Nghị định số 25/2013/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải, bao gồm chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt và nước thải công nghiệp nhằm mục đích phòng ngừa, hạn chế và kiểm soát ô nhiễm môi trường nước.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng chịu phí

Nghị định này áp dụng đối với mọi hành vi xả nước thải ra môi trường trên lãnh thổ Việt Nam. Đối tượng chịu phí bảo vệ môi trường được chia làm hai nhóm chính:

• Nước thải công nghiệp: Là nước thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất, cơ sở chế biến nông sản, lâm sản, thủy sản xả thải ra môi trường.
• Nước thải sinh hoạt: Là nước thải từ các hộ gia đình, cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang, tổ chức hoặc các cơ sở dịch vụ khác không thuộc đối tượng nước thải công nghiệp.

Người nộp phí và các trường hợp miễn phí

Người nộp phí là các tổ chức, cá nhân xả nước thải ra môi trường. Trường hợp tổ chức, cá nhân xả nước thải vào hệ thống thoát nước chung và đã nộp phí thoát nước thì đơn vị quản lý, vận hành hệ thống thoát nước sẽ là người nộp phí bảo vệ môi trường đối với lượng nước thải đã tiếp nhận và thải ra ngoài. Đối với các cơ sở sản xuất, chế biến nông, lâm, thủy sản sử dụng nguồn nước sạch từ đơn vị cung cấp nước thì chỉ phải nộp phí nước thải công nghiệp và được miễn nộp phí nước thải sinh hoạt.

Nghị định quy định cụ thể các trường hợp không phải chịu phí bảo vệ môi trường bao gồm:

• Nước xả ra từ các nhà máy thủy điện, nước tuần hoàn trong các cơ sở sản xuất, chế biến mà không thải trực tiếp ra môi trường.
• Nước biển dùng vào sản xuất muối xả ra.
• Nước thải sinh hoạt của hộ gia đình ở địa bàn đang được Nhà nước thực hiện chế độ bù giá để có giá nước phù hợp với đời sống kinh tế - xã hội.
• Nước thải sinh hoạt của hộ gia đình ở các xã thuộc vùng nông thôn và những nơi chưa có hệ thống cấp nước sạch.
• Nước làm mát thiết bị, máy móc không trực tiếp tiếp xúc với các chất gây ô nhiễm và có đường thoát riêng.
• Nước mưa tự nhiên chảy tràn.

Mức thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải

Mức thu phí được quy định chi tiết cho từng loại nước thải như sau:

• Đối với nước thải sinh hoạt: Mức thu được tính theo tỷ lệ phần trăm (%) trên giá bán của 1 m3 nước sạch, tối đa không quá 10% giá bán nước sạch chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng (VAT). Đối với hộ gia đình, tổ chức tự khai thác nước để sử dụng (trừ vùng nông thôn chưa có nước sạch), Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sẽ quy định mức phí tương ứng với số phí trung bình một người sử dụng nước từ hệ thống nước sạch phải nộp tại địa phương.
• Đối với nước thải công nghiệp không chứa kim loại nặng: Áp dụng công thức tính phí F = f + C. Trong đó, f là mức phí cố định theo quy định của Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trường nhưng tối đa không quá 2.500.000 đồng/năm. C là phí biến đổi tính theo tổng lượng nước thải và hàm lượng của 2 chất gây ô nhiễm là nhu cầu ô xy hóa học (COD) với mức thu từ 1.000 đến 3.000 đồng/kg và chất rắn lơ lửng (TSS) với mức thu từ 1.200 đến 3.200 đồng/kg.
• Đối với nước thải công nghiệp chứa kim loại nặng: Áp dụng công thức tính phí F = (f x K) + C. Trong đó, K là hệ số tính phí theo khối lượng nước thải chứa kim loại nặng của các cơ sở sản xuất, chế biến thuộc danh mục do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành. Hệ số K được xác định cụ thể: Lượng nước thải dưới 30 m3/ngày đêm áp dụng K = 2; từ 30 m3 đến 100 m3 áp dụng K = 6; từ trên 100 m3 đến 150 m3 áp dụng K = 9; từ trên 150 m3 đến 200 m3 áp dụng K = 12; từ trên 200 m3 đến 250 m3 áp dụng K = 15; từ trên 250 m3 đến 300 m3 áp dụng K = 18; trên 300 m3 áp dụng K = 21. Trường hợp cơ sở xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt thì áp dụng hệ số K = 1.
• Các cơ sở sản xuất, chế biến có khối lượng nước thải dưới 30 m3/ngày đêm thì không phải áp dụng mức phí biến đổi (chỉ nộp phí cố định).

