Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12386:2018 về Thực phẩm - Hướng dẫn chung về lấy mẫu là văn bản kỹ thuật quan trọng thiết lập các nguyên tắc, phương pháp và hướng dẫn đồng bộ trong việc lấy mẫu thực phẩm. Tiêu chuẩn này phục vụ trực tiếp cho công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng, an toàn thực phẩm đối với các lô hàng lưu thông trong nước cũng như xuất nhập khẩu.

Đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, các phòng thử nghiệm, tổ chức chứng nhận hợp chuẩn hợp quy, cùng các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu thực phẩm trong việc thiết lập và thực thi phương án lấy mẫu chuẩn hóa.

Nội dung cốt lõi của TCVN 12386:2018 tập trung vào các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết sau đây:

- Lựa chọn phương án lấy mẫu kiểm tra định tính đối với lô hàng riêng lẻ

• Đưa ra các căn cứ và lý do khoa học để lựa chọn phương án lấy mẫu tối ưu khi tiến hành kiểm tra định tính đối với một lô hàng độc lập hoặc các lô hàng riêng lẻ vận chuyển trong hoạt động thương mại quốc tế.
• Thiết lập các quy tắc rõ ràng để quyết định việc chấp nhận hoặc không chấp nhận một lô hàng dựa trên kết quả đánh giá các chỉ tiêu định tính của mẫu thử.

- Phương án lấy mẫu một lần kiểm tra phần trăm không phù hợp

• Hướng dẫn chi tiết cách thức lựa chọn các phương án lấy mẫu một lần nhằm xác định tỷ lệ phần trăm không phù hợp của sản phẩm.
• Phương án này áp dụng đặc thù cho chuỗi các lô hàng tiếp theo được vận chuyển liên tục và có cùng nguồn gốc xuất xứ, giúp tối ưu hóa chi phí và thời gian kiểm nghiệm nhưng vẫn đảm bảo độ tin cậy cao.

- Khuyến cáo phương án lấy mẫu đơn giản trong kiểm tra thường xuyên

• Khuyến nghị áp dụng phương án lấy mẫu đơn giản được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn TCVN 8243 (tương đương ISO 3951) dành cho các tình huống kiểm tra định kỳ, thường xuyên.
• Các phương án lấy mẫu này được đặc trưng bởi giới hạn chất lượng chấp nhận (AQL), trong đó hai mức phổ biến nhất được áp dụng là 0,65% và 6,5%.
• Xác định cụ thể cỡ mẫu cần lấy (ký hiệu là n) và hằng số chấp nhận tương ứng (ký hiệu là K) cho từng trường hợp kiểm tra cụ thể.
• Mỗi phương án lấy mẫu đều đi kèm với bảng xác suất chấp nhận lô hàng tương ứng với tỷ lệ khuyết tật thực tế có trong lô hàng đó.
• Cung cấp biểu đồ tổng hợp đường đặc trưng vận hành (đường OC) cho từng phương án được khuyến cáo, giúp người vận hành dễ dàng trực quan hóa và đánh giá rủi ro của phương án lấy mẫu.

- Quy định về việc rút mẫu thử nghiệm từ mẫu phòng thử nghiệm

• Hướng dẫn quy trình kỹ thuật để rút ra mẫu thử (ký hiệu là nm) có khối lượng quy định từ mỗi mẫu phòng thử nghiệm đã thu thập.
• Đảm bảo mẫu thử được rút ra mang tính đại diện cao nhất cho toàn bộ lô mẫu, phục vụ chính xác cho các bước phân tích, kiểm nghiệm hóa lý hoặc vi sinh tiếp theo.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12386:2018 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành, đóng vai trò là công cụ kỹ thuật chuẩn mực giúp thống nhất hoạt động lấy mẫu thực phẩm, giảm thiểu tranh chấp thương mại và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.