Lệnh của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc công bố Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (Luật số 10/2022/QH15) được ban hành nhằm chính thức công bố và đưa vào triển khai thực hiện đạo luật mang tính lịch sử về quyền làm chủ của nhân dân tại cơ sở. Đây là bước cụ thể hóa phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và các chủ trương của Đảng.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của văn bản được công bố

Văn bản hướng tới việc công bố toàn văn Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, áp dụng đối với công dân Việt Nam, các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức khác có sử dụng lao động trên phạm vi cả nước.

Nội dung cốt lõi của Lệnh công bố và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở

• Xác lập cơ sở pháp lý tối cao về dân chủ cơ sở: Lệnh công bố chính thức xác nhận việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở tại kỳ họp thứ 4 ngày 10 tháng 11 năm 2022. Điều này đánh dấu lần đầu tiên nước ta có một luật riêng biệt, thống nhất điều chỉnh về thực hiện dân chủ ở cơ sở thay vì các văn bản dưới luật như trước đây.
• Nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở: Bảo đảm quyền của công dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động được biết, tham gia ý kiến, quyết định và kiểm tra, giám sát. Đồng thời, việc thực hiện dân chủ phải gắn liền với việc bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và vai trò nòng cốt của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
• Thực hiện dân chủ tại xã, phường, thị trấn: Quy định chi tiết những nội dung chính quyền cấp xã phải công khai; những nội dung nhân dân bàn và quyết định trực tiếp; những nội dung nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định; và những nội dung nhân dân giám sát.
• Thực hiện dân chủ trong cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập: Quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc công khai thông tin, tổ chức hội nghị cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và tạo điều kiện để người lao động kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan.
• Thực hiện dân chủ tại các tổ chức có sử dụng lao động: Quy định về việc công khai thông tin tại nơi làm việc, thương lượng tập thể, đối thoại tại nơi làm việc và các hình thức quyết định, tham gia ý kiến của người lao động nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả người lao động và người sử dụng lao động.
• Cơ chế bảo đảm và giám sát: Quy định rõ vai trò của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng và trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp cơ sở trong việc tổ chức, hỗ trợ nhân dân thực hiện quyền giám sát.

Hiệu lực thi hành

Lệnh công bố của Chủ tịch nước có hiệu lực cùng thời điểm với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022. Theo quy định, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 07 năm 2023.