Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10685-5:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 1927-5:2012) về "Vật liệu chịu lửa không định hình - Phần 5: Chuẩn bị và xử lý viên mẫu thử" quy định các phương pháp chế tạo, dưỡng hộ, sấy khô và nung các viên mẫu thử từ vật liệu chịu lửa không định hình nhằm phục vụ cho công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng sản phẩm.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, kiểm định chất lượng và sử dụng vật liệu chịu lửa không định hình tại Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh bao gồm các phương pháp chuẩn bị mẫu thử từ bê tông chịu lửa (loại thông thường, hàm lượng xi măng thấp, không xi măng), vật liệu phun, vật liệu đầm và vật liệu dẻo.

Nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định các phương pháp chuẩn bị viên mẫu thử từ vật liệu chịu lửa không định hình trước và sau khi xử lý nhiệt.
• Quy định các điều kiện kỹ thuật cụ thể cho từng loại vật liệu để đảm bảo tính đồng nhất, độ lặp lại và độ tái lập của các kết quả thử nghiệm cơ lý hóa tiếp theo.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn viện dẫn các tài liệu kỹ thuật quan trọng khác trong bộ TCVN 10685 (ISO 1927) liên quan đến phương pháp lấy mẫu, xác định các tính chất vật lý, hóa học của vật liệu chịu lửa không định hình nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong quy trình thực hiện.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Làm rõ các khái niệm chuyên ngành như: viên mẫu thử (test piece), quá trình dưỡng hộ (curing) - giai đoạn giữ mẫu ở nhiệt độ và độ ẩm xác định để tạo liên kết ban đầu; quá trình sấy (drying) - loại bỏ nước tự do; và quá trình nung (firing) - xử lý nhiệt ở nhiệt độ cao để hình thành liên kết gốm.

4. Thiết bị và dụng cụ chuẩn bị mẫu (Điều 4)

Tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt đối với trang thiết bị sử dụng trong quá trình tạo mẫu nhằm hạn chế tối đa sai số do yếu tố thiết bị gây ra:

• Máy trộn (Mixers): Phải sử dụng máy trộn cưỡng bức hoạt động bằng cánh khuấy để đảm bảo hỗn hợp được trộn đều. Quy định rõ thời gian trộn khô và trộn ướt, cũng như việc kiểm soát nhiệt độ của nước trộn và hỗn hợp sau khi trộn.
• Khuôn đúc mẫu (Molds): Phải được làm từ vật liệu không bị ăn mòn, có độ cứng cao để tránh biến dạng khi đầm hoặc rung. Kích thước khuôn phải tuân thủ nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn (thường là 40 mm x 40 mm x 160 mm đối với các phép thử uốn, nén). Khuôn phải đảm bảo độ kín khít tuyệt đối để ngăn ngừa sự thất thoát nước và chất liên kết mịn.
• Bàn rung (Vibrating tables): Yêu cầu về tần số rung (thường từ 50 Hz đến 60 Hz) và biên độ rung phải được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo bê tông chịu lửa được đầm chặt tối đa mà không xảy ra hiện tượng phân tầng cốt liệu.
• Thiết bị đầm cơ học (Ramming equipment): Sử dụng cho vật liệu đầm và vật liệu dẻo, quy định cụ thể về năng lượng đầm, kích thước đầu đầm và quy trình đầm theo từng lớp vật liệu để đạt được độ chặt đồng đều.
• Buồng dưỡng hộ (Curing chamber): Phải có khả năng duy trì nhiệt độ ổn định (thường là 20°C ± 2°C hoặc theo chỉ dẫn của nhà sản xuất) và độ ẩm tương đối không dưới 90% để đảm bảo quá trình thủy hóa của chất liên kết diễn ra hoàn toàn.
• Lò sấy và lò nung (Drying ovens and furnaces): Lò sấy phải có hệ thống thông gió cưỡng bức để loại bỏ hơi nước hiệu quả. Lò nung phải có khả năng lập trình tốc độ tăng nhiệt độ chính xác nhằm tránh hiện tượng nứt vỡ mẫu do áp suất hơi nước bên trong tăng quá nhanh trong quá trình nung sơ bộ.

Hiệu lực thi hành

TCVN 10685-5:2018 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, thay thế hoặc bổ sung cho các quy định cũ về chuẩn bị mẫu vật liệu chịu lửa không định hình, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật thống nhất cho các phòng thử nghiệm đạt chuẩn VILAS tại Việt Nam.