Pháp lệnh bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự năm 1994 được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành và do Chủ tịch nước Lê Đức Anh ký sắc lệnh công bố, nhằm xác lập hành lang pháp lý toàn diện cho việc quản lý, bảo vệ và sử dụng các công trình quốc phòng, khu quân sự phục vụ sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Pháp lệnh quy định trách nhiệm của mọi cơ quan Nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội và toàn thể công dân trong việc bảo vệ, quản lý và sử dụng các công trình quốc phòng và khu quân sự trên phạm vi toàn quốc.

Khái niệm và nguyên tắc chung về công trình quốc phòng và khu quân sự

• Bản chất sở hữu: Công trình quốc phòng và khu quân sự là tài sản của Nhà nước, được giao cho lực lượng vũ trang nhân dân và chính quyền các cấp tổ chức xây dựng, quản lý, sử dụng và bảo vệ.
• Định nghĩa pháp lý: Công trình quốc phòng bao gồm các công trình được xây dựng, các địa hình và địa vật tự nhiên được cải tạo, xác định nhằm phục vụ mục đích phòng thủ, bảo vệ Tổ quốc. Khu quân sự là khu vực có giới hạn được xác định chuyên dùng cho mục đích quân sự.
• Nguyên tắc quy hoạch và sử dụng: Phải bảo đảm tính hợp lý, đúng mục đích và hiệu quả. Khi xây dựng các công trình kinh tế, dân sinh có ảnh hưởng đến công trình quốc phòng và khu quân sự, bắt buộc phải có ý kiến của cơ quan quản lý chuyên trách và được sự cho phép của cấp có thẩm quyền theo quy định của Chính phủ.
• Sự kết hợp hài hòa: Hoạt động bảo vệ phải gắn liền với việc bảo vệ tài nguyên khoáng sản, di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh, đồng thời tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân.

Chế độ bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự

• Xác định địa giới và phân khu an toàn: Tùy thuộc vào tính chất của từng công trình và khu quân sự để thiết lập các khu vực cấm, khu vực bảo vệ và vành đai an toàn cụ thể.
• Phân loại và yêu cầu bảo vệ: Các công trình được phân loại để áp dụng quy chế bảo vệ nghiêm ngặt, bảo đảm tuyệt đối bí mật, an toàn, cường độ và tuổi thọ thiết kế; quản lý chặt chẽ vật tư, thiết bị chuyên dùng.
• Trách nhiệm phối hợp bảo vệ: Ủy ban nhân dân các cấp phối hợp với các đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân trực tiếp quản lý để xây dựng kế hoạch bảo vệ thường xuyên, ngăn chặn tình trạng xuống cấp, hư hỏng hoặc sử dụng sai mục đích.
• Các hành vi bị nghiêm cấm: Nghiêm cấm mọi hành vi lấn chiếm, hủy hoại, phá hoại; xây dựng, khai thác hoặc đặt thiết bị trái phép làm ảnh hưởng đến cấu trúc, tác dụng, an toàn và tính bí mật của công trình quốc phòng, khu quân sự.
• Kiểm soát hoạt động trong khu vực bảo vệ: Mọi hoạt động cư trú, sản xuất, kinh doanh, đi lại, quay phim, chụp ảnh trong khu vực cấm, khu vực bảo vệ và vành đai an toàn phải tuân thủ nghiêm ngặt theo Quy chế của Chính phủ.

Hệ thống quản lý Nhà nước chuyên trách

• Chính phủ: Thống nhất quản lý nhà nước trên phạm vi cả nước; chỉ đạo quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội gắn liền với quốc phòng; bảo đảm ngân sách, cơ sở vật chất; hướng dẫn việc trưng mua, trưng dụng tài sản có bồi thường khi thật sự cần thiết; ban hành văn bản pháp quy và tổ chức thanh tra, kiểm tra.
• Bộ Quốc phòng: Là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ trực tiếp quản lý nhà nước; xây dựng dự án pháp luật; ban hành quy định chuyên ngành; tuyên truyền giáo dục trong lực lượng vũ trang; tổ chức tuần tra, kiểm tra và xử lý vi phạm theo thẩm quyền.
• Bộ Nội vụ và các Bộ, ngành liên quan: Phối hợp với Bộ Quốc phòng lồng ghép kế hoạch phát triển ngành với nhiệm vụ bảo vệ công trình quốc phòng; tuyên truyền cán bộ nhân viên chấp hành pháp luật và xử lý vi phạm theo thẩm quyền.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Thực hiện quản lý, bảo vệ tại địa phương; phối hợp với đơn vị quân đội lập bản đồ địa giới, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; tuyên truyền vận động nhân dân và xử lý các hành vi vi phạm trên địa bàn.

Chế độ khen thưởng, chính sách ưu đãi và xử lý vi phạm

• Khen thưởng và chính sách xã hội: Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc được khen thưởng theo quy định. Người tham gia bảo vệ bị thương, hy sinh hoặc thiệt hại về tài sản được hưởng các chế độ, chính sách ưu đãi của Nhà nước.
• Xử lý vi phạm đối với cá nhân, tổ chức: Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm quy định bảo vệ công trình quốc phòng sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định pháp luật.
• Xử lý đối với người có chức vụ, quyền hạn: Người được giao trách nhiệm quản lý, bảo vệ mà thiếu trách nhiệm, lạm dụng chức vụ để xâm phạm tài nguyên, di tích lịch sử hoặc quyền lợi hợp pháp của công dân sẽ bị xử lý nghiêm khắc bằng hình thức kỷ luật, hành chính hoặc hình sự.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Những quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ. Chính phủ chịu trách nhiệm ban hành quy định chi tiết để hướng dẫn thi hành thống nhất trên toàn quốc.