Thẩm quyền quy định mức phí

• Hội đồng nhân dân cấp tỉnh: Quyết định cụ thể mức thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt áp dụng cho từng địa bàn, từng loại đối tượng tại địa phương dựa trên khung quy định và tình hình kinh tế - xã hội thực tế.
• Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường: Quy định cụ thể mức thu phí cố định và mức thu đối với từng chất gây ô nhiễm trong nước thải công nghiệp, đồng thời hướng dẫn phương thức xác định số phí phải nộp.
• Bộ Tài nguyên và Môi trường: Căn cứ vào tình hình thực tế để sửa đổi, bổ sung Danh mục lĩnh vực, ngành sản xuất có nước thải chứa kim loại nặng.

Quản lý và sử dụng nguồn phí thu được

Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải là khoản thu thuộc ngân sách nhà nước và được phân bổ sử dụng như sau:

• Để lại một phần số phí thu được cho cơ quan, đơn vị trực tiếp tổ chức thu phí để trang trải chi phí hoạt động thu phí, chi phí đánh giá, lấy mẫu phân tích nước thải phục vụ thẩm định và kiểm tra.
• Phần phí còn lại được nộp toàn bộ vào ngân sách địa phương để sử dụng trực tiếp cho công tác bảo vệ môi trường, bổ sung vốn hoạt động cho Quỹ Bảo vệ môi trường của địa phương nhằm phòng ngừa, hạn chế, kiểm soát ô nhiễm nước thải và đầu tư công nghệ xử lý ô nhiễm nước.

Tổ chức thu phí và trách nhiệm của các cơ quan địa phương

Công tác tổ chức thu phí được phân chia rõ ràng giữa hai loại nước thải:

• Đối với nước thải sinh hoạt: Người nộp phí thanh toán cùng hóa đơn tiền nước sạch cho đơn vị cung cấp nước. Hàng tháng, đơn vị cung cấp nước sạch có trách nhiệm nộp số tiền phí đã thu vào ngân sách nhà nước sau khi trừ đi phần được để lại.
• Đối với nước thải công nghiệp: Người nộp phí thực hiện kê khai phí biến đổi theo quý và phí cố định theo năm với Sở Tài nguyên và Môi trường. Thời hạn nộp phí cố định đối với cơ sở dưới 30 m3/ngày đêm không muộn hơn ngày cuối cùng của quý đầu tiên trong năm. Tiền phí được nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước địa phương. Hàng năm, việc quyết toán thu nộp phí phải được thực hiện với cơ quan thuế trong vòng 60 ngày kể từ ngày 01 tháng 01 của năm tài chính tiếp theo.

Trách nhiệm của các cơ quan liên quan tại địa phương bao gồm:

• Sở Tài nguyên và Môi trường: Phối hợp phân loại đối tượng nộp phí, thẩm định tờ khai, ra thông báo nộp phí, quyết toán phí nước thải công nghiệp và có thể báo cáo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phân cấp cho Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện thực hiện thu phí.
• Cơ quan thuế: Kiểm tra, đôn đốc và quyết toán việc thu, nộp, quản lý sử dụng tiền phí của đơn vị cấp nước và cơ quan tài nguyên môi trường.
• Sở Tài chính: Phối hợp tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp ban hành quy định mức phí tại địa phương.
• Đơn vị cung cấp nước sạch: Phối hợp thu phí, tổng hợp số liệu và thông báo định kỳ cho Sở Tài nguyên và Môi trường.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

Nghị định 25/2013/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2013. Nghị định này thay thế cho các Nghị định trước đây của Chính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải bao gồm: Nghị định số 67/2003/NĐ-CP ngày 13 tháng 6 năm 2003, Nghị định số 04/2007/NĐ-CP ngày 08 tháng 01 năm 2007 và Nghị định số 26/2010/NĐ-CP ngày 22 tháng 3 năm 2010.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.