Nghị định 04/CP năm 1995 do Chính phủ ban hành kèm theo Quy chế bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự nhằm thiết lập hệ thống quản lý, bảo vệ nghiêm ngặt các công trình có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh quốc gia. Văn bản quy định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị lực lượng vũ trang trong việc bảo đảm an toàn, bí mật và sự nguyên vẹn của các công trình quốc phòng và khu quân sự trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quy chế áp dụng đối với mọi cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân và mọi cá nhân trong việc thực hiện các hoạt động quản lý, bảo vệ, xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến công trình quốc phòng và khu quân sự trên lãnh thổ Việt Nam.

Trách nhiệm quản lý nhà nước và phối hợp bảo vệ

• Bộ Quốc phòng: Là cơ quan giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự trong phạm vi cả nước. Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm tiến hành xếp loại công trình, ban hành các quy định quản lý và bảo vệ cụ thể cho từng loại công trình.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Phối hợp với các đơn vị lực lượng vũ trang xác định địa giới trên thực địa, lập bản đồ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các đơn vị quân đội. UBND các cấp và cơ quan quân sự địa phương chịu trách nhiệm tổ chức quản lý, bảo vệ công trình được giao, phối hợp bảo đảm an ninh, bảo mật, phòng chống thiên tai, địch họa và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên địa bàn.
• Sự phối hợp liên ngành: Bộ Quốc phòng phối hợp với Bộ Nội vụ chỉ đạo các đơn vị lực lượng vũ trang xây dựng địa bàn vành đai an toàn, bảo vệ tài nguyên khoáng sản, di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh nằm trong khu vực công trình quốc phòng. Lực lượng công an địa phương có trách nhiệm tham gia tích cực vào công tác bảo vệ này.
• Trách nhiệm của đơn vị quản lý trực tiếp: Các đơn vị lực lượng vũ trang phải xây dựng phương án bảo vệ chi tiết, tổ chức tuần tra, canh gác nghiêm ngặt, thường xuyên kiểm tra bảo dưỡng để chống xuống cấp, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng phương án và phương tiện phòng chống hỏa hoạn, thiên tai.

Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và thẩm quyền cấp phép xây dựng

• Yêu cầu khi lập quy hoạch: Khi xây dựng hoặc xét duyệt quy hoạch đô thị, khu dân cư, hạ tầng giao thông, thủy lợi, nông - lâm nghiệp, khai thác khoáng sản, du lịch... có liên quan đến công trình quốc phòng và khu quân sự, các Bộ, ngành và địa phương bắt buộc phải lấy ý kiến của cơ quan quản lý trực tiếp và phải được cấp có thẩm quyền cho phép.
• Các trường hợp cấm cấp phép xây dựng: Nghiêm cấm cấp phép cho các công trình làm ảnh hưởng hoặc cản trở phương án tác chiến của khu vực phòng thủ; công trình có chiều cao hoặc quy mô lớn làm ảnh hưởng đến tầm quan sát, tầm bắn của vũ khí, hướng tấn công của bộ đội; công trình gần kho vũ khí, chất nổ, nhiên liệu; công trình gây cản trở hoạt động bay hoặc làm hẹp luồng lạch, gây nguy hiểm cho tàu thuyền ra vào cảng quân sự. Các công trình tự ý xây dựng trái phép buộc phải tháo dỡ và tự chịu mọi chi phí.
• Thẩm quyền cho phép xây dựng: Đối với các công trình kinh tế, dân sinh ảnh hưởng đến công trình quốc phòng loại I và loại II, thẩm quyền cho phép thuộc về Thủ tướng Chính phủ. Đối với công trình loại III và loại IV, phải được sự đồng ý của Bộ Quốc phòng.
• Chuyển đổi mục đích sử dụng: Việc di chuyển, thay đổi vị trí công trình quốc phòng để phục vụ mục đích khác phải do Thủ tướng Chính phủ quyết định. Tổ chức, cá nhân được sử dụng vị trí cũ phải bồi thường toàn bộ chi phí để đơn vị quân đội di chuyển và xây dựng công trình mới thay thế.
• Bảo vệ môi trường: Các cơ sở sản xuất có chất thải gây ô nhiễm xung quanh công trình quốc phòng phải có biện pháp xử lý triệt để trước khi hoạt động, tuyệt đối không để chất thải xâm nhập gây ăn mòn, phá hủy kết cấu và thiết bị công trình.

