Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13773:2023 về Cao lanh để sản xuất sứ dân dụng - Xác định độ co dài được ban hành bởi Bộ Khoa học và Công nghệ vào năm 2023, quy định phương pháp kỹ thuật chuẩn xác nhằm xác định độ co sấy, độ co nung và độ co toàn phần của nguyên liệu cao lanh sử dụng trong công nghiệp sản xuất gốm sứ dân dụng.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng trực tiếp đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực khai thác, chế biến, kinh doanh và sử dụng cao lanh làm nguyên liệu để sản xuất các sản phẩm sứ dân dụng tại Việt Nam. Tiêu chuẩn quy định phương pháp xác định độ co dài của cao lanh thông qua việc đo đạc sự thay đổi kích thước của mẫu thử ở các trạng thái vật lý khác nhau.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Quy định chi tiết phương pháp xác định độ co dài của cao lanh, bao gồm ba chỉ số quan trọng: độ co sấy (sự thay đổi kích thước sau khi sấy khô), độ co nung (sự thay đổi kích thước sau khi nung ở nhiệt độ cao) và độ co toàn phần (tổng hợp của cả quá trình sấy và nung).
• Phương pháp này là cơ sở kỹ thuật để đánh giá chất lượng cao lanh, giúp các nhà sản xuất kiểm soát độ ổn định kích thước của sản phẩm sứ dân dụng trong quá trình chế tác và nung luyện.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này áp dụng tích hợp với các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế liên quan để đảm bảo tính đồng bộ và chính xác của phép thử.
• Các tài liệu viện dẫn bắt buộc bao gồm các tiêu chuẩn về phương pháp lấy mẫu cao lanh, phương pháp chuẩn bị mẫu thử và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với nước dùng trong phòng thí nghiệm (đảm bảo độ tinh khiết để không làm sai lệch kết quả đo).

3. Nguyên tắc xác định (Điều 3)

• Nguyên tắc của phương pháp dựa trên việc đo khoảng cách giữa hai vạch dấu được định vị sẵn (hoặc đo trực tiếp chiều dài tổng thể) trên mẫu thử dạng thanh dẻo được tạo hình từ cao lanh trộn với nước theo tỷ lệ tiêu chuẩn.
• Các phép đo được thực hiện tuần tự tại ba trạng thái: trạng thái ướt ngay sau khi tạo hình, trạng thái khô sau khi sấy ở nhiệt độ từ 105 độ C đến 110 độ C, và trạng thái sau khi nung ở nhiệt độ quy định của quy trình công nghệ sản xuất sứ.
• Độ co sấy, độ co nung và độ co toàn phần được tính bằng phần trăm (%) sự giảm kích thước chiều dài so với kích thước ban đầu của mẫu thử.

4. Thiết bị và dụng cụ thử nghiệm (Điều 4)

Để đảm bảo độ chính xác và tính lặp lại của kết quả thử nghiệm, các thiết bị và dụng cụ sử dụng phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt sau:

• Khuôn tạo mẫu: Phải được làm bằng vật liệu không gỉ (như thép không gỉ hoặc đồng), có bề mặt nhẵn bóng và kích thước hình học chuẩn xác để tạo ra các thanh mẫu thử đồng đều, không bị biến dạng khi tháo khuôn.
• Thước cặp: Sử dụng thước cặp cơ học hoặc thước cặp điện tử có độ chính xác tối thiểu là 0,02 mm để tiến hành đo khoảng cách giữa các vạch dấu hoặc chiều dài mẫu thử.
• Tủ sấy phòng thí nghiệm: Phải có bộ phận tự động điều chỉnh và khống chế nhiệt độ, đảm bảo duy trì nhiệt độ ổn định trong khoảng từ 105 độ C đến 110 độ C để sấy khô hoàn toàn mẫu thử mà không gây nứt nẻ.
• Lò nung thí nghiệm: Lò nung điện có khả năng nâng nhiệt độ lên tới mức nhiệt độ nung yêu cầu của sứ dân dụng (thường dao động từ 1200 độ C đến 1350 độ C), có bộ điều khiển chương trình nhiệt độ để kiểm soát tốc độ tăng nhiệt và thời gian lưu nhiệt một cách chính xác.
• Dụng cụ tạo vạch dấu: Thiết bị hoặc dao chuyên dụng để tạo hai vạch dấu song song trên bề mặt mẫu thử với khoảng cách xác định trước một cách sắc nét, không làm biến dạng bề mặt dẻo của mẫu.
• Các dụng cụ phụ trợ khác: Bao gồm bàn xoa phẳng, dao gạt bằng kim loại để làm phẳng bề mặt mẫu, cân kỹ thuật có độ chính xác đến 0,1 gram để định lượng nguyên liệu, và bình hút ẩm để bảo quản mẫu sau khi sấy hoặc nung trước khi đo.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13773:2023 có hiệu lực thi hành kể từ ngày được công bố bởi cơ quan có thẩm quyền. Các đơn vị sản xuất và phòng thử nghiệm cần cập nhật trang thiết bị và quy trình thực hành theo đúng các chỉ dẫn kỹ thuật nêu trên để đảm bảo tính pháp lý và độ chính xác của kết quả kiểm định chất lượng cao lanh.