Pháp lệnh Cảnh sát môi trường năm 2014 được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nhằm quy định toàn diện về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức, bảo đảm hoạt động và chế độ, chính sách đối với lực lượng Cảnh sát môi trường, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh này quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, các điều kiện bảo đảm hoạt động và chế độ, chính sách dành cho lực lượng Cảnh sát môi trường. Đối tượng áp dụng bao gồm lực lượng Cảnh sát môi trường, các cơ quan, tổ chức, công dân Việt Nam và các tổ chức, cá nhân nước ngoài đang cư trú, hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Vị trí, chức năng và nguyên tắc hoạt động của Cảnh sát môi trường

Cảnh sát môi trường là lực lượng chuyên trách thuộc Công an nhân dân, thực hiện chức năng phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm hành chính về môi trường; chủ động, phối hợp phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, vi phạm pháp luật về tài nguyên và an toàn thực phẩm có liên quan đến môi trường.

Hoạt động của Cảnh sát môi trường phải tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt sau:

• Đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng ủy Công an Trung ương và sự chỉ huy, quản lý của Bộ trưởng Bộ Công an.
• Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; tôn trọng và bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế, xã hội và bảo đảm an sinh xã hội.
• Chủ động phòng ngừa, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh tội phạm, vi phạm pháp luật theo đúng thẩm quyền.
• Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức có liên quan và dựa vào Nhân dân, phát huy sức mạnh của Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân.

Xây dựng lực lượng và các hành vi bị nghiêm cấm

Nhà nước tập trung xây dựng lực lượng Cảnh sát môi trường cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; ưu tiên tuyển chọn, đào tạo nguồn nhân lực và đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị, phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Pháp lệnh quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm đối với từng nhóm đối tượng:

• Đối với Cảnh sát môi trường: Nghiêm cấm thực hiện các hành vi không được làm theo quy định của Luật Công an nhân dân; cố ý bỏ lọt tội phạm và vi phạm hành chính về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để gây phiền hà, sách nhiễu, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
• Đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân: Nghiêm cấm chống lại hoặc cản trở Cảnh sát môi trường thi hành công vụ; giả danh Cảnh sát môi trường; mua chuộc, hối lộ hoặc xúi giục, lôi kéo Cảnh sát môi trường thực hiện hành vi trái pháp luật; trả thù, đe dọa trả thù, cản trở người làm chứng, người tố giác, người tố cáo hoặc người thân thích của họ.

Nhiệm vụ và quyền hạn của Cảnh sát môi trường

Để thực hiện hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật về môi trường, Cảnh sát môi trường được giao các nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể sau:

• Thu thập thông tin, phân tích, đánh giá, dự báo tình hình để tham mưu, đề xuất với cấp có thẩm quyền chỉ đạo công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật.
• Áp dụng các biện pháp công tác công an để tổ chức phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật.
• Tiếp nhận, xử lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và vi phạm pháp luật theo quy định của pháp luật.
• Tiến hành điều tra các tội phạm về môi trường và tài nguyên, an toàn thực phẩm có liên quan đến môi trường theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.
• Tiến hành các hoạt động kiểm tra việc chấp hành pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân; kiểm tra phương tiện, đồ vật, địa điểm khi trực tiếp phát hiện có dấu hiệu tội phạm, vi phạm hành chính hoặc khi có tố giác, tin báo. Việc kiểm tra phải có quyết định bằng văn bản của thủ trưởng cơ quan Cảnh sát môi trường hoặc thủ trưởng cơ quan Công an các cấp có thẩm quyền theo quy định.
• Xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.
• Trong trường hợp cần thiết, cấp bách được quyền huy động người, phương tiện của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
• Sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và các thiết bị, phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ theo quy định.
• Thu giữ mẫu vật, tài liệu, vật chứng liên quan đến tội phạm, vi phạm hành chính để kiểm định hoặc phối hợp kiểm định, giám định; yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu, đồ vật liên quan.
• Thực hiện hợp tác quốc tế theo quy định của Bộ trưởng Bộ Công an.

Cơ cấu tổ chức của Cảnh sát môi trường

Tổ chức của Cảnh sát môi trường được thiết lập chặt chẽ theo hệ thống ba cấp bao gồm:

• Cục thuộc Bộ Công an.
• Phòng thuộc Công an tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
• Đội thuộc Công an huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và đơn vị hành chính tương đương.

Chế độ, chính sách và bảo đảm hoạt động

Nhằm bảo đảm điều kiện hoạt động tốt nhất cho lực lượng, Pháp lệnh quy định các chính sách đặc thù:

• Trang bị: Cảnh sát môi trường được trang bị vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, thiết bị, phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ chuyên dụng.
• Chế độ đối với cán bộ, chiến sĩ: Được hưởng chế độ, chính sách theo quy định của Luật Công an nhân dân; được hưởng chế độ về độc hại, trang bị phương tiện bảo hộ phòng, chống độc hại khi thực hiện nhiệm vụ đặc thù.
• Chế độ đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân phối hợp: Người tham gia, phối hợp, cộng tác, giúp đỡ Cảnh sát môi trường nếu lập thành tích thì được khen thưởng; nếu bị tổn hại về danh dự thì được khôi phục; bị thiệt hại về tài sản thì được đền bù; trường hợp bị thương tích, tổn hại sức khỏe hoặc tính mạng thì bản thân và gia đình được hưởng chế độ, chính sách ưu đãi theo quy định của pháp luật và được bảo vệ, giữ bí mật thông tin.
• Kinh phí hoạt động: Do ngân sách nhà nước bảo đảm.

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức

Pháp lệnh phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội trong việc phối hợp, tạo điều kiện cho Cảnh sát môi trường:

• Bộ Công an: Chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về Cảnh sát môi trường; ban hành hoặc trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật; quản lý hệ thống tổ chức, biên chế, đào tạo và trang bị phương tiện kỹ thuật.
• Bộ Tài nguyên và Môi trường: Chỉ đạo các cơ quan, đơn vị thuộc quyền phối hợp, hỗ trợ Cảnh sát môi trường; hỗ trợ triển khai các dự án nghiên cứu, đào tạo, tập huấn nghiệp vụ và tư vấn chuyên môn.
• Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ: Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị trực thuộc phối hợp chặt chẽ với Cảnh sát môi trường.
• Chính quyền địa phương các cấp: Bảo đảm và tạo điều kiện thuận lợi để Cảnh sát môi trường thực hiện chức năng, nhiệm vụ tại địa phương.
• Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên: Tuyên truyền, vận động Nhân dân phối hợp phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, vi phạm pháp luật; giám sát và giúp đỡ Cảnh sát môi trường thực thi công vụ.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh Cảnh sát môi trường năm 2014 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 05 tháng 6 năm 2015. Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền chịu trách nhiệm ban hành văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các điều, khoản được giao trong Pháp lệnh.