người kia là công dân nước ngoài thì có quốc tịch Việt Nam nếu có sự thỏa thuận bằng văn bản của cha mẹ vào thời điểm đăng ký khai sinh. Trường hợp sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thỏa thuận được thì trẻ em đó có quốc tịch Việt Nam.
  • Trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có cha mẹ đều là người không quốc tịch (hoặc chỉ có mẹ là người không quốc tịch còn cha không rõ là ai) nhưng có nơi thường trú tại Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam.
• Quốc tịch của trẻ sơ sinh bị bỏ rơi: Trẻ sơ sinh bị bỏ rơi, trẻ em được tìm thấy trên lãnh thổ Việt Nam mà không rõ cha mẹ là ai thì có quốc tịch Việt Nam. Nếu trẻ chưa đủ 15 tuổi mà tìm thấy cha mẹ (hoặc chỉ tìm thấy cha hoặc mẹ) chỉ có quốc tịch nước ngoài thì không còn quốc tịch Việt Nam.

Quy định về nhập quốc tịch Việt Nam

• Điều kiện được nhập quốc tịch Việt Nam: Công dân nước ngoài và người không quốc tịch đang thường trú ở Việt Nam có đơn xin nhập quốc tịch thì có thể được nhập nếu đáp ứng đủ các điều kiện:
  • Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo pháp luật Việt Nam.
  • Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật Việt Nam; tôn trọng truyền thống, phong tục, tập quán của dân tộc Việt Nam.
  • Biết tiếng Việt đủ để hòa nhập vào cộng đồng Việt Nam.
  • Đã thường trú ở Việt Nam từ 5 năm trở lên tính đến thời điểm xin nhập quốc tịch.
  • Có khả năng bảo đảm cuộc sống tại Việt Nam.
• Các trường hợp được miễn một số điều kiện: Người xin nhập quốc tịch được miễn các điều kiện về biết tiếng Việt, thời gian thường trú và khả năng bảo đảm cuộc sống nếu thuộc một trong các trường hợp:
  • Là vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ hoặc con đẻ của công dân Việt Nam.
  • Có công lao đặc biệt đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.
  • Có lợi cho Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Nguyên tắc thôi quốc tịch nước ngoài: Người nhập quốc tịch Việt Nam phải thôi quốc tịch nước ngoài, trừ trường hợp đặc biệt được Chủ tịch nước cho phép giữ quốc tịch nước ngoài (áp dụng đối với các trường hợp được miễn điều kiện nêu trên). Người xin nhập quốc tịch phải có tên gọi Việt Nam và việc nhập quốc tịch không được làm phương hại đến lợi ích quốc gia của Việt Nam.
• Hồ sơ xin nhập quốc tịch: Gồm đơn xin nhập; bản sao Giấy khai sinh, Hộ chiếu hoặc giấy tờ thay thế; bản khai lý lịch; Phiếu lý lịch tư pháp (cấp không quá 90 ngày); giấy tờ chứng minh trình độ tiếng Việt; giấy tờ chứng minh chỗ ở, thời gian thường trú và khả năng bảo đảm cuộc sống (trừ người được miễn).
• Trình tự, thủ tục giải quyết:
  • Người xin nhập nộp hồ sơ tại Sở Tư pháp nơi cư trú.
  • Trong 5 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Tư pháp gửi văn bản đề nghị Công an cấp tỉnh xác minh nhân thân. Công an cấp tỉnh xác minh và gửi kết quả trong 30 ngày.
  • Trong 10 ngày làm việc kể từ khi nhận kết quả xác minh, Sở Tư pháp hoàn tất hồ sơ trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh. Trong 10 ngày làm việc tiếp theo, Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét, kết luận và đề xuất ý kiến gửi Bộ Tư pháp.
  • Trong 20 ngày kể từ khi nhận đề xuất, Bộ Tư pháp kiểm tra lại hồ sơ. Nếu đủ điều kiện, Bộ Tư pháp thông báo bằng văn bản để người xin nhập làm thủ tục thôi quốc tịch nước ngoài (trừ người được giữ quốc tịch nước ngoài hoặc người không quốc tịch).
  • Trong 10 ngày làm việc kể từ khi nhận được giấy cho thôi quốc tịch nước ngoài, Bộ trưởng Bộ Tư pháp báo cáo Thủ tướng Chính phủ trình Chủ tịch nước xem xét, quyết định. Chủ tịch nước xem xét, quyết định trong thời hạn 30 ngày.
• Trường hợp đặc biệt đối với người không quốc tịch cư trú ổn định: Người không quốc tịch không có đầy đủ giấy tờ nhân thân nhưng đã cư trú ổn định trên lãnh thổ Việt Nam từ 20 năm trở lên tính đến ngày Luật này có hiệu lực và tuân thủ Hiến pháp, pháp luật Việt Nam thì được nhập quốc tịch Việt Nam theo trình tự, thủ tục đơn giản do Chính phủ quy định.

