Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 03:2017/BCT về An toàn vì chống thủy lực sử dụng trong mỏ than hầm lò do Bộ Công Thương ban hành, quy định các yêu cầu kỹ thuật an toàn, phương pháp kiểm tra, thử nghiệm, kiểm định và quản lý đối với các loại vì chống thủy lực nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người lao động và thiết bị trong quá trình khai thác mỏ hầm lò.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Quy chuẩn này áp dụng đối với vì chống thủy lực đơn, giàn và giá chống thủy lực, cột chống và kích thủy lực, hệ thống điều khiển thủy lực và van sử dụng trong các mỏ than hầm lò trên lãnh thổ Việt Nam.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng cho các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến thiết kế, chế tạo, nhập khẩu, thử nghiệm, kiểm định, quản lý và sử dụng vì chống thủy lực trong khai thác than hầm lò.

Quy định kỹ thuật đối với vì chống thủy lực đơn

• Yêu cầu về xà: Quy định chi tiết về chiều dài xà, tải trọng của xà đơn và bộ khớp nối nhằm bảo đảm khả năng liên kết chặt chẽ. Phân loại xà và các thông số cơ bản phải được chuẩn hóa và ghi nhãn rõ ràng trên từng sản phẩm.
• Vật liệu và chế tạo: Vật liệu chế tạo xà phải có độ cứng bề mặt đạt chuẩn, khả năng chịu tải cao và độ bền cơ học tốt. Các mối hàn chịu lực phải được kiểm tra không phá hủy để đảm bảo không có khuyết tật nứt, rỗ.
• Cột chống thủy lực đơn: Phải đảm bảo tính linh hoạt trong thao tác dựng và thu hồi cột, khả năng chịu tải trọng định mức ổn định và không bị rò rỉ dung dịch công tác dưới áp lực cao.

Quy định kỹ thuật đối với giàn và giá chống thủy lực

• Kết cấu an toàn: Thiết kế giàn và giá chống phải có lối đi an toàn cho thợ mỏ với kích thước tối thiểu theo quy định. Trang bị hệ thống dập bụi hiệu quả và cơ cấu chống lở rơi đất đá từ trần và gương lò.
• Bảo vệ hệ thống: Đường ống và các chi tiết thủy lực phải được bố trí trong vùng an toàn hoặc có tấm che chắn bảo vệ tránh va đập cơ học. Đầu cột chống phải có vị trí định vị chắc chắn, tránh hiện tượng trượt đổ.
• Khả năng vận hành và độ bền: Giàn chống phải có khả năng thích ứng tốt với sự thay đổi chiều cao của vỉa than, đảm bảo độ kín khít tuyệt đối của hệ thống xi lanh, cường độ kết cấu vững chắc và khả năng chịu tải trọng tĩnh, tải trọng động cực hạn mà không bị biến dạng dư.

Quy định kỹ thuật đối với cột chống và kích thủy lực

• Chế tạo và mạ điện: Thân xi lanh và cần piston phải được chế tạo từ vật liệu chịu lực chất lượng cao. Bề mặt cần piston phải được mạ điện (crôm hoặc lớp phủ tương đương) để chống mài mòn và chống ăn mòn trong môi trường hầm lò ẩm ướt, xâm thực mạnh.
• Độ kín và áp suất hoạt động: Quy định nghiêm ngặt về độ kín của khoang cần piston và khoang ép. Xác định áp suất khởi động nhỏ nhất và hành trình không tải của kích. Hệ thống phải chịu được áp suất thử nghiệm cao hơn áp suất làm việc định mức mà không bị rò rỉ hay biến dạng.
• Khả năng chịu tải: Cột chống và kích thủy lực phải vượt qua các thử nghiệm chịu tải đúng tâm và lệch tâm, giới hạn duỗi tối đa và khả năng làm việc liên tục dưới tần suất cao.

Hệ thống điều khiển thủy lực và van

• Dung dịch thủy lực: Phải sử dụng dung dịch khó cháy (nhũ tương) có tỷ lệ pha trộn nước và dầu cô đặc theo đúng chỉ dẫn kỹ thuật, đảm bảo không gây nguy cơ cháy nổ trong hầm lò.
• Hệ thống điều khiển: Phải đảm bảo tính hoàn chỉnh, các tay gạt điều khiển phải có cơ cấu tự khóa hoặc định vị để tránh tác động vô ý. Lực thao tác trên tay gạt phải phù hợp với thể trạng người lao động.
• Thiết bị an toàn và hiển thị: Bắt buộc phải lắp đặt van an toàn để bảo vệ quá tải, van một chiều điều khiển thủy lực để duy trì lực chống ban đầu, hệ thống lọc dịch để bảo vệ thiết bị và đồng hồ hiển thị áp suất trực quan tại các vị trí dễ quan sát.
• Yêu cầu đối với các loại van: Van an toàn, van một chiều, van đổi hướng và van chặn phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về lưu lượng xả, áp suất đóng/mở và độ bền hoạt động sau hàng nghìn lần chu kỳ.

Quy định về kiểm tra, thử nghiệm và kiểm định

• Kiểm tra xuất xưởng và kiểu dáng: Tất cả các sản phẩm sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu phải được kiểm tra xuất xưởng từng cái và thử nghiệm kiểu dáng theo định kỳ hoặc khi có thay đổi về thiết kế, vật liệu.
• Kiểm định an toàn: Vì chống thủy lực phải được kiểm định bởi tổ chức kiểm định được chỉ định trước khi đưa vào sử dụng trong hầm lò lần đầu và kiểm định định kỳ trong quá trình sử dụng.
• Nội dung thử nghiệm: Bao gồm thử độ kín thủy lực, thử khả năng chịu tải tĩnh, tải lệch tâm, thử độ bền mỏi, thử hoạt động của hệ thống van an toàn và kiểm tra chất lượng mối hàn.

Quy định quản lý và sử dụng an toàn

• Quản lý chất lượng: Sản phẩm vì chống thủy lực phải được công bố hợp quy phù hợp với các quy định của Quy chuẩn này dựa trên kết quả chứng nhận của tổ chức chứng nhận được chỉ định.
• Vận chuyển và bảo quản: Quá trình đóng gói, vận chuyển và lưu kho phải bảo đảm các chi tiết thủy lực không bị bám bẩn, han gỉ hoặc hư hỏng cơ học.
• Sử dụng an toàn trong hầm lò: Các đơn vị khai thác phải lập quy trình vận hành, bảo dưỡng định kỳ cho hệ thống vì chống thủy lực. Công nhân vận hành phải được đào tạo chuyên môn và huấn luyện an toàn lao động đầy đủ. Thường xuyên kiểm tra áp suất mỏ và tình trạng kỹ thuật của vì chống trong mỗi ca sản xuất.

Tổ chức thực hiện

• Cơ quan quản lý: Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp thuộc Bộ Công Thương có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng liên quan hướng dẫn, thanh tra và kiểm tra việc thực hiện Quy chuẩn này trên phạm vi toàn quốc.
• Doanh nghiệp và tổ chức liên quan: Các doanh nghiệp khai thác than hầm lò, các đơn vị chế tạo, nhập khẩu và kiểm định vì chống thủy lực có trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt các quy định đề ra tại Quy chuẩn này để bảo đảm an toàn lao động tối đa.