Nghị định số 109/2013/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về giá, phí, lệ phí và hóa đơn, bao gồm các hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, mức phạt tiền, biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt cụ thể.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Nghị định quy định về các hành vi vi phạm hành chính; hình thức xử phạt, mức phạt tiền, biện pháp khắc phục hậu quả đối với từng hành vi vi phạm hành chính; thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về giá, phí, lệ phí, hóa đơn. Các hành vi vi phạm hành chính liên quan đến các lĩnh vực này được quy định tại các Nghị định khác của Chính phủ thì áp dụng quy định tại các Nghị định đó để xử phạt.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý giá, phí, lệ phí, hóa đơn; tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và các đối tượng khác có liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định này.

Hình thức xử phạt, mức phạt tối đa và nguyên tắc áp dụng

• Hình thức xử phạt chính: Phạt cảnh cáo (áp dụng đối với hành vi vi phạm không gây hậu quả nghiêm trọng hoặc hành vi vi phạm lần đầu) và phạt tiền.
• Mức phạt tiền tối đa: Đối với cá nhân, mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực quản lý giá là 150.000.000 đồng; trong lĩnh vực quản lý phí, lệ phí, hóa đơn là 50.000.000 đồng. Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính thì mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân.
• Hình thức xử phạt bổ sung: Tước Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá; tước Thẻ thẩm định viên về giá; đình chỉ hoạt động kinh doanh dịch vụ thẩm định giá; đình chỉ hoạt động đào tạo, cấp chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ thẩm định giá; đình chỉ quyền tự in hóa đơn, quyền khởi tạo hóa đơn điện tử; đình chỉ in hóa đơn.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp vào Quỹ bình ổn giá số tiền do sử dụng không đúng hoặc không trích lập; nộp ngân sách nhà nước số tiền có được do hành vi vi phạm; trả lại khách hàng số tiền chênh lệch do bán cao hơn mức giá quy định; dừng thực hiện mức giá bán hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân tự quy định; cải chính thông tin sai lệch; tiêu hủy hoặc tịch thu tiêu hủy ấn phẩm có nội dung thông tin sai phạm; hủy kết quả thẩm định giá; hủy chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ thẩm định giá; hoàn trả tiền phí, lệ phí cho người nộp; hủy các hóa đơn vi phạm; thực hiện thủ tục phát hành hóa đơn theo quy định.
• Thời hiệu xử phạt: Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa đơn là 01 năm; trong lĩnh vực giá, phí, lệ phí là 02 năm. Đối với hành vi vi phạm hành chính về hóa đơn dẫn đến trốn thuế, gian lận thuế, nộp chậm tiền thuế, khai thiếu nghĩa vụ thuế thì thời hiệu xử phạt áp dụng theo quy định của pháp luật về thuế.

