Nghị định 49/2016/NĐ-CP do Chính phủ ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 109/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý giá, phí, lệ phí, hóa đơn. Văn bản này tập trung điều chỉnh, hoàn thiện các chế tài xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả và phân định rõ thẩm quyền xử lý vi phạm nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong các lĩnh vực tài chính cốt lõi.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý giá, phí, lệ phí và hóa đơn trên lãnh thổ Việt Nam; các cơ quan, người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan.

- Sửa đổi, bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý giá

• Biện pháp khắc phục hậu quả chung: Bổ sung các biện pháp như buộc nộp vào Quỹ bình ổn giá số tiền trích lập, sử dụng, hạch toán và kết chuyển không đúng; nộp ngân sách nhà nước số tiền có được do hành vi vi phạm; trả lại khách hàng số tiền chênh lệch do bán cao hơn mức giá quy định; dừng thực hiện mức giá bán hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân tự quy định; buộc thực hiện kê khai hoặc đăng ký đối với mức giá đang áp dụng; tiêu hủy hoặc tịch thu tiêu hủy ấn phẩm có nội dung thông tin sai phạm; hủy kết quả thẩm định giá tại chứng thư thẩm định giá; thu hồi và không công nhận các chứng chỉ, giấy chứng nhận đào tạo nghiệp vụ chuyên ngành thẩm định giá cấp sai quy định.
• Vi phạm về Quỹ bình ổn giá: Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi trích lập, sử dụng, kết chuyển hoặc hạch toán Quỹ bình ổn giá không đúng quy định. Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng đối với hành vi không kết chuyển hoặc không trích lập Quỹ bình ổn giá. Đồng thời buộc khắc phục hậu quả bằng cách nộp lại đầy đủ số tiền sai phạm kèm lãi phát sinh (nếu có) vào Quỹ bình ổn giá.
• Hành vi không chấp hành đúng giá do cơ quan, người có thẩm quyền quy định: Mức phạt tiền dao động từ 10.000.000 đồng đến 35.000.000 đồng tùy thuộc vào cấp thẩm quyền ban hành giá bị vi phạm (Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Bộ trưởng/Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, hoặc Chính phủ/Thủ tướng Chính phủ). Người vi phạm buộc phải trả lại cho khách hàng toàn bộ tiền chênh lệch hoặc nộp vào ngân sách nhà nước nếu không xác định được khách hàng.
• Vi phạm về kê khai giá, đăng ký giá hàng hóa, dịch vụ: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi kê khai thiếu nội dung sau khi đã được nhắc nhở. Phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi không thông báo điều chỉnh giá hoặc áp dụng giá kê khai không đúng thời hạn. Đối với hành vi không kê khai giá hoặc không đăng ký giá, mức phạt tối đa lên đến 25.000.000 đồng (đối với kê khai) và 30.000.000 đồng (đối với đăng ký) tùy thuộc vào số lượng hàng hóa, dịch vụ vi phạm và yếu tố tái phạm.
• Vi phạm về niêm yết giá: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi không niêm yết giá hoặc niêm yết không rõ ràng gây nhầm lẫn. Phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng nếu tái phạm nhiều lần hoặc niêm yết sai giá đối với hàng hóa thuộc danh mục Nhà nước định giá.
• Đưa tin thất thiệt về thị trường, giá cả: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi bịa đặt, loan tin không đúng sự thật gây hoang mang dư luận và bất ổn thị trường (trừ trường hợp vi phạm trên phương tiện thông tin đại chúng sẽ bị xử lý theo pháp luật về báo chí, xuất bản).
• Vi phạm về cung cấp thông tin và Cơ sở dữ liệu về giá: Phạt tiền đến 12.000.000 đồng đối với hành vi chậm cung cấp báo cáo định kỳ, số liệu về giá. Phạt cảnh cáo đến 10.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm liên quan đến việc xây dựng, khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá (như cung cấp thông tin sai lệch, sử dụng dữ liệu sai mục đích, truy cập trái phép phá hoại dữ liệu).
• Vi phạm của đơn vị đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thẩm định giá: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm quy trình tổ chức lớp học, chương trình đào tạo, bố trí giảng viên không đủ chuẩn, cấp chứng chỉ cho người không đủ điều kiện hoặc không thực tế tham gia học, mở lớp khi chưa được phép. Áp dụng hình thức xử phạt bổ sung đình chỉ hoạt động đào tạo từ 01 đến 09 tháng và buộc thu hồi chứng chỉ cấp sai quy định, hoàn trả chi phí cho học viên.
• Thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực giá: Quy định chi tiết thẩm quyền xử phạt của Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành giá (phạt tiền đến 200.000.000 đồng đối với tổ chức, 105.000.000 đồng đối với cá nhân), Chủ tịch UBND cấp tỉnh (phạt tiền đến mức tối đa), Chủ tịch UBND cấp huyện (phạt tiền đến 50.000.000 đồng) và Chủ tịch UBND cấp xã (phạt tiền đến 5.000.000 đồng).