Phân loại công trình và tổ chức lực lượng bảo vệ

• Công trình loại I: Được tổ chức lực lượng chuyên trách bảo vệ hoặc giao trực tiếp cho các đơn vị đóng quân tại chỗ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nghiêm ngặt.
• Công trình loại II, III và IV: Giao cho các đơn vị đóng quân trực tiếp tại công trình hoặc bàn giao cho Ủy ban nhân dân các cấp và lực lượng vũ trang địa phương chịu trách nhiệm bảo vệ.
• Yêu cầu bảo vệ cốt lõi: Phải bảo đảm tuyệt đối bí mật về vị trí, kết cấu, hình thái, tính năng, tác dụng, sức chống đỡ, độ dày lớp che chắn và hình thái ngụy trang của công trình. Đồng thời, phải quản lý chặt chẽ thiết bị vật tư chuyên dùng, phòng chống mọi hành vi phá hoại, xâm lấn, hỏa hoạn và thiên tai.

Các hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối

• Lấn chiếm đất đai, khai thác đất đá trên nóc, xung quanh hoặc dưới đáy công trình quốc phòng.
• Phá dỡ kết cấu móng, tường, thân, nền, cửa và các thiết bị của công trình; chặt phá cây xanh được trồng để ngụy trang công trình.
• Tìm hiểu, thu thập hoặc loan truyền thông tin về vị trí, kết cấu, mục đích sử dụng của công trình quốc phòng và khu quân sự.
• Sử dụng thiết bị, vật tư chuyên dùng của công trình quốc phòng sai mục đích; tự ý cải tạo hoặc sử dụng công trình quốc phòng, khu quân sự vào mục đích khác khi chưa được phép.

Chế độ hồ sơ, lưu trữ, thanh tra và báo cáo

• Hồ sơ quản lý: Tất cả các công trình quốc phòng và khu quân sự đều phải lập hồ sơ quản lý chặt chẽ, bao gồm: bản đồ địa chính hoặc sơ đồ vị trí, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bản vẽ thiết kế và hoàn công, bản vẽ ngụy trang, tài liệu địa chất, thủy văn, biên bản kiểm tra, thanh tra và chỉ thị giao nhiệm vụ bảo vệ.
• Chế độ lưu trữ bảo mật: Hồ sơ công trình là tài liệu mật. Hồ sơ loại I và II được lưu trữ tại Bộ Quốc phòng và cấp Tổng cục, Quân khu, Quân đoàn, Quân chủng, Binh chủng. Hồ sơ loại III và IV được lưu trữ tại cấp Tổng cục, Quân khu... và Bộ chỉ huy quân sự cấp tỉnh.
• Công tác thanh tra, kiểm tra: Định kỳ hàng năm, Bộ Quốc phòng thanh tra công trình loại I, II; cấp Quân khu thanh tra công trình loại III, IV. Cấp trên quản lý trực tiếp phải kiểm tra tình trạng kỹ thuật hàng năm. Trong trường hợp khẩn cấp do thiên tai, hỏa hoạn hoặc phá hoại, việc thanh tra đột xuất có thể được thực hiện vượt cấp.
• Chế độ báo cáo: Hàng năm, đơn vị bảo vệ phải báo cáo định kỳ lên cấp trên về tình trạng hư hỏng, xuống cấp của công trình, tình hình an ninh trật tự và đề xuất phương án, ngân sách tu sửa. Định kỳ 5 năm một lần, Bộ Quốc phòng tổng hợp tình hình toàn quốc để báo cáo Chính phủ.

Khen thưởng, xử phạt và kỷ luật

• Khen thưởng: Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc trong bảo vệ, tu bổ công trình, dũng cảm cứu chữa công trình khi gặp sự cố hoặc có công phát hiện, tố giác hành vi xâm hại, tiết lộ bí mật sẽ được khen thưởng theo quy định của Nhà nước.
• Xử lý vi phạm: Cá nhân, tổ chức vi phạm quy chế bảo vệ sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ nghiêm trọng. Tiền phạt được nộp vào ngân sách nhà nước, tiền bồi thường thiệt hại được nộp vào ngân sách bảo vệ công trình của cấp quản lý trực tiếp.
• Kỷ luật người có trách nhiệm: Người được giao nhiệm vụ bảo vệ nếu thiếu trách nhiệm để công trình bị xâm hại, hư hỏng, xuống cấp sẽ bị xử lý kỷ luật theo các hình thức: khiển trách, cảnh cáo, cách chức, buộc thôi việc hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Hiệu lực thi hành

Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Những quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm ban hành các hướng dẫn chi tiết để triển khai thực hiện Quy chế này.