Nghị định 74-CP được ban hành năm 1997 bởi Chính phủ nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 100/CP ngày 18 tháng 12 năm 1993 về kinh doanh bảo hiểm. Văn bản này tập trung điều chỉnh các hoạt động kinh doanh bảo hiểm, quản lý tài chính, hoạt động đại lý và các biện pháp xử lý vi phạm nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia bảo hiểm và thúc đẩy thị trường bảo hiểm phát triển lành mạnh.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định quy định rõ phạm vi áp dụng và các trường hợp loại trừ cụ thể như sau:

• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các doanh nghiệp bảo hiểm, tổ chức môi giới bảo hiểm và đại lý bảo hiểm hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
• Đối tượng loại trừ: Không áp dụng đối với bảo hiểm y tế (ban hành kèm theo Nghị định số 299/HĐBT ngày 15 tháng 8 năm 1992) và bảo hiểm xã hội (ban hành kèm theo Nghị định số 43/CP ngày 22 tháng 6 năm 1993).

Nguyên tắc bảo hộ và quản lý thị trường của Nhà nước

• Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của người được bảo hiểm và lợi ích chính đáng của các doanh nghiệp bảo hiểm, đồng thời khuyến khích mở rộng, phát triển hoạt động kinh doanh bảo hiểm.
• Nghiêm cấm các doanh nghiệp bảo hiểm thông qua các tổ chức, cá nhân để ép buộc mua bảo hiểm dưới mọi hình thức gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người được bảo hiểm.
• Bộ Tài chính có trách nhiệm quy định nguyên tắc hợp tác trong khai thác bảo hiểm nhằm bảo đảm sự phát triển lành mạnh của thị trường.
• Chính phủ chịu trách nhiệm quy định cụ thể các loại nghiệp vụ bảo hiểm bắt buộc.

Quy định về hoạt động tái bảo hiểm

• Các doanh nghiệp bảo hiểm được phép tái bảo hiểm cho các doanh nghiệp khác.
• Trong trường hợp thực hiện tái bảo hiểm cho các tổ chức bảo hiểm ở nước ngoài, doanh nghiệp bảo hiểm bắt buộc phải tái bảo hiểm một phần trách nhiệm theo hợp đồng đó cho Công ty Tái bảo hiểm Quốc gia Việt Nam. Việc này phải thực hiện trên cơ sở bảo đảm lợi ích bình đẳng giữa hai bên, phù hợp với khả năng của Công ty Tái bảo hiểm Quốc gia Việt Nam và theo hướng dẫn của Bộ Tài chính.

Yêu cầu về tài chính, đầu tư và thay đổi nhân sự

• Đảm bảo vốn và tài chính: Trong suốt quá trình hoạt động, doanh nghiệp bảo hiểm phải luôn đảm bảo vốn điều lệ không thấp hơn mức vốn pháp định và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tài chính theo hướng dẫn của Bộ Tài chính để thực hiện cam kết với người được bảo hiểm.
• Hoạt động đầu tư: Doanh nghiệp bảo hiểm được phép đầu tư vốn và tài sản vào các loại hình kinh doanh, hình thức đầu tư khác nhau nhằm bảo đảm an toàn, hiệu quả. Tuy nhiên, hoạt động đầu tư phải đáp ứng được yêu cầu thanh toán thường xuyên cho việc chi trả bồi thường hoặc tiền bảo hiểm.
• Thay đổi nhân sự: Bổ sung quy định yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm phải báo cáo hoặc xin phép khi có sự "Thay đổi người điều hành".

Quản lý quy tắc, điều khoản và biểu phí bảo hiểm

Nghị định phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm đối với từng loại nghiệp vụ bảo hiểm:

• Đối với nghiệp vụ bảo hiểm bắt buộc: Doanh nghiệp bảo hiểm bắt buộc phải tuân thủ đúng quy tắc, điều khoản, biểu phí hoặc khung mức phí bảo hiểm do Bộ Tài chính ban hành.
• Đối với nghiệp vụ bảo hiểm liên quan đến con người: Doanh nghiệp bảo hiểm phải trình và được Bộ Tài chính phê chuẩn quy tắc, điều khoản bảo hiểm; đồng thời phải đăng ký biểu phí bảo hiểm với Bộ Tài chính trước khi áp dụng.
• Đối với các nghiệp vụ bảo hiểm khác: Doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm báo cáo Bộ Tài chính về quy tắc, điều khoản và biểu phí bảo hiểm trước khi chính thức áp dụng.

Điều kiện và giới hạn hoạt động của đại lý bảo hiểm

Hoạt động đại lý bảo hiểm phải được thực hiện trên cơ sở hợp đồng đại lý ký kết với doanh nghiệp bảo hiểm và tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt:

• Điều kiện đối với cá nhân làm đại lý bảo hiểm: Phải là công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, cư trú hợp pháp tại Việt Nam; có bằng tốt nghiệp phổ thông trung học trở lên; đã hoàn thành khóa đào tạo đại lý bảo hiểm do doanh nghiệp bảo hiểm hoặc cơ quan có thẩm quyền tổ chức; và đã ký hợp đồng đại lý.
• Các trường hợp không được làm đại lý bảo hiểm: Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang thi hành án; cán bộ, công nhân viên của chính doanh nghiệp bảo hiểm đó, hoặc của đơn vị tham gia bảo hiểm, hoặc của người được bảo hiểm.
• Nguyên tắc hoạt động của đại lý: Doanh nghiệp bảo hiểm chịu trách nhiệm về hoạt động của đại lý do mình chỉ định. Đại lý không được nhận làm đại lý cho doanh nghiệp bảo hiểm khác nếu không có thỏa thuận riêng bằng văn bản.
• Chi trả hoa hồng: Việc chi trả hoa hồng đại lý phải thực hiện theo đúng quy định của Bộ Tài chính. Nghiêm cấm doanh nghiệp bảo hiểm chi trả hoa hồng trực tiếp cho người tham gia bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm. Bộ Tài chính có thẩm quyền ban hành Quy chế hoạt động đại lý bảo hiểm.

Biện pháp xử lý vi phạm trong kinh doanh bảo hiểm

• Doanh nghiệp bảo hiểm, tổ chức môi giới và đại lý bảo hiểm vi phạm nội dung Giấy chứng nhận hoặc các quy định tại Nghị định 100/CP và Nghị định này, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người được bảo hiểm thì tùy theo mức độ sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, bồi thường thiệt hại hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Đối với các vi phạm nghiêm trọng ảnh hưởng đến quyền lợi của người được bảo hiểm, Bộ Tài chính có quyền áp dụng các biện pháp khẩn cấp bao gồm: Buộc tăng tài sản có; hạn chế phạm vi và lĩnh vực hoạt động; yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phong tỏa tài sản; hoặc yêu cầu tổ chức bảo hiểm thay đổi người điều hành, thành viên Hội đồng quản trị.

Hiệu lực thi hành

• Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.
• Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.