Lệnh công bố Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 là văn bản pháp lý quan trọng do Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành nhằm công bố chính thức Bộ luật tố tụng dân sự đã được Quốc hội khóa XIII thông qua. Văn bản này đánh dấu bước chuyển biến mạnh mẽ trong tiến trình cải cách tư pháp, hoàn thiện thể chế tố tụng dân sự nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội.

Phạm vi áp dụng của văn bản bao trùm toàn bộ hoạt động tố tụng dân sự trên lãnh thổ Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, cùng toàn bộ các cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền và nghĩa vụ liên quan trong quá trình giải quyết các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động.

Nội dung Lệnh công bố của Chủ tịch nước

• Hiến định thẩm quyền của Chủ tịch nước trong việc công bố Hiến pháp, luật và pháp lệnh theo quy định của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Công bố chính thức Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, xác định văn bản này đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 25 tháng 11 năm 2015.

Phạm vi điều chỉnh và nhiệm vụ của Bộ luật tố tụng dân sự (Điều 1 và Điều 2)

• Bộ luật quy định những nguyên tắc cơ bản trong tố tụng dân sự; trình tự, thủ tục khởi kiện để giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động và thủ tục yêu cầu giải quyết việc dân sự.
• Quy định rõ ràng về thủ tục công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài; thi hành án dân sự và các thủ tục liên quan khác.
• Xác định nhiệm vụ trọng tâm là bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; giáo dục mọi người nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật.

Lực lượng áp dụng và tuân thủ pháp luật trong tố tụng dân sự (Điều 3)

• Mọi hoạt động tố tụng dân sự của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự.
• Bảo đảm tính khách quan, công bằng, dân chủ và nghiêm minh trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, ngăn ngừa mọi hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động tư pháp.

Quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp (Điều 4)

• Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khởi kiện vụ án dân sự, yêu cầu giải quyết việc dân sự tại Tòa án có thẩm quyền để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình hoặc của người khác theo quy định của pháp luật.
• Tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng. Đây là một bước tiến bộ vượt bậc, bảo đảm mọi tranh chấp trong đời sống dân sự đều có cơ chế tài phán giải quyết.
• Trong trường hợp chưa có điều luật áp dụng, Tòa án thụ lý và giải quyết vụ việc dân sự theo các nguyên tắc áp dụng tập quán, tương tự pháp luật, các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự, án lệ hoặc lẽ công bằng.

Lệnh công bố có hiệu lực cùng thời điểm với hiệu lực thi hành của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc triển khai đồng bộ các quy định mới trên thực tế.