Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8928:2023 về Phòng, chống bệnh hại cây rừng - Hướng dẫn chung đưa ra các nguyên tắc, phương pháp và hướng dẫn kỹ thuật cơ bản nhằm chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các loại bệnh hại trên cây rừng, bảo đảm sự phát triển bền vững của hệ sinh thái rừng tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng quản lý

TCVN 8928:2023 hướng dẫn các nguyên tắc chung áp dụng cho công tác phòng, chống bệnh hại cây rừng đối với các loại rừng trồng, rừng tự nhiên và vườn ươm cây lâm nghiệp trên phạm vi cả nước. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp, các chủ rừng, tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến sản xuất giống, gieo ươm, trồng, chăm sóc, bảo vệ và khai thác rừng.

Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Bệnh hại cây rừng: Là sự biến đổi bất thường về sinh lý, hình thái và cấu trúc của cây rừng do các tác nhân sinh học (nấm, vi khuẩn, virus, tuyến trùng) hoặc phi sinh học (thời tiết, dinh dưỡng đất) gây ra, làm giảm sinh trưởng, phát triển hoặc gây chết cây.
• Phòng bệnh hại cây rừng: Hệ thống các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, sinh học, vật lý và hóa học được áp dụng chủ động trước khi bệnh xuất hiện hoặc khi bệnh ở mức độ nhẹ nhằm ngăn ngừa sự phát sinh, phát triển và lây lan của bệnh.
• Chống bệnh hại cây rừng: Các biện pháp can thiệp trực tiếp và kịp thời khi bệnh hại đã bùng phát hoặc có nguy cơ gây dịch nhằm tiêu diệt tác nhân gây bệnh, hạn chế tối đa thiệt hại về kinh tế và môi trường.
• Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Sự kết hợp hài hòa các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, cơ giới, vật lý, sinh học và hóa học một cách hợp lý nhằm duy trì mật độ tác nhân gây bệnh dưới ngưỡng gây hại kinh tế.

Nguyên tắc chung trong phòng, chống bệnh hại cây rừng

• Phòng là chính: Công tác phòng bệnh phải được thực hiện thường xuyên, liên tục ngay từ khâu chọn giống, thiết kế rừng trồng, gieo ươm cho đến suốt chu kỳ phát triển của cây rừng.
• Quản lý tổng hợp: Ưu tiên áp dụng các biện pháp lâm sinh và sinh học thân thiện với môi trường; chỉ sử dụng biện pháp hóa học làm phương án cuối cùng khi dịch bệnh có nguy cơ bùng phát trên diện rộng.
• Kịp thời và triệt để: Phát hiện sớm các triệu chứng bệnh hại để có phương án xử lý nhanh chóng, ngăn chặn nguồn bệnh lây lan sang các khu vực xung quanh.
• An toàn và bền vững: Quá trình phòng, chống bệnh hại phải đảm bảo an toàn cho con người, nguồn nước, động vật hoang dã và không gây ô nhiễm môi trường sinh thái.

Hướng dẫn kỹ thuật phòng bệnh hại cây rừng

• Công tác gieo ươm và chọn giống: Sử dụng nguồn giống có xuất xứ rõ ràng, có khả năng chống chịu bệnh tốt. Thực hiện nghiêm ngặt quy trình khử trùng đất, khay gieo và dụng cụ làm vườn ươm.
• Biện pháp lâm sinh: Thiết kế mật độ trồng rừng hợp lý, thực hiện tỉa cành, phát dọn thực bì đúng kỹ thuật để tạo độ thông thoáng cho tán rừng, hạn chế độ ẩm cao - điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh phát triển.
• Vệ sinh rừng: Thường xuyên thu gom, tiêu hủy các bộ phận cây bị bệnh (lá, cành, thân) ra khỏi khu vực rừng trồng để triệt tiêu nguồn ký chủ của mầm bệnh.

Hướng dẫn kỹ thuật chống bệnh hại cây rừng

• Biện pháp thủ công và vật lý: Tiến hành chặt bỏ, đào gốc và tiêu hủy những cây bị bệnh nặng không có khả năng phục hồi. Sử dụng bẫy ánh sáng hoặc các biện pháp cơ học để hạn chế côn trùng môi giới truyền bệnh.
• Biện pháp sinh học: Khuyến khích sử dụng các chế phẩm sinh học, nấm đối kháng hoặc các loài thiên địch để ức chế sự phát triển của tác nhân gây bệnh.
• Biện pháp hóa học: Chỉ sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật có trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam. Quá trình phun thuốc phải tuân thủ nguyên tắc "4 đúng" (đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng, đúng cách) và trang bị đầy đủ bảo hộ lao động.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8928:2023 thay thế cho các hướng dẫn kỹ thuật cũ trước đây về phòng, chống bệnh hại cây rừng. Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực lâm nghiệp có trách nhiệm tuân thủ và áp dụng các hướng dẫn tại tiêu chuẩn này để nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng quốc gia.