Hành vi vi phạm và mức xử phạt trong lĩnh vực quản lý giá

• Hành vi vi phạm quy định về bình ổn giá: Phạt cảnh cáo đến phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chậm báo cáo phục vụ công tác bình ổn giá tùy theo số ngày chậm trễ. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi thực hiện không đúng biện pháp bình ổn giá; từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi không thực hiện biện pháp bình ổn giá. Hành vi trích lập hoặc sử dụng Quỹ bình ổn giá không đúng quy định bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng; hành vi không trích lập Quỹ bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng.
• Hành vi vi phạm chính sách trợ giá, trợ cước: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi khai man, khai khống hồ sơ thanh toán để nhận tiền trợ giá, trợ cước hoặc sử dụng không đúng mục đích, không đúng đối tượng khoản tiền hỗ trợ này.
• Hành vi vi phạm quy định về hiệp thương giá: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi từ chối mua, bán hàng hóa, dịch vụ theo giá tạm thời hoặc không báo cáo với cơ quan tổ chức hiệp thương khi đã thống nhất được giá. Phạt từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi không thực hiện hiệp thương giá theo yêu cầu.
• Hành vi không chấp hành đúng giá do cơ quan có thẩm quyền quyết định: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 35.000.000 đồng đối với hành vi bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ không đúng với mức giá cụ thể, không nằm trong khung giá, cao hơn mức tối đa hoặc thấp hơn mức tối thiểu do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, hoặc Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định.
• Hành vi vi phạm về lập phương án giá: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi lập phương án giá không đúng phương pháp định giá; từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi không lập phương án giá theo yêu cầu.
• Hành vi vi phạm về giá trong kinh doanh xuất khẩu gạo: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi không báo cáo giá mua thóc gạo, gian lận khai báo giá xuất khẩu hoặc báo cáo sai lượng tồn kho dự trữ. Phạt từ 80.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng đối với hành vi xuất khẩu gạo thấp hơn giá sàn do cơ quan có thẩm quyền công bố.
• Hành vi vi phạm về đăng ký giá, kê khai giá: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với các hành vi kê khai sai mẫu, xây dựng mức giá đăng ký sai hướng dẫn, không kê khai giá hoặc không đăng ký giá với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Hành vi vi phạm về công khai thông tin giá: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với hành vi không niêm yết giá hoặc niêm yết không rõ ràng gây nhầm lẫn. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi bán cao hơn giá niêm yết thông thường; từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hàng hóa thuộc danh mục bình ổn giá, hạn chế kinh doanh hoặc kinh doanh có điều kiện. Phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi không công khai về Quỹ bình ổn giá theo yêu cầu.
• Hành vi tăng hoặc giảm giá hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng tùy thuộc vào tổng giá trị hàng hóa, dịch vụ vi phạm đối với hành vi tự ý tăng giá bán cao hơn mức đã kê khai, đăng ký hoặc không chấp hành yêu cầu đình chỉ áp dụng mức giá mới. Phạt từ 25.000.000 đồng đến 55.000.000 đồng đối với hành vi tăng hoặc giảm giá bất hợp lý khi kiểm tra yếu tố hình thành giá.
• Hành vi đưa tin thất thiệt về thị trường, giá cả: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi bịa đặt, loan tin không đúng sự thật gây hoang mang dư luận; phạt từ 75.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng nếu hành vi này được thực hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng như báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.
• Hành vi gian lận về giá và lợi dụng hoàn cảnh đặc biệt: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi gian lận về giá bằng cách thay đổi nội dung cam kết mà không báo trước cho khách hàng; hoặc hành vi lợi dụng khủng hoảng kinh tế, thiên tai, dịch bệnh để định giá mua, bán bất hợp lý.

Hành vi vi phạm trong hoạt động thẩm định giá

• Đối với doanh nghiệp thẩm định giá: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với các hành vi chậm thông báo cho Bộ Tài chính về thay đổi điều kiện kinh doanh, danh sách thẩm định viên, hoặc chậm nộp báo cáo định kỳ. Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi không thông báo thay đổi, không báo cáo, hoặc thực hiện thẩm định giá không có hợp đồng/văn bản yêu cầu. Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh, tiết lộ thông tin khách hàng, sửa chữa hồ sơ, không tuân thủ quy trình, phương pháp thẩm định giá hoặc không lưu trữ hồ sơ đúng quy định. Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng đối với hành vi giả mạo, thuê mượn thẻ, nhận tiền ngoài hợp đồng, phát hành chứng thư sai đối tượng ký, hoặc làm sai lệch hồ sơ tài sản. Phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 260.000.000 đồng đối với hành vi không mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, thông đồng làm sai lệch kết quả, hoặc làm sai lệch hồ sơ dẫn đến kết quả thẩm định giá chênh lệch vượt mức cho phép (10% đối với bất động sản/thiết bị, 15% đối với vật tư/hàng hóa).
• Đối với thẩm định viên về giá: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi tiết lộ thông tin hoặc nhận lợi ích ngoài hợp đồng. Phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy trình, phương pháp thẩm định giá. Phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi giả mạo, cho thuê mượn thẻ, đăng ký hành nghề tại nhiều doanh nghiệp cùng lúc hoặc ký chứng thư không đúng nơi đăng ký. Phạt từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng đối với hành vi thông đồng làm sai lệch kết quả hoặc thẩm định giá cho đơn vị có quan hệ gia đình, góp vốn.
• Đối với người có tài sản và người sử dụng kết quả thẩm định giá: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với các hành vi lựa chọn tổ chức không đủ điều kiện, sử dụng sai mục đích kết quả, cung cấp thông tin không trung thực, hoặc mua chuộc, thông đồng làm sai lệch kết quả.
• Đối với tổ chức đào tạo nghiệp vụ thẩm định giá: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với các hành vi chậm gửi hồ sơ, báo cáo; vi phạm quy định về chương trình, giảng viên; hoặc cấp chứng chỉ cho người không đạt yêu cầu hoặc không tham gia khóa học thực tế.

