Lệnh của Chủ tịch nước về việc công bố Bộ luật dân sự năm 2015 là văn bản pháp lý quan trọng, đánh dấu sự ban hành chính thức của một trong những bộ luật nền tảng nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Văn bản này công bố Bộ luật dân sự số 91/2015/QH13 đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 24 tháng 11 năm 2015, nhằm thiết lập các chuẩn mực pháp lý cho quan hệ dân sự.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Bộ luật dân sự năm 2015 điều chỉnh các quan hệ dân sự bao gồm quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản của cá nhân, pháp nhân được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm. Đối tượng áp dụng của Bộ luật bao gồm mọi cá nhân, pháp nhân tham gia vào các quan hệ dân sự trên lãnh thổ Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của Phần mở đầu và các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Nhiệm vụ và phạm vi điều chỉnh (Điều 1)

• Xác định rõ vai trò của Bộ luật dân sự là luật chung, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh từ quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản.
• Thiết lập chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử của các chủ thể trong đời sống dân sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, lợi ích của Nhà nước và lợi ích công cộng.
• Góp phần bảo đảm sự ổn định và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

2. Công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền dân sự (Điều 2)

• Khẳng định nguyên tắc hiến định về việc các quyền dân sự được công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.
• Quyền dân sự chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng.
• Tạo cơ sở pháp lý vững chắc để ngăn chặn mọi hành vi xâm phạm trái phép đến quyền nhân thân và quyền tài sản của các chủ thể.

3. Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự (Điều 3)

• Nguyên tắc bình đẳng: Mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng, không được lấy bất kỳ lý do nào để phân biệt đối xử; được pháp luật bảo hộ như nhau về các quyền nhân thân và tài sản.
• Nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận: Các chủ thể có quyền tự do thiết lập các quyền, nghĩa vụ dân sự trên cơ sở tự nguyện, không trái với quy định của luật và đạo đức xã hội. Mọi cam kết, thỏa thuận hợp pháp có hiệu lực bắt buộc thực hiện đối với các bên.
• Nguyên tắc thiện chí, trung thực: Các chủ thể phải hành xử một cách thiện chí, trung thực trong việc xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự.
• Nguyên tắc tôn trọng lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác: Việc xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự không được xâm phạm đến các lợi ích chung và quyền lợi hợp pháp của chủ thể khác.
• Nguyên tắc tự chịu trách nhiệm: Cá nhân, pháp nhân phải tự chịu trách nhiệm dân sự về việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự của mình.

4. Áp dụng Bộ luật dân sự (Điều 4)

• Khẳng định vị thế là luật chung của Bộ luật dân sự. Luật khác có liên quan điều chỉnh quan hệ dân sự trong các lĩnh vực cụ thể không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 của Bộ luật này.
• Trường hợp luật khác có liên quan không quy định hoặc quy định vi phạm các nguyên tắc cơ bản thì quy định của Bộ luật dân sự được áp dụng.
• Trường hợp có sự khác nhau giữa quy định của Bộ luật dân sự và điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.

Hiệu lực thi hành

Lệnh công bố của Chủ tịch nước xác nhận Bộ luật dân sự năm 2015 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2017, thay thế cho Bộ luật dân sự năm 2005.