- Sửa đổi, bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí, lệ phí

• Vi phạm quy định công khai chế độ thu: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi không công khai chế độ thu phí, lệ phí hoặc niêm yết không rõ ràng gây nhầm lẫn cho người nộp.
• Vi phạm quy định về nộp phí, lệ phí: Phạt cảnh cáo đối với hành vi không thực hiện đúng thông báo nộp tiền. Phạt tiền từ 1 đến 3 lần số tiền phí, lệ phí gian lận, trốn nộp (mức phạt tối đa là 50.000.000 đồng) và buộc nộp đủ số tiền trốn nộp.
• Vi phạm quy định về mức phí, lệ phí: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi thu phí, lệ phí không đúng mức quy định, tùy thuộc vào tổng số tiền vi phạm. Hình thức xử phạt bổ sung là tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động từ 03 đến 06 tháng; đồng thời buộc hoàn trả toàn bộ số tiền thu sai cho người nộp hoặc nộp vào ngân sách nhà nước nếu không xác định được người nộp.
• Hành vi làm mất, cho, bán chứng từ thu phí, lệ phí: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 500.000 đồng đối với hành vi làm mất chứng từ không có mệnh giá (tùy thuộc vào số lần vi phạm và loại liên chứng từ). Đối với chứng từ có mệnh giá, mức phạt tối đa bằng mệnh giá in trên chứng từ (tối thiểu 50.000 đồng). Hành vi cho, bán chứng từ đã sử dụng bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến dưới 8.000.000 đồng tùy theo giá trị ghi trên chứng từ; buộc nộp lại số tiền thu lợi bất chính vào ngân sách nhà nước.

- Sửa đổi, bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý hóa đơn

• Vi phạm về đặt in hóa đơn: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.500.000 đồng đối với hành vi đặt in hóa đơn không ký hợp đồng bằng văn bản. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi đặt in hóa đơn khi cơ quan thuế đã thông báo không đủ điều kiện; buộc hủy các hóa đơn đặt in sai quy định.
• Vi phạm về phát hành hóa đơn: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.500.000 đồng đối với hành vi nộp thông báo điều chỉnh thông tin phát hành hóa đơn chậm từ 10 ngày trở lên hoặc sử dụng hóa đơn đã thông báo phát hành nhưng chưa đến thời hạn sử dụng. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi lập thông báo phát hành không đầy đủ nội dung, không niêm yết thông báo phát hành hoặc nộp thông báo điều chỉnh chậm sau 20 ngày.
• Vi phạm về lập và làm mất, cháy, hỏng hóa đơn: Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với các hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm, không theo thứ tự, ngày ghi trên hóa đơn trước ngày mua hóa đơn, lập hóa đơn nhưng không giao cho người mua, không lập bảng kê/hóa đơn tổng hợp, lập sai loại hóa đơn đã giao hoặc kê khai thuế. Mức phạt này cũng áp dụng đối với hành vi làm mất, cháy, hỏng hóa đơn đã phát hành nhưng chưa lập hoặc hóa đơn đã lập (liên giao cho khách hàng) nhưng khách hàng chưa nhận được.
• Các trường hợp giảm nhẹ hoặc miễn phạt đối với hóa đơn: Không xử phạt tiền nếu mất, cháy, hỏng hóa đơn do thiên tai, hỏa hoạn hoặc sự kiện bất ngờ, bất khả kháng. Trường hợp mất hóa đơn liên giao cho khách hàng nhưng người bán và người mua đã lập biên bản, người bán đã kê khai nộp thuế và có chứng từ chứng minh mua bán: phạt ở mức tối thiểu của khung tiền phạt nếu có 01 tình tiết giảm nhẹ, phạt cảnh cáo nếu có từ 02 tình tiết giảm nhẹ. Người bán hoặc người mua không bị phạt tiền nếu tìm lại được hóa đơn đã mất trước khi cơ quan thuế ban hành quyết định xử phạt.
• Vi phạm về báo cáo hóa đơn: Phạt tiền từ 200.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi lập sai hoặc không đầy đủ nội dung báo cáo gửi cơ quan thuế. Miễn phạt tiền nếu tổ chức, cá nhân tự phát hiện sai sót và nộp báo cáo thay thế trước khi cơ quan thuế ban hành quyết định thanh tra, kiểm tra thuế tại trụ sở.
• Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn của Chủ tịch UBND các cấp: Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt cảnh cáo và phạt tiền đến 5.000.000 đồng. Chủ tịch UBND cấp huyện có quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 25.000.000 đồng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 50.000.000 đồng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

- Hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp

• Thời điểm có hiệu lực: Nghị định 49/2016/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 8 năm 2016.
• Quy định chuyển tiếp: Các hành vi vi phạm xảy ra trước ngày Nghị định này có hiệu lực thì áp dụng quy định xử lý vi phạm tại thời điểm xảy ra hành vi đó. Tuy nhiên, trường hợp mức xử phạt đối với cùng một hành vi quy định tại Nghị định này nhẹ hơn mức xử phạt quy định tại các Nghị định trước thì áp dụng mức xử phạt nhẹ hơn của Nghị định này (kể cả trường hợp đã lập biên bản nhưng chưa ra quyết định xử lý hoặc đang trong thời hạn giải quyết khiếu nại).
• Trách nhiệm tổ chức thực hiện: Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các tổ chức, cá nhân liên quan chịu trách nhiệm thi hành.