Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13458:2021 về Lâm nghiệp - Phương pháp xác định diện tích rừng bị thiệt hại được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ vào năm 2021. Tiêu chuẩn này thiết lập các phương pháp kỹ thuật thống nhất và chuẩn hóa trên phạm vi cả nước nhằm xác định chính xác diện tích rừng bị thiệt hại do các tác nhân tự nhiên hoặc con người gây ra, phục vụ công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp xác định diện tích rừng bị thiệt hại do các nguyên nhân chủ yếu bao gồm cháy rừng, phá rừng trái pháp luật, lấn chiếm đất rừng, dịch sâu bệnh hại rừng và các loại hình thiên tai khác như bão, lốc xoáy, lũ lụt, sạt lở đất.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp, các chủ rừng (tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư), các đơn vị tư vấn điều tra quy hoạch rừng, cùng các tổ chức và cá nhân khác có hoạt động liên quan đến việc đo đạc, giám định, xác định diện tích rừng bị thiệt hại tại Việt Nam.

Các thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

• Rừng bị thiệt hại: Là trạng thái rừng bị suy giảm nghiêm trọng hoặc mất hoàn toàn cấu trúc, chức năng sinh thái, trữ lượng gỗ hoặc khả năng tái sinh tự nhiên do tác động của các nhân tố khách quan hoặc chủ quan.
• Diện tích rừng bị thiệt hại: Là giới hạn không gian của vùng rừng bị tác động, được xác định bằng các phương pháp đo đạc thực địa hoặc giải đoán ảnh viễn thám và được tính toán theo đơn vị hecta (ha).

Nguyên tắc xác định diện tích rừng bị thiệt hại

• Đảm bảo tính khách quan, kịp thời, chính xác và trung thực tối đa trong quá trình đo đạc, tính toán diện tích thực tế.
• Kết hợp hài hòa giữa phương pháp điều tra thực địa truyền thống và việc ứng dụng các công nghệ hiện đại như viễn thám, hệ thông tin địa lý (GIS) để nâng cao hiệu quả và độ chính xác.
• Xác định rõ ràng ranh giới, mức độ thiệt hại (thiệt hại hoàn toàn hoặc thiệt hại một phần) và nguyên nhân cụ thể gây ra thiệt hại đối với từng lô rừng, khoảnh rừng.

Các phương pháp xác định diện tích rừng bị thiệt hại cốt lõi

• Phương pháp đo đạc trực tiếp tại thực địa: Sử dụng các thiết bị đo đạc chuyên dụng như máy định vị vệ tinh cầm tay (GPS/GNSS), thước dây, la bàn lâm nghiệp để đo vẽ trực tiếp ranh giới khu vực rừng bị thiệt hại. Phương pháp này đặc biệt phù hợp và bắt buộc áp dụng đối với các khu vực rừng bị thiệt hại có diện tích nhỏ, địa hình thuận lợi hoặc khi cần số liệu pháp lý có độ chính xác tuyệt đối để xử lý vi phạm.
• Phương pháp ứng dụng công nghệ viễn thám và GIS: Sử dụng các nguồn ảnh vệ tinh có độ phân giải cao, ảnh chụp từ thiết bị bay không người lái (UAV/Drone) kết hợp với bản đồ nền lâm nghiệp hiện hành để phân tích, giải đoán sự thay đổi của thảm thực vật trước và sau thời điểm xảy ra thiệt hại. Phương pháp này mang lại hiệu quả vượt trội đối với các khu vực rừng bị thiệt hại trên diện rộng, địa hình hiểm trở, chia cắt mạnh hoặc khó tiếp cận trực tiếp bằng đường bộ.
• Phương pháp kết hợp (Nội nghiệp kết hợp Ngoại nghiệp): Sử dụng công nghệ viễn thám để khoanh vùng sơ bộ diện tích bị ảnh hưởng trên bản đồ, sau đó tiến hành thiết lập các tuyến khảo sát thực địa để kiểm tra, xác minh, hiệu chỉnh ranh giới và thu thập số liệu chi tiết tại các điểm kiểm chứng thực tế.

Quy trình kỹ thuật thực hiện xác định diện tích

• Bước 1: Công tác chuẩn bị (Nội nghiệp): Thu thập toàn bộ các tài liệu, bản đồ hiện trạng rừng gần nhất, ảnh vệ tinh liên quan đến khu vực cần điều tra; chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị đo đạc, máy định vị GPS và nhân lực chuyên môn.
• Bước 2: Khảo sát và đo đạc thực địa (Ngoại nghiệp): Tiến hành đi thực địa để xác định ranh giới khu vực rừng bị thiệt hại, đo tọa độ các điểm góc, điểm khống chế dọc theo đường ranh giới và lập biên bản kiểm tra thực địa có chữ ký xác nhận của các bên liên quan.
• Bước 3: Xử lý số liệu và biên tập bản đồ: Nhập toàn bộ dữ liệu đo đạc thực địa hoặc dữ liệu giải đoán ảnh vào các phần mềm chuyên ngành (như MapInfo, QGIS, ArcGIS) để tính toán diện tích chính xác, biên tập bản đồ hiện trạng rừng bị thiệt hại theo đúng quy chuẩn kỹ thuật.
• Bước 4: Nghiệm thu và lập báo cáo kết quả: Tổng hợp toàn bộ kết quả đo đạc, lập báo cáo kỹ thuật chi tiết về diện tích, mức độ và nguyên nhân thiệt hại, sau đó trình cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13458:2021 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được công bố, đóng vai trò là cơ sở kỹ thuật pháp lý quan trọng cho việc xác định thiệt hại phục vụ công tác xử lý vi phạm pháp luật về lâm nghiệp, chi trả dịch vụ môi trường rừng và lập phương án phục hồi rừng sau thiệt hại.