Nghị định 78/2001/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao. Nghị định này quy định chi tiết về đối tượng nộp thuế, các khoản thu nhập chịu thuế, các khoản được miễn, giảm hoặc tạm thời chưa thu thuế, căn cứ tính thuế, thuế suất, cũng như quy trình kê khai, khấu trừ tại nguồn và quyết toán thuế thu nhập tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Theo quy định tại Nghị định, đối tượng phải nộp thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao bao gồm các cá nhân sau:

• Công dân Việt Nam đang ở trong nước hoặc đi công tác, lao động ở nước ngoài có phát sinh thu nhập.
• Cá nhân là người nước ngoài không mang quốc tịch Việt Nam nhưng định cư không thời hạn tại Việt Nam.
• Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam, bao gồm cả trường hợp không sinh sống tại Việt Nam nhưng có khoản thu nhập phát sinh tại Việt Nam.

- Quy định về các khoản thu nhập chịu thuế

Thu nhập chịu thuế của cá nhân được chia thành hai nhóm chính:

• Thu nhập thường xuyên: Bao gồm tiền lương, tiền công, tiền thù lao; các khoản phụ cấp; các khoản thu nhập được chi trả hộ về tiền nhà, điện, nước (riêng tiền nhà tính theo thực tế nhưng không vượt quá 15% tổng thu nhập về tiền lương, tiền công, tiền thù lao); các khoản tiền thưởng bằng tiền hoặc hiện vật; thu nhập từ việc tham gia các Hiệp hội kinh doanh hoặc Hội đồng quản trị doanh nghiệp; thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không thuộc đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (như dịch vụ tư vấn dài hạn, dạy học, dạy nghề, luyện thi, biểu diễn nghệ thuật).
• Thu nhập không thường xuyên: Bao gồm quà biếu, quà tặng bằng hiện vật từ nước ngoài gửi về cho cá nhân tại Việt Nam; thu nhập từ chuyển giao công nghệ (chuyển nhượng quyền sở hữu/sử dụng sở hữu công nghiệp, mua bán bí quyết kỹ thuật, tư vấn công nghệ); thu nhập từ thiết kế kỹ thuật xây dựng, thiết kế công nghiệp, tiền bản quyền; và các khoản trúng thưởng xổ số, trúng thưởng khuyến mại.

- Các khoản thu nhập tạm thời chưa thu thuế và không chịu thuế

Nghị định quy định rõ các trường hợp được loại trừ hoặc tạm thời chưa áp dụng thuế thu nhập:

• Tạm thời chưa thu thuế: Áp dụng đối với các khoản thu nhập từ lãi tiền gửi ngân hàng, lãi tiền gửi tiết kiệm, lãi mua tín phiếu, trái phiếu, kỳ phiếu, cổ phiếu, thu nhập từ hoạt động đầu tư chứng khoán và chênh lệch mua bán chứng khoán.
• Các khoản phụ cấp không chịu thuế: Phụ cấp làm đêm; phụ cấp độc hại, nguy hiểm; phụ cấp trách nhiệm; phụ cấp khu vực, phụ cấp thu hút, phụ cấp đặc biệt vùng biên giới, hải đảo; phụ cấp thâm niên lực lượng vũ trang; phụ cấp đặc thù ngành nghề; phụ cấp lưu động; phụ cấp ưu đãi cho cán bộ hoạt động cách mạng trước năm 1945.
• Các khoản thu nhập khác không chịu thuế: Tiền công tác phí; tiền ăn định lượng ngành đặc biệt; trợ cấp xã hội, trợ cấp thôi việc, mất việc làm; trợ cấp điều động về cơ sở sản xuất (gồm trợ cấp chuyển vùng một lần); tiền bồi thường bảo hiểm; tiền thưởng sáng chế, phát minh, giải thưởng quốc gia, quốc tế; tiền thưởng kèm danh hiệu nhà nước phong tặng; tiền nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế từ lương.
• Trường hợp đặc biệt khác: Thu nhập của chủ hộ kinh doanh đã nộp thuế thu nhập doanh nghiệp; thu nhập thường xuyên của người nước ngoài cư trú tại Việt Nam dưới 30 ngày trong vòng 12 tháng liên tục.

- Căn cứ tính thuế và phương pháp xác định thu nhập chịu thuế

Căn cứ tính thuế thu nhập dựa trên thu nhập chịu thuế và thuế suất tương ứng đối với từng loại thu nhập:

• Đối với thu nhập thường xuyên: Được tính theo thu nhập bình quân tháng trong năm. Đối với công dân Việt Nam, thu nhập chịu thuế là tổng thu nhập phát sinh trong và ngoài nước chia cho 12 tháng. Đối với người nước ngoài cư trú từ 183 ngày trở lên, thu nhập chịu thuế là tổng thu nhập toàn cầu chia cho 12 tháng; nếu cư trú từ 30 đến 182 ngày, thu nhập chịu thuế chỉ tính trên tổng thu nhập phát sinh tại Việt Nam.
• Đối với thu nhập không thường xuyên: Được tính riêng cho từng lần phát sinh thu nhập. Quà biếu, quà tặng tính cho người đứng tên nhận; chuyển giao công nghệ, thiết kế tính theo trị giá từng hợp đồng; trúng thưởng tính theo từng lần mở và nhận giải.
• Quy đổi ngoại tệ và hiện vật: Thu nhập bằng ngoại tệ phải quy đổi ra đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng tại thời điểm phát sinh. Thu nhập bằng hiện vật tính theo giá thị trường địa phương. Quà biếu từ nước ngoài tính theo giá tính thuế hàng nhập khẩu.