Quy định về trở lại quốc tịch Việt Nam

• Các trường hợp được trở lại quốc tịch: Người đã mất quốc tịch Việt Nam có đơn xin trở lại thì có thể được chấp thuận nếu thuộc một trong các trường hợp:
  • Xin hồi hương về Việt Nam.
  • Có vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ hoặc con đẻ là công dân Việt Nam.
  • Có công lao đặc biệt đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hoặc có lợi cho Nhà nước.
  • Thực hiện đầu tư tại Việt Nam.
  • Đã thôi quốc tịch Việt Nam để nhập quốc tịch nước ngoài nhưng không được nhập quốc tịch nước ngoài.
• Hạn chế và yêu cầu: Người xin trở lại quốc tịch không được chấp thuận nếu việc đó làm phương hại đến lợi ích quốc gia. Người bị tước quốc tịch Việt Nam muốn xin trở lại phải sau ít nhất 5 năm kể từ ngày bị tước mới được xem xét. Người trở lại quốc tịch phải lấy lại tên gọi Việt Nam trước đây và phải thôi quốc tịch nước ngoài, trừ trường hợp đặc biệt được Chủ tịch nước cho phép giữ quốc tịch nước ngoài.
• Hồ sơ và thủ tục: Người cư trú trong nước nộp hồ sơ tại Sở Tư pháp, người cư trú ở nước ngoài nộp tại Cơ quan đại diện Việt Nam. Quy trình xác minh nhân thân, thẩm tra hồ sơ được thực hiện chặt chẽ qua các cơ quan Công an, UBND cấp tỉnh, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp trước khi trình Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch nước quyết định.

Các căn cứ và thủ tục mất quốc tịch Việt Nam

• Căn cứ mất quốc tịch: Được thôi quốc tịch Việt Nam; bị tước quốc tịch Việt Nam; không đăng ký giữ quốc tịch Việt Nam theo quy định; trẻ em bị bỏ rơi tìm thấy cha mẹ có quốc tịch nước ngoài; hoặc theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
• Thôi quốc tịch Việt Nam:
  • Công dân Việt Nam có đơn xin thôi quốc tịch để nhập quốc tịch nước ngoài thì có thể được thôi quốc tịch Việt Nam.
  • Các trường hợp chưa được thôi quốc tịch: Đang nợ thuế hoặc có nghĩa vụ tài sản đối với Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân tại Việt Nam; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đang chấp hành bản án, quyết định của Tòa án; đang bị tạm giam chờ thi hành án; đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục, chữa bệnh, trường giáo dưỡng.
  • Trường hợp không được thôi quốc tịch: Nếu việc thôi quốc tịch làm phương hại đến lợi ích quốc gia của Việt Nam. Cán bộ, công chức và những người đang phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam không được thôi quốc tịch Việt Nam.
  • Miễn thủ tục xác minh nhân thân khi xin thôi quốc tịch: Áp dụng đối với người dưới 14 tuổi; người sinh ra và định cư ở nước ngoài; người đã định cư ở nước ngoài từ 10 năm trở lên; người đã được xuất cảnh theo diện đoàn tụ gia đình.
• Tước quốc tịch Việt Nam:
  • Công dân Việt Nam cư trú ở nước ngoài hoặc người đã nhập quốc tịch Việt Nam (dù cư trú trong hay ngoài nước) có thể bị tước quốc tịch Việt Nam nếu có hành vi gây phương hại nghiêm trọng đến nền độc lập dân tộc, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hoặc uy tín của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
  • UBND cấp tỉnh, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc Tòa án đã xét xử có trách nhiệm lập hồ sơ kiến nghị gửi Bộ Tư pháp để thẩm tra, báo cáo Thủ tướng trình Chủ tịch nước quyết định.
• Hủy bỏ Quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam: Người đã nhập quốc tịch Việt Nam mà cố ý khai báo không đúng sự thật hoặc giả mạo giấy tờ khi xin nhập quốc tịch thì Quyết định cho nhập quốc tịch có thể bị hủy bỏ, nếu quyết định đó được cấp chưa quá 5 năm. Việc hủy bỏ này không làm thay đổi quốc tịch Việt Nam của vợ hoặc chồng người đó.