Hành vi vi phạm và mức xử phạt trong lĩnh vực phí, lệ phí

• Vi phạm về đăng ký, kê khai, công khai phí, lệ phí: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi chậm đăng ký, kê khai, khai không đúng hoặc không đăng ký, kê khai thu nộp phí, lệ phí. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi không công khai hoặc công khai không đúng quy định về chế độ thu.
• Vi phạm về nộp phí, lệ phí: Phạt cảnh cáo đối với hành vi không thực hiện đúng thông báo nộp tiền. Phạt tiền từ 1 đến 3 lần số tiền phí, lệ phí gian lận, trốn nộp (mức phạt tối đa là 50.000.000 đồng).
• Vi phạm về mức phí, lệ phí và miễn giảm: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 50.000.000 đồng tùy thuộc vào quy mô số tiền vi phạm đối với hành vi thu phí, lệ phí không đúng mức quy định. Đối với hành vi khai man hồ sơ để được miễn, giảm phí, lệ phí, mức phạt là 20% số tiền được miễn, giảm (tối thiểu 500.000 đồng, tối đa 50.000.000 đồng).
• Vi phạm về quản lý, sử dụng tiền phí, lệ phí và chứng từ: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng tiền phí, lệ phí thuộc ngân sách nhà nước sai quy định. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với hành vi in chứng từ không đúng quy định hoặc trùng số. Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm về đăng ký, lập, sử dụng chứng từ thu phí, lệ phí (lập khống, tẩy xóa, sử dụng chứng từ giả, chứng từ hết hạn). Hành vi làm mất, cho, bán chứng từ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền lên đến 8.000.000 đồng tùy trường hợp.

Hành vi vi phạm và mức xử phạt trong lĩnh vực quản lý hóa đơn

• Vi phạm về tự in và khởi tạo hóa đơn điện tử: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi tự in, khởi tạo hóa đơn không đủ nội dung. Phạt từ 4.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với hành vi tự in, khởi tạo khi không đủ điều kiện hoặc cung cấp phần mềm không đảm bảo nguyên tắc. Phạt từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi tự in hóa đơn giả hoặc khởi tạo hóa đơn điện tử giả.
• Vi phạm về đặt in hóa đơn và in hóa đơn đặt in: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 18.000.000 đồng đối với hành vi không ký hợp đồng in bằng văn bản, không thanh lý hợp đồng, không hủy hóa đơn thừa/hỏng, hoặc không khai báo mất hóa đơn trước khi phát hành. Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 45.000.000 đồng đối với hành vi cho, bán hóa đơn đặt in chưa phát hành. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi đặt in hóa đơn giả hoặc in hóa đơn giả.
• Vi phạm về mua, phát hành hóa đơn: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi không hủy hóa đơn mua đã hết hạn sử dụng hoặc lập Thông báo phát hành không đầy đủ nội dung. Phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 18.000.000 đồng đối với hành vi không khai báo mất hóa đơn đã mua hoặc không lập Thông báo phát hành trước khi sử dụng. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi cho, bán hóa đơn đã mua nhưng chưa lập.
• Vi phạm về sử dụng hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ: Phạt tiền từ 200.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi không lập đủ nội dung bắt buộc. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi không hủy hóa đơn chưa lập không còn giá trị sử dụng. Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm, không theo thứ tự, lập trước ngày mua hóa đơn, lập nhưng không giao cho người mua, hoặc lập sai loại hóa đơn. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi làm mất, cháy, hỏng hóa đơn đã phát hành hoặc không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ từ 200.000 đồng trở lên. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc sử dụng bất hợp pháp hóa đơn.
• Vi phạm về sử dụng hóa đơn của người mua: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi làm mất, cháy, hỏng hóa đơn đã lập (liên giao cho người mua) để hạch toán, kê khai thuế. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc sử dụng bất hợp pháp hóa đơn.
• Vi phạm về lập, gửi thông báo và báo cáo thuế: Phạt tiền từ 200.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi lập sai hoặc không đầy đủ nội dung báo cáo gửi cơ quan thuế. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi nộp chậm báo cáo sau 10 ngày; từ 4.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với hành vi không nộp báo cáo (chậm quá 20 ngày).

Thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính

• Thẩm quyền lập biên bản: Người có thẩm quyền xử phạt đang thi hành công vụ và công chức đang thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực quản lý giá, quản lý thị trường, phí, lệ phí, hóa đơn có quyền lập biên bản vi phạm hành chính.
• Thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực giá: Thuộc về Chánh Thanh tra Bộ Tài chính (phạt tiền đến mức cao nhất), Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành giá (phạt đến 200.000.000 đồng), Chánh Thanh tra Sở Tài chính (phạt đến 50.000.000 đồng), Thanh tra viên, Chánh Thanh tra bộ/ngành tương đương, người có thẩm quyền của cơ quan quản lý thị trường, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp (cấp tỉnh phạt toàn bộ, cấp huyện và cấp xã phạt đối với hành vi niêm yết giá tại Điều 12).
• Thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực phí, lệ phí: Thuộc về Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp (cấp xã phạt đến 5.000.000 đồng, cấp huyện và cấp tỉnh phạt đến 25.000.000 đồng và 50.000.000 đồng); cơ quan Thuế (Công chức thuế phạt đến 500.000 đồng, Đội trưởng Đội thuế phạt đến 2.500.000 đồng, Chi cục trưởng Chi cục Thuế phạt đến 25.000.000 đồng, Cục trưởng và Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế phạt đến 50.000.000 đồng); Thanh tra chuyên ngành (Thanh tra viên phạt đến 500.000 đồng, Chánh Thanh tra sở phạt đến 25.000.000 đồng, Chánh Thanh tra bộ phạt đến 50.000.000 đồng).
• Thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực hóa đơn: Thuộc về cơ quan Thuế bao gồm Công chức thuế (phạt đến 500.000 đồng), Đội trưởng Đội thuế (phạt đến 2.500.000 đồng), Chi cục trưởng Chi cục Thuế (phạt đến 25.000.000 đồng), Cục trưởng Cục Thuế (phạt đến 70.000.000 đồng). Trường hợp vận chuyển hàng hóa không có hóa đơn hợp pháp, ngoài phạt hành chính về hóa đơn còn bị xử phạt về hành vi trốn thuế. Nếu có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ phải được chuyển ngay cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

Nghị định số 109/2013/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 09 tháng 11 năm 2013. Nghị định này thay thế cho các văn bản sau:

• Nghị định số 106/2003/NĐ-CP ngày 23 tháng 9 năm 2003 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí, lệ phí;
• Nghị định số 84/2011/NĐ-CP ngày 20 tháng 9 năm 2011 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giá;
• Chương V Nghị định số 51/2010/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2010 của Chính phủ quy định về hóa đơn bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ.

Các quy định khác không nêu tại Nghị định này được thực hiện theo quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành.