Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13920:2023 (hoàn toàn tương đương với ASTM D5658-20) về Chất thải - Lấy mẫu chất thải rắn không cố kết từ xe chở chất thải được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, quy định các nguyên tắc, thiết bị và quy trình kỹ thuật nhằm thu thập mẫu đại diện của chất thải rắn không cố kết được vận chuyển bằng các phương tiện đường bộ.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này hướng dẫn các phương pháp lấy mẫu đối với chất thải rắn không cố kết (như tro, đất bị ô nhiễm, bùn thải khô, phế liệu dạng hạt hoặc các loại chất thải dạng rời khác) được vận chuyển bằng xe tải, bao gồm xe ben, xe thùng hở hoặc các phương tiện vận chuyển chuyên dụng.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ quan quản lý môi trường, các tổ chức quan trắc, phòng thử nghiệm, các đơn vị phát sinh, vận chuyển và xử lý chất thải trong việc giám sát, phân tích và quản lý chất thải rắn.

Nguyên tắc cốt lõi trong lấy mẫu chất thải từ xe chở

• Đảm bảo tính đại diện: Do chất thải rắn không cố kết trên xe chở thường không đồng nhất và dễ bị phân lớp trong quá trình vận chuyển, quy trình lấy mẫu phải được thiết kế để thu thập được mẫu phản ánh đúng tính chất trung bình của toàn bộ lô hàng.
• An toàn lao động: Hoạt động lấy mẫu trên thùng xe tải tiềm ẩn nhiều rủi ro như ngã từ trên cao, tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc hít phải bụi, khí độc. Người lấy mẫu bắt buộc phải tuân thủ các quy định về an toàn lao động và sử dụng trang thiết bị bảo hộ cá nhân phù hợp.

Yêu cầu về thiết bị và dụng cụ lấy mẫu

• Các loại dụng cụ lấy mẫu thông dụng: Sử dụng ống lấy mẫu (triers), ống khoan lấy mẫu (augers), xẻng hoặc muôi lấy mẫu chuyên dụng tùy thuộc vào độ sâu, kích thước hạt và độ bám dính của chất thải.
• Yêu cầu về vật liệu: Dụng cụ lấy mẫu phải được làm bằng vật liệu trơ hóa học (như thép không gỉ, nhựa Teflon hoặc HDPE) để tránh gây nhiễm bẩn hoặc phản ứng hóa học làm thay đổi thành phần của mẫu chất thải.

Quy trình kỹ thuật lấy mẫu chi tiết

• Xác định điểm lấy mẫu: Chia bề mặt thùng xe thành các phần bằng nhau theo sơ đồ lưới giả định. Tiến hành chọn ngẫu nhiên hoặc theo hệ thống tối thiểu từ 3 đến 5 điểm lấy mẫu để đảm bảo độ bao phủ.
• Thu thập mẫu ban đầu: Sử dụng dụng cụ lấy mẫu đâm xuyên qua toàn bộ chiều sâu của lớp chất thải tại các điểm đã xác định (từ bề mặt xuống đến đáy thùng xe) để thu thập mẫu ở các tầng khác nhau.
• Gộp mẫu và chia mẫu: Trộn đều các mẫu ban đầu thu được từ các điểm khác nhau để tạo thành mẫu gộp đại diện. Sử dụng phương pháp chia tư để thu hẹp khối lượng mẫu về mức cần thiết cho việc phân tích tại phòng thí nghiệm.
• Bảo quan và vận chuyển mẫu: Mẫu sau khi lấy phải được chứa trong các bình đựng chuyên dụng, đậy kín, dán nhãn niêm phong đầy đủ thông tin và bảo quản ở điều kiện nhiệt độ thích hợp trong suốt quá trình vận chuyển về phòng thí nghiệm.

Kiểm soát chất lượng và ghi chép hồ sơ

• Phòng ngừa nhiễm chéo: Tất cả các dụng cụ lấy mẫu phải được làm sạch triệt để trước và sau mỗi lần sử dụng bằng các dung dịch tẩy rửa và nước cất phù hợp.
• Nhật ký lấy mẫu: Người thực hiện phải ghi chép đầy đủ thông tin vào biên bản lấy mẫu, bao gồm: thông tin phương tiện vận chuyển, nguồn gốc chất thải, thời tiết tại thời điểm lấy mẫu, các quan sát cảm quan về màu sắc, trạng thái vật lý và sơ đồ các điểm lấy mẫu thực tế.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13920:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố ban hành, đóng vai trò là căn cứ kỹ thuật chuẩn hóa cho hoạt động lấy mẫu chất thải rắn không cố kết tại Việt Nam.