Quốc tịch của con chưa thành niên và con nuôi

• Khi cha mẹ thay đổi quốc tịch: Khi cha mẹ được nhập, trở lại hoặc thôi quốc tịch Việt Nam thì quốc tịch của con chưa thành niên sinh sống cùng cha mẹ cũng thay đổi theo. Nếu chỉ có cha hoặc mẹ thay đổi quốc tịch thì con chưa thành niên sinh sống cùng người đó cũng thay đổi quốc tịch theo thỏa thuận bằng văn bản của cha mẹ; nếu không có thỏa thuận bằng văn bản khi cha hoặc mẹ được nhập, trở lại quốc tịch Việt Nam thì con vẫn có quốc tịch Việt Nam.
• Sự đồng ý của trẻ em: Sự thay đổi quốc tịch của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi trong các trường hợp thay đổi theo cha mẹ hoặc con nuôi phải được sự đồng ý bằng văn bản của chính người đó.
• Khi cha mẹ bị tước hoặc hủy bỏ quyết định nhập quốc tịch: Khi cha mẹ hoặc một trong hai người bị tước quốc tịch Việt Nam hoặc bị hủy bỏ Quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam thì quốc tịch của con chưa thành niên không thay đổi.
• Quốc tịch của con nuôi chưa thành niên:
  • Trẻ em là công dân Việt Nam được người nước ngoài nhận làm con nuôi thì vẫn giữ quốc tịch Việt Nam.
  • Trẻ em là người nước ngoài được công dân Việt Nam nhận làm con nuôi thì có quốc tịch Việt Nam kể từ ngày được cơ quan có thẩm quyền công nhận.
  • Trẻ em là người nước ngoài được cha mẹ nuôi (một người là công dân Việt Nam, người kia là người nước ngoài) nhận nuôi thì được nhập quốc tịch Việt Nam theo đơn xin của cha mẹ nuôi và được miễn các điều kiện nhập quốc tịch thông thường.

Quản lý nhà nước về quốc tịch

• Chủ tịch nước: Có thẩm quyền quyết định cho nhập, cho trở lại, cho thôi, tước quốc tịch Việt Nam và hủy bỏ Quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam; quyết định việc đàm phán, ký điều ước quốc tế về quốc tịch.
• Chính phủ: Thống nhất quản lý nhà nước về quốc tịch; chỉ đạo phổ biến, giáo dục pháp luật; quy định mức phí, lệ phí; thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật và thực hiện hợp tác quốc tế về quốc tịch.
• Bộ Tư pháp: Chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về quốc tịch; ban hành các mẫu giấy tờ; thống kê nhà nước các việc đã giải quyết về quốc tịch để báo cáo Thủ tướng trình Chủ tịch nước.
• Bộ Ngoại giao: Phối hợp với Bộ Tư pháp hướng dẫn các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài giải quyết các việc về quốc tịch và thực hiện thống kê nhà nước liên quan.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài: Có trách nhiệm tiếp nhận, xác minh, thẩm tra và đề xuất ý kiến giải quyết các hồ sơ xin nhập, trở lại, thôi, tước hoặc hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam theo quy định.
• Thông báo và đăng tải kết quả: Bộ Tư pháp có trách nhiệm thông báo kết quả giải quyết cho người nộp đơn và đăng tải trên Trang thông tin điện tử của Bộ. Văn phòng Chủ tịch nước gửi đăng Công báo các quyết định về quốc tịch của Chủ tịch nước.

Điều khoản chuyển tiếp và đăng ký giữ quốc tịch

• Điều khoản chuyển tiếp: Các hồ sơ về quốc tịch đã được tiếp nhận trước ngày Luật này có hiệu lực được tiếp tục giải quyết theo quy định của Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1998 và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan.
• Đăng ký giữ quốc tịch: Người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà chưa mất quốc tịch Việt Nam theo quy định của pháp luật trước ngày Luật này có hiệu lực thì vẫn còn quốc tịch Việt Nam. Trong thời hạn 5 năm kể từ ngày Luật này có hiệu lực, họ phải đăng ký với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để giữ quốc tịch Việt Nam.

Hiệu lực thi hành: Luật Quốc tịch Việt Nam 2008 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2009, thay thế cho Luật Quốc tịch Việt Nam ngày 20 tháng 5 năm 1998.