Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12405:2020 về Phát thải nguồn tĩnh - Xác định bụi tổng được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2020, quy định phương pháp tiêu chuẩn nhằm xác định nồng độ khối lượng bụi tổng trong khí thải từ các nguồn phát thải tĩnh bằng phương pháp cân khối lượng thủ công.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực quan trắc môi trường, các phòng thử nghiệm và các tổ chức, cá nhân có hoạt động phát thải khí thải công nghiệp từ các nguồn tĩnh như ống khói nhà máy, lò hơi, lò đốt. Phương pháp này được thiết kế để đo nồng độ bụi tổng trong các điều kiện dòng khí thải chuyển động ổn định trong ống dẫn.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn TCVN 12405:2020 (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng chi tiết (Điều 1)

• Quy định phương pháp tham chiếu thủ công sử dụng kỹ thuật lấy mẫu đẳng động học để xác định nồng độ khối lượng bụi tổng trong khí thải nguồn tĩnh.
• Tiêu chuẩn quy định giới hạn nồng độ bụi có thể đo được, thường áp dụng hiệu quả cho các dải nồng độ từ thấp đến trung bình và cao trong các điều kiện vận hành công nghiệp tiêu chuẩn.
• Xác định các giới hạn kỹ thuật đối với dòng khí thải như nhiệt độ, độ ẩm, sự hiện diện của các giọt nước lỏng và các chất khí ăn mòn có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của phép đo.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Các tài liệu viện dẫn trong tiêu chuẩn đóng vai trò là cơ sở kỹ thuật không thể tách rời, bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế về đo lường lưu lượng dòng khí, hiệu chuẩn thiết bị đo áp suất, nhiệt độ và các quy trình kiểm soát chất lượng (QA/QC) trong phòng thí nghiệm.
• Trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng phiên bản mới nhất.

3. Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng (Điều 3)

• Bụi tổng (Total particulate matter): Là các hạt chất rắn hoặc chất lỏng lơ lửng trong dòng khí thải, được thu gom trên màng lọc chuyên dụng dưới các điều kiện nhiệt độ và áp suất quy định của phương pháp thử.
• Lấy mẫu đẳng động học (Isokinetic sampling): Là trạng thái lấy mẫu khí mà trong đó tốc độ của dòng khí đi vào lỗ hút của đầu lấy mẫu bằng đúng tốc độ của dòng khí thải chưa bị nhiễu động tại điểm lấy mẫu trong ống dẫn. Đây là điều kiện bắt buộc để đảm bảo mẫu bụi thu được mang tính đại diện cao nhất.
• Màng lọc (Filter): Vật liệu lọc có hiệu suất giữ hạt cao, bền nhiệt và không phản ứng hóa học với các thành phần trong khí thải, dùng để tách và giữ lại bụi từ thể khí.
• Nguồn tĩnh (Stationary source): Các công trình, thiết bị cố định phát thải khí thải vào môi trường không khí, điển hình là các ống khói của nhà máy sản xuất, lò luyện kim, nhà máy nhiệt điện.

4. Nguyên tắc của phương pháp xác định (Điều 4)

• Trích mẫu đẳng động học: Một thể tích khí thải đại diện được hút ra từ ống dẫn khí thông qua đầu hút lấy mẫu đặt trực tiếp trong dòng khí. Tốc độ hút tại đầu vị trí lấy mẫu phải được điều chỉnh liên tục để duy trì điều kiện đẳng động học.
• Tách bụi bằng màng lọc: Dòng khí mẫu sau khi trích ra được dẫn qua bộ giá đỡ chứa màng lọc (đặt trong ống khói hoặc ngoài ống khói) để giữ lại toàn bộ lượng bụi tổng số. Nhiệt độ của bộ lọc phải được kiểm soát chặt chẽ để tránh sự ngưng tụ hơi nước hoặc các phản ứng hóa học không mong muốn.
• Xác định khối lượng bụi: Khối lượng bụi thu được trên màng lọc và lượng bụi bám dính trong đầu hút (được thu hồi bằng cách tráng rửa) được xác định bằng phương pháp cân khối lượng trước và sau khi lấy mẫu trên cân phân tích có độ nhạy cao, sau khi đã sấy khô và cân bằng ẩm trong phòng thí nghiệm.
• Tính toán kết quả: Nồng độ khối lượng bụi tổng được tính bằng tỷ số giữa tổng khối lượng bụi thu được (mg) và thể tích khí mẫu đã lấy (được quy đổi về điều kiện tiêu chuẩn: nhiệt độ 273,15 K, áp suất 101,325 kPa, khí khô).

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12405:2020 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này là căn cứ kỹ thuật pháp lý quan trọng để các cơ quan quản lý và doanh nghiệp thực hiện giám sát phát thải, đánh giá sự tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp hiện hành.