- Thuế suất áp dụng đối với các nguồn thu nhập

Biểu thuế suất được phân loại chi tiết theo đối tượng và loại hình thu nhập:

• Công dân Việt Nam ở trong nước và người định cư tại Việt Nam: Áp dụng Biểu thuế lũy tiến từng phần theo Pháp lệnh. Đặc biệt, sau khi nộp thuế theo biểu này, nếu thu nhập còn lại vượt trên 15.000.000 đồng/tháng thì phải nộp bổ sung 30% đối với phần vượt.
• Người nước ngoài cư trú từ 183 ngày trở lên và công dân Việt Nam lao động ở nước ngoài: Áp dụng Biểu thuế lũy tiến từng phần quy định tại khoản 2 Điều 10 Pháp lệnh Thuế thu nhập.
• Người nước ngoài cư trú từ 30 ngày đến 182 ngày: Áp dụng thuế suất phẳng 25% trên tổng thu nhập phát sinh tại Việt Nam.
• Thuế suất đối với thu nhập không thường xuyên: Áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần của Pháp lệnh, ngoại trừ các trường hợp đặc biệt: Thuế suất 5% đối với chuyển giao công nghệ có giá trị trên 2.000.000 đồng/lần; Thuế suất 10% đối với trúng thưởng xổ số, khuyến mại trên 12.500.000 đồng/lần; Thuế suất 5% đối với quà biếu, quà tặng từ nước ngoài trên 2.000.000 đồng/lần.

- Nguyên tắc kê khai, khấu trừ tại nguồn và nộp thuế

Công tác quản lý thu thuế được thực hiện chặt chẽ thông qua cơ chế khấu trừ tại nguồn và trách nhiệm của các bên liên quan:

• Khấu trừ tại nguồn: Tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập có nghĩa vụ khấu trừ tiền thuế trước khi thực hiện chi trả cho đối tượng nộp thuế. Hàng tháng, cơ quan chi trả thực hiện kê khai tạm nộp thuế theo thực tế và thực hiện quyết toán thuế năm.
• Trách nhiệm của cơ quan chi trả thu nhập: Thực hiện đăng ký, kê khai, khấu trừ và nộp thuế đầy đủ vào ngân sách nhà nước; hướng dẫn người nộp thuế kê khai và quyết toán; lưu giữ sổ sách, chứng từ liên quan; cấp biên lai thuế cho người nộp. Cơ quan chi trả được hưởng thù lao 0,5% trên số thuế thu nhập thường xuyên và 1% trên số thuế thu nhập không thường xuyên thu được trước khi nộp ngân sách.
• Quy định đối với người nước ngoài xuất cảnh: Các tổ chức quản lý, chi trả thu nhập có trách nhiệm hướng dẫn và hoàn tất thủ tục nộp thuế cho người nước ngoài trước khi họ làm thủ tục xuất cảnh. Người nước ngoài có nghĩa vụ quyết toán và nộp đủ thuế trước khi rời Việt Nam.

- Chính sách miễn, giảm thuế và xử lý vi phạm

Nghị định quy định các chính sách hỗ trợ và chế tài xử lý vi phạm hành chính về thuế:

• Miễn, giảm thuế: Đối tượng nộp thuế bị thiên tai, địch họa, tai nạn gây thiệt hại đến tài sản, thu nhập và đời sống được xét miễn, giảm thuế tương ứng với mức độ thiệt hại (không vượt quá số thuế phải nộp). Các trường hợp đặc biệt ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế, chính trị, xã hội quốc gia sẽ do Bộ Tài chính trình Thủ tướng Chính phủ quyết định.
• Xử lý vi phạm và khen thưởng: Các hành vi vi phạm pháp luật về thuế thu nhập bị xử lý nghiêm theo quy định của Pháp lệnh. Người có công phát hiện hành vi vi phạm hoặc hỗ trợ cơ quan thuế truy thu thuế được trích thưởng tối đa 5% số tiền thuế thực tế truy thu nộp vào ngân sách nhà nước.
• Ưu tiên áp dụng Điều ước quốc tế: Trường hợp Điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định về thuế thu nhập khác với Nghị định này thì áp dụng theo quy định của Điều ước quốc tế đó.

- Hiệu lực thi hành

Nghị định 78/2001/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2001. Nghị định này thay thế cho các văn bản trước đây bao gồm: Nghị định số 05/CP ngày 20 tháng 01 năm 1995, Nghị định số 30/CP ngày 05 tháng 4 năm 1997 và Nghị định số 170/1999/NĐ-CP ngày 06 tháng 12 năm 1999 của Chính phủ. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết và kiểm tra việc thi hành Nghị định này.